സര്വദൈവേദൃശീ സാധോ സംസാരീ സംസൃതിശ് ചലാ । ജായതേ ജീവതേ പശ്ചാദ് അവശ്യം ച വിനശ്യതി
സദാ ഇങ്ങനെയാണ് ഈ ലോകജീവിതം, മഹാനുഭാവാ. ജനനം, ജീവനം, പിന്നെ നിർബന്ധമായും നശിക്കൽ—ഇതെല്ലാം അനിവാര്യമാണ്.
യദ് യത് കിഞ്ചിദ് ദൃശോര് ദൃശ്യം ബ്രഹ്മാദികമ് ഇദം മുനേ । ഗന്തവ്യസ് തേന സര്വേണ വിനാശോ നാത്ര സംശയഃ
മഹർഷേ, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്ന എല്ലാം—ബ്രഹ്മാവായാലും മറ്റേതായാലും—ഒടുവിൽ എല്ലാം നശിക്കേണ്ടതുതന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദര്ഥം മാ കൃഥാ വ്യര്ഥം വിഷാദം മരണേ പിതുഃ । അവശ്യഭാവ്യ് അസ്തമയോ ജാതസ്യാഹര്പതേര് ഇവ
അതിനാൽ, അച്ഛന്റെ മരണത്തിൽ നീ വെറുതെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല; ജനിച്ചവൻക്ക് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ നശിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്.
അശരീരാമ് ഇതി ശ്രുത്വാ ഗിരമ് ആരക്തലോചനഃ । ധൈര്യമ് ആസാദയാമ് ആസ ശിഖണ്ഡീ സ്തനിതാദ് ഇവ
അവൻ ശരീരമില്ലെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ശിഖണ്ഡി, ഇടിമുഴക്കത്തിൽ ശാന്തനായവനുപോലെ, മനസ്സിൽ ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു.
ഉത്ഥായാവശ്യകം കൃത്വാ പാശ്ചാത്യം പിതുര് ആദൃതഃ । ചകാര തപസേ ബുദ്ധിം ദൃഢാമ് ഉത്തമസിദ്ധയേ
എഴുന്നേറ്റ്, അച്ഛനു വേണ്ടിയുള്ള അനിവാര്യ കർമങ്ങൾ ആദരപൂർവ്വം നിർവഹിച്ചു, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സിദ്ധി നേടാൻ കഠിനതപസ്സിന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ തീരുമാനിച്ചു.
ബ്രാഹ്മേണ കര്മണാ തസ്യ വിപിനേ ചരതസ് തപഃ । അനന്തസങ്കല്പമയം ശ്രോത്രിയത്വം ബഭൂവ ഹ
വനംചുറ്റി ബ്രാഹ്മണ കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അനന്തമായ പ്രതിജ്ഞകളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു മഹാനായ ജ്ഞാനിയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് അവൻ എത്തിയത്.
അജ്ഞാതജ്ഞേയബുദ്ധേസ് തു സുശ്രോത്രിയതയാ തയാ । ന വിശശ്രാമ ചേതോ ഽസ്യ പവിത്രേ ഽപി ധരാതലേ
അറിയാവുന്നതും അറിയാത്തതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ ജ്ഞാനമുള്ള മനസ്സും ഉത്തമമായ പഠനവും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഈ വിശുദ്ധമായ ഭൂമിയിലുപോലും അവന്റെ മനസ്സ് വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയില്ല.
കേവലം സര്വമ് ഏവേദമ് അപി ശുദ്ധം ധരാതലമ് । അശുദ്ധമ് ഇവ പശ്യന് സ ന രേമേ ക്വചിദ് ഏവ ഹി
ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ശുദ്ധമാണെന്നു സത്യം. എന്നാൽ അതിനെ അശുദ്ധമെന്നു കണ്ടപ്പോൾ അവൻ എവിടെയും സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയില്ല.
അഥ സങ്കല്പയാമ് ആസ സ്വസങ്കല്പനയൈവ സഃ । വൃക്ഷാഗ്രമ് ഏവ സംശുദ്ധം സ്ഥിതിര് അത്രോചിതാ മമ
അപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു: 'എന്റെ വാസസ്ഥലം ശുദ്ധമായ വൃക്ഷശിഖരത്തിൽ മാത്രം ആകട്ടെ.'
