കദാചിദ് അഥ മാര്ഗേണ തേന കൈലാസവാഹിനീമ് । അഹം സ്നാതുമ് അദൃശ്യാത്മാ വ്യോമവീഥിഗതോ ഽഗമമ്
ഒരു ദിവസം, ആ വഴിയിലൂടെ ഞാൻ, ആരും കാണാത്തവനായി, ആകാശപാതയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, കൈലാസത്തിൽ നിന്നു ഒഴുകുന്ന ആ നദിയിലേക്കു കുളിക്കാൻ എത്തി.
നിര്ഗത്യ നഭസസ് സപ്തമുനിമണ്ഡലകോടരാത് । രാത്രൌ പ്രാപ്തോ ഽസ്മി സുമതേ ദാശൂരതരുപൃഷ്ഠഖമ്
ആഴത്തിലുള്ള ആകാശത്തിലെ സപ്തർഷിമണ്ഡലത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ഞാൻ രാത്രിയിൽ, പ്രജ്ഞാവാനായവനേ, ദാശൂരവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിലുള്ള തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
യാവച് ഛൃണോമി വിടപകുഹരാത് കാനനേ വചഃ । കുട്മലാമ്ഭോജബദ്ധസ്യ ഷട്പദസ്യേവ നിസ്സ്വനമ്
അവിടെ ഞാൻ കേട്ടത്, കാട്ടിലെ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ കുഴിയിൽ നിന്ന്, കൂമ്പിളിയിലടഞ്ഞ മധുപ്രാണിയുടെ നാദംപോലെ, മന്ദമായ ഒരു ശബ്ദമായിരുന്നു.
ശൃണു പുത്ര മഹാബുദ്ധേ വസ്തുനോ ഽസ്യ സമാമ് ഇമാമ് । വര്ണയാമി മഹാശ്ചര്യാമ് ഏകാമ് ആഖ്യായികാം തവ
കേൾക്കൂ, മഹാ ബുദ്ധിയുള്ള മകനേ, ഈ വിഷയത്തിൽ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
അസ്തി രാജാ മഹാവീര്യോ വിഖ്യാതോ ഭുവനത്രയേ । നാമ്നാ സ്വോത്ഥ ഇതി ശ്രീമാഞ് ജഗദാക്രമണേ ക്ഷമഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തനായ, മഹാ വീര്യശാലിയും സമ്പന്നനും ലോകം കീഴടക്കാൻ കഴിവുള്ളവനുമായ സ്വോത്ഥ എന്നൊരു രാജാവുണ്ട്.
യസ്യാനുശാസനം സര്വേ ഭുവനേഷ്വ് അപി നായകാഃ । ശിരോഭിര് ധാരയന്ത്യ് ഉച്ചൈശ് ചൂഡാമണിമ് ഇവോത്തമമ്
അവന്റെ ആജ്ഞയെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലുമുള്ള നേതാക്കൾ പരമാദരത്തോടെ തലയിൽ ഉറ്റ കിരീടം പോലെ വഹിക്കുന്നു.
യസ് സാഹസൈകരസികോ നാനാശ്ചര്യവിഹാരവാന് । കേനചിത് ത്രിഷു ലോകേഷു ന മഹാത്മാ വശീകൃതഃ
സാഹസികതയിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കുന്നവനും അനേകം അത്ഭുതകരമായ വിനോദങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നവനും ആയ ഈ മഹാത്മാവിനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരും കീഴടക്കിയിട്ടില്ല.
യസ്യാരമ്ഭസഹസ്രാണി സുഖദുഃഖപ്രദാന്യ് അലമ് । സങ്ഖ്യാതും നൈവ ശക്യന്തേ കല്ലോലാ ജലധേര് ഇവ
അവൻ ആരംഭിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് കാര്യങ്ങൾ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും നൽകുന്നവ, കടൽതീരത്തെ തിരകളെപ്പോലെ എണ്ണാനാവില്ല.
