ദ്യുമൂര്ധാനോ മഹീപാദാ വനാലീരോമരാജയഃ । ജങ്ഗലോരുനിതമ്ബിന്യശ് ചന്ദ്രാര്കകൃതകുണ്ഡലാഃ
ആകാശം മുടിയുമായി, ഭൂമി കാൽപാദമായി, കാടുകൾ രോമരേഖയായി, വനങ്ങൾ വിശാലമായ നിതംബമായി, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കാത് അലങ്കാരമായി അവൾ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
ശാലിസഞ്ചാരകേദാരചന്ദനസ്ഥാസകാങ്കിതാഃ । ശിഖരോരസിജാലഗ്നഹിമശുഭ്രാമ്ബുദാംശുകാഃ
അവിടം നെല്ലിൻപാടുകളും ചന്ദനവനങ്ങളും കൊണ്ട് അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു; കുന്നിൻചൂടുകൾ ഹിമവും മേഘവും പോലെ വെള്ളയുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു.
മഹാര്ണവപയഃപൂരനവമണ്ഡനദര്പണാഃ । വൃക്ഷൌഘഘര്മപുലകാ ഭുവനാന്തഃപുരാന്തരാഃ
മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ ശുദ്ധജലത്തിന്റെ പുതുമയുള്ള പ്രതിഫലനമായി, കാടുകൾ മരങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തോടെ കിടക്കുന്നു; അവ ലോകത്തിന്റെ അകത്തളങ്ങളായിരുന്നു.
ആര്തവസ്നാനധാരിണ്യോ ലഗ്നസൂര്യാംശുകുങ്കുമാഃ । വിചിത്രകുസുമോപേതാശ് ചന്ദ്രാംശുസിതചന്ദനാഃ
വസന്തകാലത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ കഴുകിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്, സൂര്യന്റെ കുങ്കുമകിരണങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചും, വിവിധതരം പുഷ്പങ്ങൾ ചാര്ത്തിയും, ചന്ദ്രപ്രഭയേറിയ ചന്ദനം പുരട്ടിയും അവർ നിന്നു.
ഗഗനതലലതാദലോപവിഷ്ടഃ പ്രസൃതവനാവലിവാരിവാഹവേഷാഃ । ത്രിഭുവനവനിതാ ദദര്ശ ഹൃഷ്ടഃ കുസുമനിരന്തരമണ്ഡിതാ ദശാശാഃ
ആകാശത്തിലെ ഒരു വള്ളിയുടെ വീതിയുള്ള ഇലയിൽ ഇരുന്നു, ചുറ്റും കാട്ടുവള്ളികളുടെ നീരുറവുകളും കാറ്റും നിറഞ്ഞു, അവൻ സന്തോഷത്തോടെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളെയും നോക്കി; ദിശകളൊക്കെയും പുഷ്പങ്ങളാൽ എപ്പോഴും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
തതഃ പ്രഭൃതി തത്രാസൌ പ്രസിദ്ധസ് താപസാശ്രമേ । കദമ്ബദാശൂര ഇതി ശൂരസ് തപസി ദാരുണേ
അതിനുശേഷം, ആ തപസ്വികളുടെ ആശ്രമത്തിൽ അവൻ കഠിനമായ തപസ്സിൽ സ്ഥിരനായി, കടമ്പദാശൂരൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായി.
തസ്മിംല് ലതാദലേ സ്ഥിത്വാ വിലോക്യ കകുഭഃ ക്ഷണമ് । ദൃഢം പദ്മാസനം ബദ്ധ്വാ ദിഗ്ഭ്യഃ പ്രത്യാഹൃതാത്മനാ
അവിടെ, വള്ളിയുടെ ഇലയിൽ ഇരുന്ന്, ഒരു നിമിഷം ദിശകളെ നോക്കി, പിന്നെ ഉറപ്പോടെ പദ്മാസനം ഇരുന്നു, മനസ്സ് എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും പിൻവലിച്ചു.