തദ് ഇദാനീം തപസ് തപ്സ്യേ തപസാ യേന ശാഖിഷു । ഖഗവത് സ്ഥിതിമ് ആപ്നോമി ശാഖാസു ച ദലേഷു ച
ഇപ്പോൾ ഞാൻ കഠിനതപസ് ചെയ്യാം; അതിലൂടെ ഞാൻ പക്ഷിയെപ്പോലെ വൃക്ഷശാഖകളിലും ഇലകളിലും താമസിക്കാനുള്ള അവസ്ഥ നേടാം.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ സഞ്ജ്വാല്യ ഹുതാശമ് അതിഭാസ്വരമ് । ജുഹാവ തസ്മിന് പ്രോത്കൃത്യ മാംസം സ്വം സ്കന്ധഭിത്തിതഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, അതിശക്തമായ യാഗാഗ്നി തെളിച്ചു, തന്റെ ഭുജത്തിൽ നിന്ന് മാംസം മുറിച്ച് അതിൽ അർപ്പിച്ചു.
അഥ ഗീര്വാണവൃന്ദസ്യ സമഗ്രാ ഗലഭിത്തയഃ । മന്മുഖസ്ഥേന മാ യാന്തു വിപ്രമാംസേന ഭസ്മസാത്
അപ്പോൾ ദേവതകളെല്ലാം എന്റെ വായിലൂടെ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണന്റെ മാംസം ചിതയിലാക്കി ചിതയാക്കരുത്.'
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ഭഗവാന് സപ്താര്ചിസ് തസ്യ ദേഹവാന് । പുരോ ബഭൂവ ദീപ്താംശുര് ദീപ്താംശുര് വാക്പതേര് ഇവ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചശേഷം, ഏഴു ജ്വാലകളുള്ള ദിവ്യമായ അഗ്നി, ദേഹധാരി ആയി, വാചസ്യാധിപതിയെപ്പോലെ പ്രകാശത്തോടെ അവന്റെ മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ഉവാച വചനം വീരകുമാരാഭിമതം വരമ് । ഗൃഹാണ സ്ഥാപിതം സാധോ കോശകോശാന് മണിം യഥാ
അവൻ പറഞ്ഞു: 'സദ്ഗുണമുള്ളവനേ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം, പെട്ടിയിലുള്ള രത്നം എടുക്കുന്നതുപോലെ, തയ്യാറായിട്ടുള്ളത് സ്വീകരിക്കൂ.'
ഇത്യ് ഉക്തവന്തമ് അനലമ് അര്ഘപുഷ്പോപശോഭിനാ । സമ്പൂജ്യ സ്തുതിവാദേന പ്രാഹ വിപ്രകുമാരകഃ
ഇങ്ങനെ അഗ്നിദേവൻ പൂക്കളും അർഘ്യവും അർപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണകുമാരൻ സ്തുതിപ്പാടലോടും ആദരവോടും കൂടി അവനെ വണങ്ങി മറുപടി പറഞ്ഞു.
ഭഗവന് ഭൂതപൂര്ണായാ ഭുവഃ പാവനമ് അങ്ഗനമ് । നാപ്നോമി തേന വൃക്ഷാണാമ് ഉപരി സ്ഥിതിര് അസ്തു മേ
ഭഗവാനേ, ജീവജാലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ഭൂമി വിശുദ്ധമാണ്. എങ്കിലും ഞാൻ അതിൽ എത്താൻ കഴിയുന്നില്ല. അതിനാൽ, എനിക്ക് മരങ്ങളിലായിരിക്കും വാസം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ഇത്യ് ഉക്തേ മുനിപുത്രേണ സര്വദേവമുഖം ശിഖീ । ഏവമ് അസ്തു തമ് ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ജഗാമാന്തര്ധിമ് ഈശ്വരഃ
അങ്ങനെ ആ മുനിപുത്രൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും മുഖമായി നിലകൊള്ളുന്ന ശിഖി, 'അങ്ങനെ തന്നെ ആകട്ടെ' എന്ന് പറഞ്ഞു, ദൃശ്യത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷനായി.
