സമ്പ്രണമ്യോപവിശ്യാഗ്രേ മുനിമ് ഇന്ദുസമാനനാ । ഉവാച കലയാ വാചാ ചൂതദ്രുമമ് ഇവാലിനീ
മുനിയുടെ മുന്നിൽ വന്ദനം ചെയ്ത് ഇരുന്ന്, ചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശമുള്ള മുഖത്തോടെ, ആ സ്ത്രീ മധുരമായ വാക്കുകളിൽ, മാവിൻമരത്തോട് സംസാരിക്കുന്ന തേനീച്ചപോലെ പറഞ്ഞു.
അയം സ ഭഗവന് ഭവ്യഃ കുമാരഃ പുത്ര ആവയോഃ । കൃതോ മയാ സമഗ്രാണാം കലാനാം കില കോവിദഃ
ഭഗവനേ, ഈ മഹാനായ ബാലൻ ഞങ്ങളുടെ മകനാണ്. ഞാൻ വളർത്തിയ ഈ കുട്ടി എല്ലാ കലകളിലും നിപുണനെന്ന് പറയുന്നു.
പ്രഭോ കേവലമ് ഏതേന ജ്ഞാനം നാധിഗതം ശുഭമ് । യേന സംസാരയന്ത്രേ ഽസ്മിന് ന പുനഃ പരിപീഡ്യതേ
പ്രഭോ, ഈ മകനിന് നല്ല വിജ്ഞാനം മാത്രം ഞാൻ പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അതാണ് വീണ്ടും ഈ ലോകചക്രത്തിൽ പീഡനമില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന വിജ്ഞാനം.
ജ്ഞാനം ത്വമ് ഏവാസ്യ വിഭോ കൃപയോപദിശാധുനാ । കോ ഹി നാമ കുലേ ജാതം പുത്രം മൌര്ഖ്യേ നിയോജയേത്
സ്വാമി, ദയവായി ഇപ്പൊഴെങ്കിലും ഈ മകനിന് വിജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കണമേ. നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച മകനെ ആരാണ് അജ്ഞതയിൽ തന്നെ വിടുന്നത്?
ഏവംവദന്തീം സ മുനിര് മച്ഛിഷ്യമ് അബലേ സുതമ് । ഇഹൈവ സ്ഥാപയൈനം ത്വമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ താം വ്യസര്ജയത്
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകനായ എന്റെ ശിഷ്യനെ ഇവിടെ തന്നെ വിടൂ.' എന്നിട്ട് അവളെ വിട്ടയച്ചു.
തസ്യാം ഗതായാം സ പിതുര് അന്തേവാസിതയാ തദാ । അതിഷ്ഠത് സംയതോ ധീമാന് അര്കസ്യേവാരുണഃ പുരഃ
അവൾ പോയതിനു ശേഷം, ആ ജ്ഞാനിയാകുന്ന മകൻ അച്ഛന്റെ മുന്നിൽ ഒരു ശിഷ്യൻപോലെയും, സൂര്യന്റെ മുന്നിൽ അരുണൻപോലെയും, നിയന്ത്രണത്തോടെ അവിടെ തുടരുകയായിരുന്നു.
കദര്ഥപ്രാപ്യവിജ്ഞാനം തതശ് ചിത്രാഭിര് ഉക്തിഭിഃ । ചിരം കാലമ് അസൌ തത്ര മുനിഃ പുത്രം വ്യബോധയത്
അതിനുശേഷം, ആ മഹർഷി പലവിധ മനോഹരമായ വാക്കുകൾകൊണ്ട്, വളരെക്കാലം അത്യന്തം അപൂർവമായ ജ്ഞാനം മകനോട് പഠിപ്പിച്ചു.