യസ്യ വീര്യം സുവീര്യസ്യ ന ശസ്ത്രാസ്ത്രൈര് ന പാവകൈഃ । കേനചിദ് ഭുവനേ ക്രാന്തമ് ആകാശമ് ഇവ മുഷ്ടിനാ
അവന്റെ ശക്തി അത്യന്തം ശക്തനായവരിലും കൂടുതലാണ്; ആയുധങ്ങളാലോ, അസ്ത്രങ്ങളാലോ, അഗ്നിയാലോ, ലോകത്തിൽ ആരാലും അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല — ആകാശത്തെ കൈകൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
യദീയാം വിതതാരമ്ഭാം ലീലാം നിര്മാണഭാസുരാമ് । ന മനാഗ് അനുകുര്വന്തി ശക്രോപേന്ദ്രഹരാ അപി
അവന്റെ വിശാലവും പ്രകാശമുള്ള സൃഷ്ടിയുടെ കളി, ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും ഹരനും പോലും ഒറ്റയടിക്ക് അനുകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല.
ത്രയസ് തസ്യ മഹാബാഹോ ദേഹാ ദിഗ്ഭരണക്ഷമാഃ । ജഗദ് ആകൃഷ്യ തിഷ്ഠന്തി ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ
അവനു മൂന്ന് ശരീരങ്ങളുണ്ട്, ദിശകളെ ചുമക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവ. അവ ഉത്തമം, മധ്യമം, അധമം എന്നിങ്ങനെ ലോകങ്ങളെ ആകർഷിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
വ്യോമന്യ് ഏവാതിവിതതേ ജാതോ ഽസൌ ത്രിശരീരകഃ । തത്രൈവ ച സ്ഥിതിം യാതശ് ശബ്ദവാതഖപക്ഷിവത്
അവൻ ആകാശത്തിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ള വിശാലതയിൽ ജനിച്ചു, മൂന്നു ശരീരങ്ങളുമായി. അവിടെത്തന്നെ അവൻ നിലകൊണ്ടു, ശബ്ദവും കാറ്റും ചിറകുകളും പോലെ.
തത്രൈവാപാരഗഗനേ നഗരം തേന നിര്മിതമ് । ചതുര്ദശമഹാരഥ്യം വിഭാഗത്രയഭൂഷിതമ്
അവൻ ആ അതിരില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ ഒരു നഗരം പണിതു, പതിനാലു വലിയ വീഥികളും മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്.
വനോപവനമാലാഢ്യം ക്രീഡാശിഖരിസുന്ദരമ് । മുക്താലതാവിവലിതം വാപീസപ്തകഭൂഷിതമ്
അത് കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും മാലകളായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, കളിയാടാൻ അനുയോജ്യമായ മലകളാൽ മനോഹരവുമാണ്. മുത്തിന്റെ തണ്ടുകൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചും ഏഴു കുളങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവുമാണ്.
ശീതലോഷ്ണാത്മകാക്ഷീണദീപദ്വയവിരാജിതമ് । ഊര്ധ്വാധോഗതിരൂപേണ വണിങ്മാര്ഗേണ സങ്കുലമ്
തണുപ്പും ചൂടും എന്ന രണ്ടു വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതും, മുകളിലേക്കും താഴേക്കും പോകുന്ന വഴികളാൽ നിറഞ്ഞതും, വ്യാപാരികൾ നിറഞ്ഞതുമായതും ആ നഗരം.
