കാലേനാമലതാം യാതേ വിതതേ തസ്യ ചേതസി । ബലാദ് അവതതാരാന്തര് ജ്ഞാനമ് ആത്മപ്രസാദജമ്
സമയത്തിനൊപ്പം അവന്റെ മനസ്സ് നിർമലമായപ്പോൾ, ആത്മാവിന്റെ കൃപയിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം ബലമായി അവന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് കടന്നു.
തതോ വിശീര്ണാവരണോ വിഗലദ്വാസനാമലഃ । അവസത് പല്ലവേ തസ്മിന് മുനിര് വിഗതകല്മഷഃ
അതിനുശേഷം, അവന്റെ മറവുകൾ എല്ലാം അകറ്റപ്പെട്ടു, മനസ്സിലെ പഴയ ചിന്തകളുടെ മലിനതയും ഒടുവിൽ ഇല്ലാതായി, പാപമുക്തനായ ആ മുനി ആ ഇലയിൽ തന്നെ താമസിച്ചു.
സ ദദര്ശൈകദാ തസ്യാം ലതായാമ് അഗ്രതസ് സ്ഥിതാമ് । വനദേവീം വിശാലാക്ഷീമ് ആലോലകുസുമാമ്ബരാമ്
ഒരു ദിവസം, അതേ വള്ളിയിൽ മുന്നിൽ തന്നെ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള, പൂക്കൾ കൊണ്ടുള്ള വസ്ത്രം കാറ്റിൽ ആലയിക്കുന്ന ഒരു വനദേവിയെ അവൻ കണ്ടു.
കാമിനീകാന്തവദനാം മദഘൂര്ണിതലോചനാമ് । നീലോത്പലാമോദവതീമ് അതീവ സുമനോഹരാമ്
ആവളുടെ മുഖം പ്രണയിനിയുടെ മുഖംപോലെയും, കണ്ണുകൾ മദത്തിൽ കറങ്ങുന്നതുപോലെയും, നീലനീർമ്മലരുകളുടെ സുഗന്ധം പരക്കുന്നതുപോലെയും, അതീവ ആകർഷകവുമായിരുന്നു.
താമ് ഉവാചാനവദ്യാങ്ഗീം സ മുനിര് വിനതാനനാമ് । കോകിലഃ കുസുമാപൂരനതാം വനലതാമ് ഇവ
ശരീരത്തിൽ ഒരു ദോഷവും ഇല്ലാത്ത, തല താഴ്ത്തിയ അവളോട്, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വള്ളിയെ കാണുമ്പോൾ കുയിൽ സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ, ആ മുനി അവളോട് പറഞ്ഞു.
കാ ത്വമ് ഉത്പലപത്ത്രാക്ഷി പരിവിക്ഷോഭിതസ്മരാ । വയസ്യാമ് ഇവ പുഷ്പാഢ്യാം ലതാം കിമ് അധിതിഷ്ഠസി
കമലനയനേ, പ്രേമം കൊണ്ടു മനസ്സ് ഉണർന്നിരിക്കുന്ന നീ ആരാണ്? പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന നീ, ഈ വള്ളിയിൽ കൂട്ടുകാരിയെപ്പോലെ എന്തിന് ഇരിക്കുന്നു?
ഇത്യ് ഉക്താ മൃഗശാവാക്ഷീ ഗൌരീ പീനപയോധരാ । മുനിമ് ആഹ മനോഹാരി മുഗ്ധാക്ഷരമ് ഇദം വചഃ
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മൃഗശാവാക്ഷിയായ, ഗൗരിയായ, പുഷ്ടമായ മുലകളുള്ള ആ സ്ത്രീ, ആ മുനിക്കു മനോഹരവും നിർമലവുമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
യാനി യാനി ദുരാപാനി വാഞ്ഛിതാനി മഹീതലേ । പ്രാപ്യന്തേ താനി താന്യ് ആശു മഹതാമ് ഏവ യാച്ഞയാ
ഭൂമിയിൽ അപൂർവമായതും പ്രിയപ്പെട്ടതുമായ എന്തും വലിയവരുടെ അപേക്ഷയാൽ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കാം.