ആഖ്യായികാഖ്യാനശതൈര് ദൃഷ്ടാന്തൈര് ദൃഷ്ടകല്പിതൈഃ । തഥേതിഹാസവൃത്താന്തൈര് വേദവേദാന്തനിശ്ചയൈഃ
നൂറുകണക്കിന് കഥകളും കഥാപ്രസംഗങ്ങളും, കണ്ടതും ചിന്തിച്ചതുമായ ഉദാഹരണങ്ങളും, പുരാണചരിത്രങ്ങളും, വേദവും ഉപനിഷത്തും വ്യക്തമാക്കുന്ന സാരവും ഉപയോഗിച്ച്,
അനുദ്വേഗിതയാ നിത്യം വിസ്തരേണ കഥാക്രമൈഃ । അനുഭൂതിമ് ഉപാരൂഢൈ രൂഢൈര് അതിധിയാം ധിയി
എപ്പോഴും ശാന്തതയോടെ, വിശദമായ കഥാപ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ, വലിയ ജ്ഞാനികൾക്ക് മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ള അനുഭവബോധം അവൻ മകനിൽ വളർത്തി.
അനുഭവവശതോ രസാതിരിക്തൈര് അലമ് ഉചിതാര്ഥവചോഗണൈര് മഹാത്മാ । ജലദ ഇവ ശിഖണ്ഡിനം പുരസ്സ്ഥം തനയമ് അബോധയദ് അമ്ബരേ മഹര്ഷിഃ
തന്റെ അനുഭവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ഉചിതവും അർത്ഥവത്തുമായ, ഗഹനമായ സാരമുള്ള വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച്, മഹാത്മാവ് ആ മഹർഷി, തന്റെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന മകനോട്, ആകാശത്ത് മേഘം മയിലിനോട് ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെ, ഉപദേശിച്ചു.
കദാചിദ് അഥ മാര്ഗേണ തേന കൈലാസവാഹിനീമ് । അഹം സ്നാതുമ് അദൃശ്യാത്മാ വ്യോമവീഥിഗതോ ഽഗമമ്
ഒരു ദിവസം, ആ വഴിയിലൂടെ ഞാൻ, ആരും കാണാത്തവനായി, ആകാശപാതയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, കൈലാസത്തിൽ നിന്നു ഒഴുകുന്ന ആ നദിയിലേക്കു കുളിക്കാൻ എത്തി.
നിര്ഗത്യ നഭസസ് സപ്തമുനിമണ്ഡലകോടരാത് । രാത്രൌ പ്രാപ്തോ ഽസ്മി സുമതേ ദാശൂരതരുപൃഷ്ഠഖമ്
ആഴത്തിലുള്ള ആകാശത്തിലെ സപ്തർഷിമണ്ഡലത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, ഞാൻ രാത്രിയിൽ, പ്രജ്ഞാവാനായവനേ, ദാശൂരവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിലുള്ള തുറസ്സായ സ്ഥലത്ത് എത്തി.
യാവച് ഛൃണോമി വിടപകുഹരാത് കാനനേ വചഃ । കുട്മലാമ്ഭോജബദ്ധസ്യ ഷട്പദസ്യേവ നിസ്സ്വനമ്
അവിടെ ഞാൻ കേട്ടത്, കാട്ടിലെ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ കുഴിയിൽ നിന്ന്, കൂമ്പിളിയിലടഞ്ഞ മധുപ്രാണിയുടെ നാദംപോലെ, മന്ദമായ ഒരു ശബ്ദമായിരുന്നു.
ശൃണു പുത്ര മഹാബുദ്ധേ വസ്തുനോ ഽസ്യ സമാമ് ഇമാമ് । വര്ണയാമി മഹാശ്ചര്യാമ് ഏകാമ് ആഖ്യായികാം തവ
കേൾക്കൂ, മഹാ ബുദ്ധിയുള്ള മകനേ, ഈ വിഷയത്തിൽ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കഥ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
അസ്തി രാജാ മഹാവീര്യോ വിഖ്യാതോ ഭുവനത്രയേ । നാമ്നാ സ്വോത്ഥ ഇതി ശ്രീമാഞ് ജഗദാക്രമണേ ക്ഷമഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രശസ്തനായ, മഹാ വീര്യശാലിയും സമ്പന്നനും ലോകം കീഴടക്കാൻ കഴിവുള്ളവനുമായ സ്വോത്ഥ എന്നൊരു രാജാവുണ്ട്.