അജ്ഞാതപരമാര്ഥേന ക്രിയാമാത്രേ ച തിഷ്ഠതാ । ഫലകാര്പണ്യയുക്തേന മനസാ സോ ഽകരോന് മഖമ്
പരമാർത്ഥം അറിയാതെയും, വെറും കർമ്മങ്ങൾ മാത്രം ചെയ്യുന്നതുമായ മനസ്സോടെ, ഫലങ്ങൾ സമർപ്പിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, അവൻ ഒരു യാഗം നടത്തി.
നഭോഗതലതാപത്ത്രസംസ്ഥിതേന വനാന്തരേ । സര്വാസ് സ്വമനസാ തേന കൃതാ യജ്ഞക്രിയാഃ ക്രമാത്
ആകാശത്തിലെ ഒരു വള്ളിയുടെ ഇലയിലിരുത്തി, കാട്ടിനുള്ളിൽ താമസിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ മനസ്സിൽ മാത്രം എല്ലായാഗകർമ്മങ്ങളും ക്രമമായി നിർവഹിച്ചു.
തത്രാസൌ ദശ വര്ഷാണി മനസൈവായജത് സുരാന് । ഗവാശ്വനരമേധാദ്യൈര് യജ്ഞൈര് വിപുലദക്ഷിണൈഃ
അവിടെ, പത്ത് വർഷം അവൻ മനസ്സിൽ മാത്രം ദേവന്മാരെ പൂജിച്ചു; പശു, കുതിര, മനുഷ്യൻ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വലിയ ദാനങ്ങളുള്ള യാഗങ്ങൾ അവൻ ചെയ്തു.
കാലേനാമലതാം യാതേ വിതതേ തസ്യ ചേതസി । ബലാദ് അവതതാരാന്തര് ജ്ഞാനമ് ആത്മപ്രസാദജമ്
സമയത്തിനൊപ്പം അവന്റെ മനസ്സ് നിർമലമായപ്പോൾ, ആത്മാവിന്റെ കൃപയിൽ നിന്നുള്ള ജ്ഞാനം ബലമായി അവന്റെ ഉള്ളിലേക്ക് കടന്നു.
തതോ വിശീര്ണാവരണോ വിഗലദ്വാസനാമലഃ । അവസത് പല്ലവേ തസ്മിന് മുനിര് വിഗതകല്മഷഃ
അതിനുശേഷം, അവന്റെ മറവുകൾ എല്ലാം അകറ്റപ്പെട്ടു, മനസ്സിലെ പഴയ ചിന്തകളുടെ മലിനതയും ഒടുവിൽ ഇല്ലാതായി, പാപമുക്തനായ ആ മുനി ആ ഇലയിൽ തന്നെ താമസിച്ചു.
സ ദദര്ശൈകദാ തസ്യാം ലതായാമ് അഗ്രതസ് സ്ഥിതാമ് । വനദേവീം വിശാലാക്ഷീമ് ആലോലകുസുമാമ്ബരാമ്
ഒരു ദിവസം, അതേ വള്ളിയിൽ മുന്നിൽ തന്നെ, വിശാലമായ കണ്ണുകളുള്ള, പൂക്കൾ കൊണ്ടുള്ള വസ്ത്രം കാറ്റിൽ ആലയിക്കുന്ന ഒരു വനദേവിയെ അവൻ കണ്ടു.
കാമിനീകാന്തവദനാം മദഘൂര്ണിതലോചനാമ് । നീലോത്പലാമോദവതീമ് അതീവ സുമനോഹരാമ്
ആവളുടെ മുഖം പ്രണയിനിയുടെ മുഖംപോലെയും, കണ്ണുകൾ മദത്തിൽ കറങ്ങുന്നതുപോലെയും, നീലനീർമ്മലരുകളുടെ സുഗന്ധം പരക്കുന്നതുപോലെയും, അതീവ ആകർഷകവുമായിരുന്നു.
താമ് ഉവാചാനവദ്യാങ്ഗീം സ മുനിര് വിനതാനനാമ് । കോകിലഃ കുസുമാപൂരനതാം വനലതാമ് ഇവ
ശരീരത്തിൽ ഒരു ദോഷവും ഇല്ലാത്ത, തല താഴ്ത്തിയ അവളോട്, പൂക്കൾ നിറഞ്ഞ വള്ളിയെ കാണുമ്പോൾ കുയിൽ സംസാരിക്കുന്നതുപോലെ, ആ മുനി അവളോട് പറഞ്ഞു.