തസ്മിന്ന് ഏവാതിവിപുലേ പത്തനേ തേന ഭൂഭൃതാ । സഞ്ചാരിണോ വിരചിതാ മുഗ്ധാവവരകാ ഗണാഃ
അവിടെ അത്യന്തം വിശാലമായ നഗരത്തിൽ ആ ഭൂപാലൻ മനോഹരവും സുരക്ഷിതവുമായ താമസക്കാർയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഊര്ധ്വേ കേചിദ് അധഃ കേചിന് മധ്യേ കേചിന് നിയോജിതാഃ । കേചിച് ചിരേണ നശ്യന്തഃ കേചിച് ഛീഘ്രവിനാശിനഃ
അവരിൽ ചിലരെ മുകളിൽ, ചിലരെ താഴെ, ചിലരെ നടുവിൽ വെച്ചു. ചിലർ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നശിച്ചു, ചിലർ വേഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷരായി.
അസിതച്ഛാദനാച്ഛന്നാ നവദ്വാരവിഭൂഷിതാഃ । അനാരതവഹദ്വാതാ ബഹുവാതായനാന്വിതാഃ
കറുത്ത മറകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതും ഒമ്പത് വാതിലുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, എപ്പോഴും ശക്തമായ കാറ്റ് വീശുന്നതും അനേകം ജനാലകൾ ഉള്ളതുമാണ് ആ നഗരം.
ദീപപഞ്ചകസാലോകാസ് ത്രിസ്ഥൂണാശ് ശുക്ലദാരവഃ । മസൃണാലേപമൃദവഃ പ്രതോലീകുലസങ്കുലാഃ
അഞ്ച് വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതും മൂന്നു വെള്ളക്കഷ്ണങ്ങളാൽ താങ്ങപ്പെട്ടതും, മൃദുവും മിനുക്കിയതുമായ നിലവും തിരക്കേറിയ വഴികളുമാണ് അവിടെയുള്ളത്.
മായയാ രചിതാസ് തേന രാജ്ഞാ തേഷു മഹാമതേ । രക്ഷിതാരോ മഹായക്ഷാ നിത്യമ് ആലോകഭീരവഃ
മോഹത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ആ രാജാവ് അവിടെയുള്ളവരിൽ ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള ശക്തിയുള്ള യക്ഷന്മാരെ കാവൽക്കാരായി സൃഷ്ടിച്ചു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.
അഥാവവരകൌഘേഷു ചലത്സു സ മഹീപതിഃ । കരോതി വിവിധാഃ ക്രീഡാ നീഡേഷ്വ് ഇവ വിഹങ്ഗമഃ
അവിടെ ആ രാജാവ്, തടസ്സങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ ഒഴുകുമ്പോൾ, പക്ഷി കൂടുകളിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ വിവിധ വിനോദങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു.
ത്രിശരീരസ് സ തേഷ്വ് അന്തസ് തൈര് യക്ഷൈസ് സഹ പുത്രക । ലീലാലസമ് ഉഷിത്വാശു പുനര് നിഷ്ക്രമ്യ ഗച്ഛതി
മൂന്നു ശരീരങ്ങളോടെ, ആ രാജാവ് ആ യക്ഷന്മാരോടൊപ്പം അവിടെയുള്ളവരിൽ കളിച്ചുകൊണ്ട് താമസിച്ച്, ഉടൻ വീണ്ടും പുറത്തേക്ക് പോകുന്നു, കുഞ്ഞേ.
തസ്യേച്ഛാ ജായതേ വത്സ കദാചിച് ചലചേതസഃ । പുരം ഭവിഷ്യന്നിര്മാണം കിഞ്ചിദ് യാമീതി നിശ്ചലാ
കുഞ്ഞേ, ചിലപ്പോഴൊക്കെ ആ രാജാവിന്റെ മനസ്സ് അശാന്തമായപ്പോൾ, 'ഇനിയും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടാത്ത ഏതെങ്കിലും നഗരത്തിലേക്ക് പോകണം' എന്ന ആഗ്രഹം അവനിൽ ഉണരുന്നു; ആ ആഗ്രഹം അചഞ്ചലമാണ്.