അഹമ് അസ്മിംല് ലതാകീര്ണേ ത്വത്കദമ്ബാഭ്യലങ്കൃതേ । ലതാലീലാലയാ ബ്രഹ്മന് വിപിനേ വനദേവതാ
ബ്രഹ്മനേ, ഈ വള്ളികൾ നിറഞ്ഞ കാടിൽ, നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വള്ളികളുടെ കളിയിൽ വസിക്കുന്ന ഞാൻ ഈ കാട്ടിലെ ദേവതയാണ്.
ഹ്യശ് ചൈത്രസിതപക്ഷസ്യ ത്രയോദശ്യാം സ്മരോത്സവേ । ബഭൂവ വനദേവീനാം സമാജോ നന്ദനേ വനേ
ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, സ്മാരോത്സവം നടക്കുമ്പോള്, നന്ദനവനത്തില് വനദേവതകള് ഒത്തുചേര്ന്നിരുന്നു.
സാമോദപുഷ്പഭ്രമരേ കോകിലാലിപരിച്ഛദാ । തത്രാഹമ് അഗമം നാഥ ത്രൈലോക്യലലനാസദഃ
അവിടെ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ പൂക്കളും, ഗൂഢം പാടുന്ന കോയിലികളും തേന്പൂച്ചകളും അണിഞ്ഞു നിന്നപ്പോള്, ഞാനും, പ്രഭുവേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ സുന്ദരിമാരുടെ കൂട്ടത്തിലേക്ക് എത്തി.
തതോ ദൃഷ്ടാ മയാ സര്വാ വയസ്യാ മദനോത്സവേ । അപുത്രയാ പുത്രയുതാസ് തേനാഹം ദുഃഖിതാ ഭൃശമ്
അവിടെ സ്മാരോത്സവത്തില് എന്റെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടു; ചിലര്ക്ക് മക്കളുണ്ടായിരുന്നു, ചിലര്ക്ക് ഇല്ല. എനിക്ക് മക്കളില്ലാത്തതുകൊണ്ട് എനിക്ക് അതീവ ദുഃഖം തോന്നി.
ത്വയി സര്വാര്ഥിസാര്ഥസ്യ ബൃഹത്കല്പതരൌ സ്ഥിതേ । അനാഥേവ കഥം നാഥ കില ശോച്യാസ്മ്യ് അപുത്രികാ
പ്രഭുവേ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കും ഫലം നല്കുന്ന വലിയ കല്പവൃക്ഷം നീ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുമ്പോള്, എനിക്ക് മക്കളില്ലെന്നു പറയുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാകും? ഞാന് അനാഥയല്ലല്ലോ.
ദേഹി മേ ഭഗവന് പുത്രം നോ ചേദ് ദേഹമ് ഇഹാഗ്നയേ । പ്രകരോമ്യ് ആഹുതിം പുത്രദുഃഖദാഹോപശാന്തയേ
ദൈവമേ, എന്നെ ഒരു മകനു അനുഗ്രഹിക്കൂ. അല്ലെങ്കില് ഈ ദുഃഖം അകറ്റാന് എന്റെ ശരീരം ഇവിടെ അഗ്നിയില് സമര്പ്പിക്കും.
താമ് ഇത്യ് ഉക്തവതീം തന്വീം വിഹസ്യ മുനിപുങ്ഗവഃ । പ്രാഹ ഹസ്തഗതം പുഷ്പം തസ്യൈ ദത്ത്വാ ദയാന്വിതഃ
അവളെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയെ കണ്ട മഹാമുനി കരുണയോടെ ചിരിച്ചു, കൈയിലെ പുഷ്പം അവളെക്കൊടുത്ത് പറഞ്ഞു:
ഗച്ഛ തന്വങ്ഗി മാസേന പൂജാര്ഹമ് അലിലോചനമ് । പ്രസോഷ്യസേ സുതം കാന്തം പ്രസൂനമ് ഇവ സല്ലതാ
നീ പോകൂ, സുന്ദരിയായവളേ, ഒരു മാസത്തിനകം നീ മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള, ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യനായ ഒരു മകനെ, വള്ളിയില് പുഷ്പം വിരിയുന്നതുപോലെ പ്രസവിക്കും.