കാ ത്വമ് ഉത്പലപത്ത്രാക്ഷി പരിവിക്ഷോഭിതസ്മരാ । വയസ്യാമ് ഇവ പുഷ്പാഢ്യാം ലതാം കിമ് അധിതിഷ്ഠസി
കമലനയനേ, പ്രേമം കൊണ്ടു മനസ്സ് ഉണർന്നിരിക്കുന്ന നീ ആരാണ്? പൂക്കൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന നീ, ഈ വള്ളിയിൽ കൂട്ടുകാരിയെപ്പോലെ എന്തിന് ഇരിക്കുന്നു?
ഇത്യ് ഉക്താ മൃഗശാവാക്ഷീ ഗൌരീ പീനപയോധരാ । മുനിമ് ആഹ മനോഹാരി മുഗ്ധാക്ഷരമ് ഇദം വചഃ
ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മൃഗശാവാക്ഷിയായ, ഗൗരിയായ, പുഷ്ടമായ മുലകളുള്ള ആ സ്ത്രീ, ആ മുനിക്കു മനോഹരവും നിർമലവുമായ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
യാനി യാനി ദുരാപാനി വാഞ്ഛിതാനി മഹീതലേ । പ്രാപ്യന്തേ താനി താന്യ് ആശു മഹതാമ് ഏവ യാച്ഞയാ
ഭൂമിയിൽ അപൂർവമായതും പ്രിയപ്പെട്ടതുമായ എന്തും വലിയവരുടെ അപേക്ഷയാൽ എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കാം.
അഹമ് അസ്മിംല് ലതാകീര്ണേ ത്വത്കദമ്ബാഭ്യലങ്കൃതേ । ലതാലീലാലയാ ബ്രഹ്മന് വിപിനേ വനദേവതാ
ബ്രഹ്മനേ, ഈ വള്ളികൾ നിറഞ്ഞ കാടിൽ, നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, വള്ളികളുടെ കളിയിൽ വസിക്കുന്ന ഞാൻ ഈ കാട്ടിലെ ദേവതയാണ്.
ഹ്യശ് ചൈത്രസിതപക്ഷസ്യ ത്രയോദശ്യാം സ്മരോത്സവേ । ബഭൂവ വനദേവീനാം സമാജോ നന്ദനേ വനേ
ചൈത്രമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പന്ത്രണ്ടാം ദിവസം, സ്മാരോത്സവം നടക്കുമ്പോള്, നന്ദനവനത്തില് വനദേവതകള് ഒത്തുചേര്ന്നിരുന്നു.
സാമോദപുഷ്പഭ്രമരേ കോകിലാലിപരിച്ഛദാ । തത്രാഹമ് അഗമം നാഥ ത്രൈലോക്യലലനാസദഃ
അവിടെ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ പൂക്കളും, ഗൂഢം പാടുന്ന കോയിലികളും തേന്പൂച്ചകളും അണിഞ്ഞു നിന്നപ്പോള്, ഞാനും, പ്രഭുവേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ സുന്ദരിമാരുടെ കൂട്ടത്തിലേക്ക് എത്തി.
തതോ ദൃഷ്ടാ മയാ സര്വാ വയസ്യാ മദനോത്സവേ । അപുത്രയാ പുത്രയുതാസ് തേനാഹം ദുഃഖിതാ ഭൃശമ്
അവിടെ സ്മാരോത്സവത്തില് എന്റെ എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടു; ചിലര്ക്ക് മക്കളുണ്ടായിരുന്നു, ചിലര്ക്ക് ഇല്ല. എനിക്ക് മക്കളില്ലാത്തതുകൊണ്ട് എനിക്ക് അതീവ ദുഃഖം തോന്നി.