തസ്മിന്ന് അന്തര്ഹിതേ ദേവേ ക്ഷണാത് സാന്ധ്യ ഇവാമ്ബുദേ । പൂര്ണകാമഃ കുമാരോ ഽസാവ് ആപൂര്ണേന്ദുര് ഇവാബഭൌ
അവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, ആ ബാലൻ തനിക്കാവശ്യമായതെല്ലാം ലഭിച്ചവനായി, സന്ധ്യാകാലത്തിലെ മേഘം മാറിയതുപോലെ, പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
അധിഗതാഭിമതാനനമണ്ഡലദ്യുതിജവേന ജഹാസ സ തുഷ്ടിമാന് । ശശിനമ് ആപ്തകലാകുലമ് അമ്ബുജം വികസിതം ച സിതം സ്മിതശോഭിനാ
തനിക്കിഷ്ടമായതെല്ലാം ലഭിച്ചവൻ, മുഖം സന്തോഷത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങി, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലും, പുഷ്പിച്ച വെള്ളിയമ്പലത്തെയും, വെളുത്ത പല്ലുകൾ തെളിഞ്ഞു ചിരിച്ച മുഖത്തെയും ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
അഥ കാനനമധ്യസ്ഥം ചുമ്ബിതാമ്ബുദമണ്ഡലമ് । മധ്യാഹ്നഖിന്നസൂര്യാശ്വസേവിതസ്കന്ധമണ്ഡപമ്
അപ്പോൾ, കാട്ടിന്റെ നടുവിൽ, മേഘങ്ങളുടെ വലയങ്ങൾ തഴുകുന്നിടത്ത്, ഉച്ചക്കാലത്ത് ക്ഷീണിച്ച സൂര്യന്റെ കുതിരകൾ വൃക്ഷങ്ങളുടെ തണ്ടുകളിൽ തണൽ തേടി വിശ്രമിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള ഒരു മനോഹരമായ സ്ഥലം.
മിമാനമ് ഇവ ദിക്കുക്ഷീര് ദീര്ഘൈര് വിടപബാഹുഭിഃ । ആലോകയന്തം കകുഭോ വികാസികുസുമേക്ഷണൈഃ
വീർപ്പുള്ള കൊമ്പുകളെ കൈകളായി നീട്ടി, ദിക്കുകളുടെ ഗർഭം അളക്കുന്നതുപോലെ, പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളാൽ വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റുമുള്ള ദിക്കുകളെ നോക്കി നിന്നു.
വാതാവലുലിതാനല്പഭ്രമദ്ഭ്രമരകുന്തലമ് । പ്രമാര്ജയന്തമ് ആശാനാം മുഖം പല്ലവപാണിഭിഃ
കാറ്റ് വീശി തലയണകൾ അലസിപ്പോകയും, ചുറ്റും തിരിയുന്ന തേനീച്ചകൾ നിറഞ്ഞു, ഇലകളെ കൈകളാക്കി ആകാശത്തിന്റെ മുഖം തൂവിയതുപോലെ അവ കാണപ്പെട്ടു.
കച്ഛൈര് ഉരുഗുലുച്ഛാച്ഛമഞ്ജരീപുഞ്ജപിഞ്ജരൈഃ । ആസ്യൈര് ഇവ സതാമ്ബൂലൈര് ഹസന്തമ് അലിമാലിതൈഃ
നീണ്ട മഞ്ഞ നിറമുള്ള പൂക്കളെ മുടിയാക്കി, പുതുതായി കയറ്റിയ വെറ്റിലപാകം പോലുള്ള വായുകളുമായി, തേനീച്ചകൾ ചുറ്റി പറക്കുന്നവണ്ണം വൃക്ഷങ്ങൾ ചിരിച്ചുപോലെയായിരുന്നു.