കിം ത്വ് അസൌ മരണാവേശപാപിന്യേതസ് ത്വയാ യതഃ । യാചിതഃ കൃച്ഛ്രസമ്പ്രാപ്യജ്ഞാനസ് തേന ഭവിഷ്യതി
എങ്കിലും, നീ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ ഈ മകനെ ചോദിച്ചതിനാല് അവന് മരണത്തിന്റെ കറ അണിയുകയും, അറിവില്ലായ്മയും, പ്രാപിക്കാനാകാത്തവനുമാകും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സ മുനിസ് തന്വീം പ്രസന്നമുഖമണ്ഡലാമ് । പരിചര്യാം കരോമീതി പ്രാര്ഥനോത്കാം വ്യസര്ജയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ മുനി സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മുഖമുള്ള, സുന്ദരിയായ ആ യുവതിയെ അവളുടെ സേവനമനസ്സ് പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവളെ വിട്ടയച്ചു.
സാ ജഗാമാത്മസദനം സോ ഽതിഷ്ഠത് സ്വാത്മനാ സഹ । അവഹത് ക്രമശഃ കാല ഋതുസംവത്സരാങ്കിതഃ
അവൾ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി, മുനി തനിക്കൊപ്പമുണ്ടായി തുടരുകയും ചെയ്തു. കാലം, ঋതുക്കളും വര്ഷങ്ങളും കടന്നുപോയി.
അഥ ദീര്ഘേണ കാലേന സൈവോത്പലവിലോചനാ । ദ്വാദശാബ്ദമ് ഉപാദായ സുതം മുനിമ് ഉപായയൌ
അതിനുശേഷം, ദീർഘമായ കാലം കഴിഞ്ഞ്, ഉത്പലനയനിയായ ആ സ്ത്രീ പന്ത്രണ്ടു വര്ഷം കഴിഞ്ഞ് തന്റെ മകനുമായി മുനിയുടെ അടുക്കൽ വന്നു.
സമ്പ്രണമ്യോപവിശ്യാഗ്രേ മുനിമ് ഇന്ദുസമാനനാ । ഉവാച കലയാ വാചാ ചൂതദ്രുമമ് ഇവാലിനീ
മുനിയുടെ മുന്നിൽ വന്ദനം ചെയ്ത് ഇരുന്ന്, ചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശമുള്ള മുഖത്തോടെ, ആ സ്ത്രീ മധുരമായ വാക്കുകളിൽ, മാവിൻമരത്തോട് സംസാരിക്കുന്ന തേനീച്ചപോലെ പറഞ്ഞു.
അയം സ ഭഗവന് ഭവ്യഃ കുമാരഃ പുത്ര ആവയോഃ । കൃതോ മയാ സമഗ്രാണാം കലാനാം കില കോവിദഃ
ഭഗവനേ, ഈ മഹാനായ ബാലൻ ഞങ്ങളുടെ മകനാണ്. ഞാൻ വളർത്തിയ ഈ കുട്ടി എല്ലാ കലകളിലും നിപുണനെന്ന് പറയുന്നു.
പ്രഭോ കേവലമ് ഏതേന ജ്ഞാനം നാധിഗതം ശുഭമ് । യേന സംസാരയന്ത്രേ ഽസ്മിന് ന പുനഃ പരിപീഡ്യതേ
പ്രഭോ, ഈ മകനിന് നല്ല വിജ്ഞാനം മാത്രം ഞാൻ പഠിപ്പിച്ചിട്ടില്ല. അതാണ് വീണ്ടും ഈ ലോകചക്രത്തിൽ പീഡനമില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന വിജ്ഞാനം.