യസ്യാനുശാസനം സര്വേ ഭുവനേഷ്വ് അപി നായകാഃ । ശിരോഭിര് ധാരയന്ത്യ് ഉച്ചൈശ് ചൂഡാമണിമ് ഇവോത്തമമ്
അവന്റെ ആജ്ഞയെ എല്ലാ ലോകങ്ങളിലുമുള്ള നേതാക്കൾ പരമാദരത്തോടെ തലയിൽ ഉറ്റ കിരീടം പോലെ വഹിക്കുന്നു.
യസ് സാഹസൈകരസികോ നാനാശ്ചര്യവിഹാരവാന് । കേനചിത് ത്രിഷു ലോകേഷു ന മഹാത്മാ വശീകൃതഃ
സാഹസികതയിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കുന്നവനും അനേകം അത്ഭുതകരമായ വിനോദങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നവനും ആയ ഈ മഹാത്മാവിനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരും കീഴടക്കിയിട്ടില്ല.
യസ്യാരമ്ഭസഹസ്രാണി സുഖദുഃഖപ്രദാന്യ് അലമ് । സങ്ഖ്യാതും നൈവ ശക്യന്തേ കല്ലോലാ ജലധേര് ഇവ
അവൻ ആരംഭിക്കുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് കാര്യങ്ങൾ, സന്തോഷവും ദു:ഖവും നൽകുന്നവ, കടൽതീരത്തെ തിരകളെപ്പോലെ എണ്ണാനാവില്ല.
യസ്യ വീര്യം സുവീര്യസ്യ ന ശസ്ത്രാസ്ത്രൈര് ന പാവകൈഃ । കേനചിദ് ഭുവനേ ക്രാന്തമ് ആകാശമ് ഇവ മുഷ്ടിനാ
അവന്റെ ശക്തി അത്യന്തം ശക്തനായവരിലും കൂടുതലാണ്; ആയുധങ്ങളാലോ, അസ്ത്രങ്ങളാലോ, അഗ്നിയാലോ, ലോകത്തിൽ ആരാലും അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല — ആകാശത്തെ കൈകൊണ്ട് പിടിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
യദീയാം വിതതാരമ്ഭാം ലീലാം നിര്മാണഭാസുരാമ് । ന മനാഗ് അനുകുര്വന്തി ശക്രോപേന്ദ്രഹരാ അപി
അവന്റെ വിശാലവും പ്രകാശമുള്ള സൃഷ്ടിയുടെ കളി, ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും ഹരനും പോലും ഒറ്റയടിക്ക് അനുകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നില്ല.
ത്രയസ് തസ്യ മഹാബാഹോ ദേഹാ ദിഗ്ഭരണക്ഷമാഃ । ജഗദ് ആകൃഷ്യ തിഷ്ഠന്തി ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ
അവനു മൂന്ന് ശരീരങ്ങളുണ്ട്, ദിശകളെ ചുമക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവ. അവ ഉത്തമം, മധ്യമം, അധമം എന്നിങ്ങനെ ലോകങ്ങളെ ആകർഷിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.
വ്യോമന്യ് ഏവാതിവിതതേ ജാതോ ഽസൌ ത്രിശരീരകഃ । തത്രൈവ ച സ്ഥിതിം യാതശ് ശബ്ദവാതഖപക്ഷിവത്
അവൻ ആകാശത്തിന്റെ അപ്പുറത്തുള്ള വിശാലതയിൽ ജനിച്ചു, മൂന്നു ശരീരങ്ങളുമായി. അവിടെത്തന്നെ അവൻ നിലകൊണ്ടു, ശബ്ദവും കാറ്റും ചിറകുകളും പോലെ.