ലതാവിലാസനോല്ലാസിപുഷ്പകേസരധൂലിഭിഃ । ആബദ്ധമണ്ഡലാഭോഗം പൂര്ണേന്ദുമ് ഇവ ദീപ്തിഭിഃ
തഴുകി പടർന്ന വള്ളികളുടെ പൂക്കളിൽ നിന്നുള്ള കേശരധൂളി ചുറ്റലുകൾ കൊണ്ട്, അതിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ അതു തിളങ്ങി.
സങ്കടം വിടപാവല്യാ കുഞ്ജകൂജച്ചകോരയാ । ഗായത്കിന്നരയാ സിദ്ധവീഥ്യേവ ജഗദ് ഉച്ചയാ
കൂട്ടംകൂട്ടമായി ശാഖകൾ നിറഞ്ഞു, കുഞ്ചങ്ങളിൽ ചക്കോരപ്പക്ഷികൾ കൂവുകയും കിന്നരന്മാർ പാടുകയും ചെയ്തതുകൊണ്ട്, അതു സിദ്ധന്മാരുടെ ദിവ്യപഥം പോലെ ഉയർന്നു.
ലതാപീഠോപവിഷ്ടാനാമ് അധോലമ്ബൈഃ കലാപിനാമ് । കലാപൈശ് ശോഭിതം വ്യോമ സേന്ദ്രചാപൈര് ഇവാമ്ബുദൈഃ
വള്ളിയുടെ ഇലക്കസേരകളിൽ ഇരുന്ന് താഴേക്ക് തൂങ്ങിയ മയിലുകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം ഇന്ദ്രധനുസ്സും മേഘങ്ങളും ചേർന്നതുപോലെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
മഗ്നോന്മഗ്നൈഃ പ്രതിസ്കന്ധം ചാമരൈര് ഭാസിതം സിതൈഃ । ചകോരാനുഗതൈഃ പൂര്ണൈസ് സംവത്സരമ് ഇവേന്ദുഭിഃ
എല്ലാ മലകളുടെയും കവിളുകളിൽ ഉയർത്തി താഴ്ത്തുന്ന വെള്ള ചാമരികളും, ചക്കോരപ്പക്ഷികൾ പിന്തുടരുന്ന പൂർണ്ണചന്ദ്രന്മാരും കൊണ്ട്, ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ ചന്ദ്രപ്രകാശം നിറഞ്ഞതുപോലെ അവിടെ തെളിഞ്ഞിരുന്നു.
കപിഞ്ജലകലാലാപൈഃ കലകോകിലകൂജിതൈഃ । ജീവജീവവിരാവൈശ് ച പ്രഗായന്തമ് ഇവോര്ജിതൈഃ
കപിഞ്ചലപ്പക്ഷികളുടെ ചിരിച്ചുരുളുകളും, കുയിലുകളുടെ മധുരഗാനവും, ജീവജീവപക്ഷികളുടെ മുഴക്കവും ചേർന്ന്, ആ സ്ഥലം മുഴുവൻ പാടുന്നപോലെ തോന്നിച്ചു.
കാദമ്ബകകദമ്ബൈശ് ച കുലായകൃതകേലിഭിഃ । സ്വര്ഗകോടരവിശ്രാന്തൈസ് സിദ്ധൈര് ജഗദ് ഇവാവൃതമ്
കാടമ്പപക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കൂടിൽക്കരുത്തിൽ കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഗുഹകളിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന സിദ്ധന്മാർ പോലെ, ആ ലോകം മുഴുവൻ അവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് തോന്നിച്ചു.
പ്രവാലാരുണഹസ്താഭിര് അലിനേത്രാഭിര് ആശ്രിതമ് । അപ്സരോഭിര് ഇവ സ്വര്ഗം മഞ്ജരീഭിര് ഇതസ് തതഃ
പച്ചനിറമുള്ള, ചുവന്നതുമ്പുള്ള പൂക്കളുടെ കുലകൾ, തേൻചീറ്റകളെപ്പോലുള്ള കണ്ണുകളോടെ, ഇവിടെ അവിടെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; അതു സ്വർഗ്ഗത്തിൽ അപ്സരസുകൾ ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെയാണ്.