ജ്ഞാനം ത്വമ് ഏവാസ്യ വിഭോ കൃപയോപദിശാധുനാ । കോ ഹി നാമ കുലേ ജാതം പുത്രം മൌര്ഖ്യേ നിയോജയേത്
സ്വാമി, ദയവായി ഇപ്പൊഴെങ്കിലും ഈ മകനിന് വിജ്ഞാനം പഠിപ്പിക്കണമേ. നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച മകനെ ആരാണ് അജ്ഞതയിൽ തന്നെ വിടുന്നത്?
ഏവംവദന്തീം സ മുനിര് മച്ഛിഷ്യമ് അബലേ സുതമ് । ഇഹൈവ സ്ഥാപയൈനം ത്വമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ താം വ്യസര്ജയത്
അവൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷി പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകനായ എന്റെ ശിഷ്യനെ ഇവിടെ തന്നെ വിടൂ.' എന്നിട്ട് അവളെ വിട്ടയച്ചു.
തസ്യാം ഗതായാം സ പിതുര് അന്തേവാസിതയാ തദാ । അതിഷ്ഠത് സംയതോ ധീമാന് അര്കസ്യേവാരുണഃ പുരഃ
അവൾ പോയതിനു ശേഷം, ആ ജ്ഞാനിയാകുന്ന മകൻ അച്ഛന്റെ മുന്നിൽ ഒരു ശിഷ്യൻപോലെയും, സൂര്യന്റെ മുന്നിൽ അരുണൻപോലെയും, നിയന്ത്രണത്തോടെ അവിടെ തുടരുകയായിരുന്നു.
കദര്ഥപ്രാപ്യവിജ്ഞാനം തതശ് ചിത്രാഭിര് ഉക്തിഭിഃ । ചിരം കാലമ് അസൌ തത്ര മുനിഃ പുത്രം വ്യബോധയത്
അതിനുശേഷം, ആ മഹർഷി പലവിധ മനോഹരമായ വാക്കുകൾകൊണ്ട്, വളരെക്കാലം അത്യന്തം അപൂർവമായ ജ്ഞാനം മകനോട് പഠിപ്പിച്ചു.
ആഖ്യായികാഖ്യാനശതൈര് ദൃഷ്ടാന്തൈര് ദൃഷ്ടകല്പിതൈഃ । തഥേതിഹാസവൃത്താന്തൈര് വേദവേദാന്തനിശ്ചയൈഃ
നൂറുകണക്കിന് കഥകളും കഥാപ്രസംഗങ്ങളും, കണ്ടതും ചിന്തിച്ചതുമായ ഉദാഹരണങ്ങളും, പുരാണചരിത്രങ്ങളും, വേദവും ഉപനിഷത്തും വ്യക്തമാക്കുന്ന സാരവും ഉപയോഗിച്ച്,
അനുദ്വേഗിതയാ നിത്യം വിസ്തരേണ കഥാക്രമൈഃ । അനുഭൂതിമ് ഉപാരൂഢൈ രൂഢൈര് അതിധിയാം ധിയി
എപ്പോഴും ശാന്തതയോടെ, വിശദമായ കഥാപ്രവാഹങ്ങളിലൂടെ, വലിയ ജ്ഞാനികൾക്ക് മനസ്സിൽ ഉറപ്പുള്ള അനുഭവബോധം അവൻ മകനിൽ വളർത്തി.
അനുഭവവശതോ രസാതിരിക്തൈര് അലമ് ഉചിതാര്ഥവചോഗണൈര് മഹാത്മാ । ജലദ ഇവ ശിഖണ്ഡിനം പുരസ്സ്ഥം തനയമ് അബോധയദ് അമ്ബരേ മഹര്ഷിഃ
തന്റെ അനുഭവത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, ഉചിതവും അർത്ഥവത്തുമായ, ഗഹനമായ സാരമുള്ള വാക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച്, മഹാത്മാവ് ആ മഹർഷി, തന്റെ മുന്നിൽ നിന്നിരുന്ന മകനോട്, ആകാശത്ത് മേഘം മയിലിനോട് ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെ, ഉപദേശിച്ചു.