തത്രൈവാപാരഗഗനേ നഗരം തേന നിര്മിതമ് । ചതുര്ദശമഹാരഥ്യം വിഭാഗത്രയഭൂഷിതമ്
അവൻ ആ അതിരില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽ ഒരു നഗരം പണിതു, പതിനാലു വലിയ വീഥികളും മൂന്നു വിഭാഗങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്.
വനോപവനമാലാഢ്യം ക്രീഡാശിഖരിസുന്ദരമ് । മുക്താലതാവിവലിതം വാപീസപ്തകഭൂഷിതമ്
അത് കാടുകളും തോട്ടങ്ങളും മാലകളായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, കളിയാടാൻ അനുയോജ്യമായ മലകളാൽ മനോഹരവുമാണ്. മുത്തിന്റെ തണ്ടുകൾ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചും ഏഴു കുളങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവുമാണ്.
ശീതലോഷ്ണാത്മകാക്ഷീണദീപദ്വയവിരാജിതമ് । ഊര്ധ്വാധോഗതിരൂപേണ വണിങ്മാര്ഗേണ സങ്കുലമ്
തണുപ്പും ചൂടും എന്ന രണ്ടു വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതും, മുകളിലേക്കും താഴേക്കും പോകുന്ന വഴികളാൽ നിറഞ്ഞതും, വ്യാപാരികൾ നിറഞ്ഞതുമായതും ആ നഗരം.
തസ്മിന്ന് ഏവാതിവിപുലേ പത്തനേ തേന ഭൂഭൃതാ । സഞ്ചാരിണോ വിരചിതാ മുഗ്ധാവവരകാ ഗണാഃ
അവിടെ അത്യന്തം വിശാലമായ നഗരത്തിൽ ആ ഭൂപാലൻ മനോഹരവും സുരക്ഷിതവുമായ താമസക്കാർയുടെ കൂട്ടങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
ഊര്ധ്വേ കേചിദ് അധഃ കേചിന് മധ്യേ കേചിന് നിയോജിതാഃ । കേചിച് ചിരേണ നശ്യന്തഃ കേചിച് ഛീഘ്രവിനാശിനഃ
അവരിൽ ചിലരെ മുകളിൽ, ചിലരെ താഴെ, ചിലരെ നടുവിൽ വെച്ചു. ചിലർ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ് നശിച്ചു, ചിലർ വേഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷരായി.
അസിതച്ഛാദനാച്ഛന്നാ നവദ്വാരവിഭൂഷിതാഃ । അനാരതവഹദ്വാതാ ബഹുവാതായനാന്വിതാഃ
കറുത്ത മറകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടതും ഒമ്പത് വാതിലുകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, എപ്പോഴും ശക്തമായ കാറ്റ് വീശുന്നതും അനേകം ജനാലകൾ ഉള്ളതുമാണ് ആ നഗരം.
ദീപപഞ്ചകസാലോകാസ് ത്രിസ്ഥൂണാശ് ശുക്ലദാരവഃ । മസൃണാലേപമൃദവഃ പ്രതോലീകുലസങ്കുലാഃ
അഞ്ച് വിളക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശമുള്ളതും മൂന്നു വെള്ളക്കഷ്ണങ്ങളാൽ താങ്ങപ്പെട്ടതും, മൃദുവും മിനുക്കിയതുമായ നിലവും തിരക്കേറിയ വഴികളുമാണ് അവിടെയുള്ളത്.
മായയാ രചിതാസ് തേന രാജ്ഞാ തേഷു മഹാമതേ । രക്ഷിതാരോ മഹായക്ഷാ നിത്യമ് ആലോകഭീരവഃ
മോഹത്തിന്റെ സഹായത്തോടെ ആ രാജാവ് അവിടെയുള്ളവരിൽ ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള ശക്തിയുള്ള യക്ഷന്മാരെ കാവൽക്കാരായി സൃഷ്ടിച്ചു, മഹാമനസ്സുള്ളവനേ.