ത്വയി സര്വാര്ഥിസാര്ഥസ്യ ബൃഹത്കല്പതരൌ സ്ഥിതേ । അനാഥേവ കഥം നാഥ കില ശോച്യാസ്മ്യ് അപുത്രികാ
പ്രഭുവേ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങള്ക്കും ഫലം നല്കുന്ന വലിയ കല്പവൃക്ഷം നീ ഇവിടെ നിലകൊള്ളുമ്പോള്, എനിക്ക് മക്കളില്ലെന്നു പറയുന്നത് എങ്ങനെ ശരിയാകും? ഞാന് അനാഥയല്ലല്ലോ.
ദേഹി മേ ഭഗവന് പുത്രം നോ ചേദ് ദേഹമ് ഇഹാഗ്നയേ । പ്രകരോമ്യ് ആഹുതിം പുത്രദുഃഖദാഹോപശാന്തയേ
ദൈവമേ, എന്നെ ഒരു മകനു അനുഗ്രഹിക്കൂ. അല്ലെങ്കില് ഈ ദുഃഖം അകറ്റാന് എന്റെ ശരീരം ഇവിടെ അഗ്നിയില് സമര്പ്പിക്കും.
താമ് ഇത്യ് ഉക്തവതീം തന്വീം വിഹസ്യ മുനിപുങ്ഗവഃ । പ്രാഹ ഹസ്തഗതം പുഷ്പം തസ്യൈ ദത്ത്വാ ദയാന്വിതഃ
അവളെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീയെ കണ്ട മഹാമുനി കരുണയോടെ ചിരിച്ചു, കൈയിലെ പുഷ്പം അവളെക്കൊടുത്ത് പറഞ്ഞു:
ഗച്ഛ തന്വങ്ഗി മാസേന പൂജാര്ഹമ് അലിലോചനമ് । പ്രസോഷ്യസേ സുതം കാന്തം പ്രസൂനമ് ഇവ സല്ലതാ
നീ പോകൂ, സുന്ദരിയായവളേ, ഒരു മാസത്തിനകം നീ മനോഹരമായ കണ്ണുകളുള്ള, ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യനായ ഒരു മകനെ, വള്ളിയില് പുഷ്പം വിരിയുന്നതുപോലെ പ്രസവിക്കും.
കിം ത്വ് അസൌ മരണാവേശപാപിന്യേതസ് ത്വയാ യതഃ । യാചിതഃ കൃച്ഛ്രസമ്പ്രാപ്യജ്ഞാനസ് തേന ഭവിഷ്യതി
എങ്കിലും, നീ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ ഈ മകനെ ചോദിച്ചതിനാല് അവന് മരണത്തിന്റെ കറ അണിയുകയും, അറിവില്ലായ്മയും, പ്രാപിക്കാനാകാത്തവനുമാകും.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ സ മുനിസ് തന്വീം പ്രസന്നമുഖമണ്ഡലാമ് । പരിചര്യാം കരോമീതി പ്രാര്ഥനോത്കാം വ്യസര്ജയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ആ മുനി സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മുഖമുള്ള, സുന്ദരിയായ ആ യുവതിയെ അവളുടെ സേവനമനസ്സ് പ്രകടിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവളെ വിട്ടയച്ചു.
സാ ജഗാമാത്മസദനം സോ ഽതിഷ്ഠത് സ്വാത്മനാ സഹ । അവഹത് ക്രമശഃ കാല ഋതുസംവത്സരാങ്കിതഃ
അവൾ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി, മുനി തനിക്കൊപ്പമുണ്ടായി തുടരുകയും ചെയ്തു. കാലം, ঋതുക്കളും വര്ഷങ്ങളും കടന്നുപോയി.
അഥ ദീര്ഘേണ കാലേന സൈവോത്പലവിലോചനാ । ദ്വാദശാബ്ദമ് ഉപാദായ സുതം മുനിമ് ഉപായയൌ
അതിനുശേഷം, ദീർഘമായ കാലം കഴിഞ്ഞ്, ഉത്പലനയനിയായ ആ സ്ത്രീ പന്ത്രണ്ടു വര്ഷം കഴിഞ്ഞ് തന്റെ മകനുമായി മുനിയുടെ അടുക്കൽ വന്നു.