ഭൂതാവിഷ്ട ഇവാവേഗാത് തത ഉത്ഥായ ധാവതി । പുരം തദ് അപ്യ് അവാപ്നോതി ഗന്ധര്വൈര് ഇവ നിര്മിതമ്
ഒരു ഭൂതം കയറിയവനെന്നപോലെ, അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ അവൻ എഴുന്നേറ്റ് ഓടുന്നു; അങ്ങനെ അവൻ ആ നഗരത്തിലെത്തുന്നു, ഗന്ധർവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ അത്ഭുതകരമായ ഒരു നഗരം.
തസ്യേച്ഛാ ജായതേ നാമ കദാചിജ് ജഡചേതസഃ । വിനാശം സമ്പ്രയാമീതി തേനാശു സ വിനശ്യതി
ഒരിക്കൽ, അവന്റെ മനസ്സ് മന്ദമായിരിക്കുമ്പോൾ, 'ഞാൻ നശിക്കട്ടെ' എന്ന ആഗ്രഹം അവനിൽ ഉണരുന്നു; അങ്ങനെ ആ ആഗ്രഹം കൊണ്ടു അവൻ ഉടൻ തന്നെ നശിക്കുന്നു.
പുനര് ഉത്പദ്യതേ തൂര്ണം ഖാന് മഹോര്മിര് ഇവാമ്ഭസഃ । വ്യവഹാരം തനോത്യ് ഉച്ചൈഃ പുനര് ആരമ്ഭമന്ഥരമ്
പിന്നീട്, വലിയ തിരകൾ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയരുന്നതുപോലെ, അവൻ വീണ്ടും വേഗത്തിൽ ഉയർന്ന് ശക്തിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു; പിന്നെ വീണ്ടും മന്ദഗതിയോടെ ആരംഭിക്കുന്നു.
സ്വയൈവ വ്യവഹൃത്യാഥ കദാചിത് പരിദൂയതേ । കിം കരോമീദമ് അജ്ഞോ ഽസ്മി ദുഃഖിതോ ഽസ്മീതി ശോചതി
താനേ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടു ചിലപ്പോൾ അവൻ ദുഃഖിതനാകുന്നു; 'എന്ത് ചെയ്യണം? ഞാൻ അജ്ഞാനിയാണ്, ഞാൻ ദു:ഖിതനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നു.
മുദമ് ഏത്യ കദാചിച് ച സ്വയമ് ആയാതി പീനതാമ് । പ്രാവൃഡ്വര്ഷജലോല്ലാസപൂരാദ് ഇവ നദീരയഃ
ഒരിക്കൽ സന്തോഷം സ്വയം ഉയർന്ന്, മഴക്കാലത്ത് നദി നിറയുന്നതുപോലെ, അതിന്റെ ആനന്ദത്തിൽ വളരുന്നു.
പിബതി വല്ഗതി ഗച്ഛതി ജൃമ്ഭതേ സ്ഫുരതി ഭാതി ന ഭാതി ച ഭാസുരഃ । സുത മഹാമഹിമാ സ മഹീപതിഃ പതിര് അപാമ് ഇവ വാതരയാകുലഃ
അവൻ കുടിക്കുന്നു, കളിക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, വലിച്ചുകിടക്കുന്നു, വിറയുന്നു, തെളിയുന്നു, ചിലപ്പോൾ തെളിയുന്നില്ലയും. മഹത്തായ മഹിമയുള്ള ഈ പ്രകാശവാൻ, മകനേ, ഭൂമിയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെയും, കാറ്റ് ഉണർത്തുന്ന ജലാധിപതിയെപ്പോലെയും ആണ്.
അഥാപൃച്ഛത് സുതസ് തത്ര ജമ്ബുദ്വീപേ മഹാനിശി । കദമ്ബാഗ്രാവചൂലസ്ഥം പിതരം പാവനാശയഃ
അപ്പോൾ ജംബുദ്വീപിൽ മഹാനിശിയിൽ, കദംബമരത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ ഇരുന്ന്, ഹൃദയം വിശുദ്ധമായ പിതാവിനോടു മകൻ ചോദിച്ചു.