ദാശൂരാഖ്യായികേവേയം നാമ സംസാരചക്രികാ । കല്പനാരചിതാകാരാ വസ്തുശൂന്യേതി കിം പ്രഭോ
ദാശൂരന്റെ കഥപോലെയാണ് ഈ ജനനമരണചക്രം; മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ഭ്രമം മാത്രം, യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുമില്ല. ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ, പ്രഭോ?
ജഗന്മായാസ്വരൂപസ്യ വര്ണനാവ്യപദേശതഃ । ദാശൂരാഖ്യായികാം രാമ വര്ണ്യമാനാം മയാ ശൃണു
രാമാ, ലോകമോഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കാൻ ഞാൻ പറയുന്ന ദാശൂരന്റെ കഥ നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു.
അസ്ത്യ് അസ്മിന് വസുധാപീഠേ വിചിത്രകുസുമദ്രുമഃ । മഗധാ നാമ വിഖ്യാതശ് ശ്രീമാഞ് ജനപദോ മഹാന്
ഈ ഭൂമിയിൽ, മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, മഗധം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു മഹത്തായ ദേശം ഉണ്ട്.
കദമ്ബവനവിസ്താരീ താലാവലിതജങ്ഗലഃ । വിചിത്രവിഹഗവ്യൂഹസ് സര്വാശ്ചര്യമനോഹരഃ
കദംബക്കാടുകൾ വ്യാപിച്ചും, താള്വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മരുഭൂമിയും, അത്ഭുതകരമായ പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചും, അത്ഭുതംപോലെയുള്ള, കാണുമ്പോൾ മനോഹരമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
സസ്യസങ്കടസീമാന്തഃ പുരോപവനമണ്ഡിതഃ । കമലോത്പലകല്ഹാരപൂര്ണസര്വസരിത്തടഃ
കൃഷിവയലുകൾക്കൊരുക്കിയ അതിരുകളും, നഗരത്തിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചും, എല്ലാ നദീതീരങ്ങളിലും താമരയും നീലനീർപ്പൂവും കല്ലാർപൂവും നിറഞ്ഞുമാണ്.
ഉദ്യാനദോലാവിലസല്ലലനാഗേയഘുങ്ഘുമീ । നിശോപഭുക്തകുസുമനീരന്ധ്രവിശിഖാവനിഃ
തോട്ടത്തിലെ ഊഞ്ഞാലിൽ കളിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ആഭരണങ്ങളുടെ മണി മുഴക്കവും, രാത്രിയിൽ വിരിയുന്ന പൂക്കളുടെ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞ, ചന്ദ്രികയിൽ മയങ്ങുന്ന പൂന്തോട്ടമായിരുന്നു അവിടെ.
തത്രൈകസ്മിന് ഗിരിതടേ കര്ണികാരസമാകുലേ । കദലീഷണ്ഡനീരന്ധ്രേ നീപഗുല്മവിരാജിതേ
അവിടെ, ഒരു പർവതശിഖരത്തിൽ, കർണികാരമരങ്ങൾ കനത്തും, വാഴക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിലും, നീപച്ചെടികൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയാർന്നതുമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നു.
കൂജച്ചകോരചമരേ ധ്വനന്നിര്ഝരവാരിണി । ഫുല്ലചൂതലതാജാലേ പ്രഗീതകലകോകിലേ
അവിടെ കാടിന്റെ ഇടയിലൂടെ ചകോറപ്പക്ഷികൾ കൂവുകയും, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ വെള്ളം മുഴങ്ങുകയും, മാവിൻതണ്ടുകൾ പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുകയും, കുയിൽപ്പക്ഷികൾ മധുരഗാനം പാടുകയും ചെയ്തു.
പുലിന്ദലീലാലുലിതേ താലാവൃതനഭസ്തലേ । ഉത്ഫുല്ലപദ്മിനീശാരേ ജീവജീവകജീവിതേ
അവിടെ വന്യസ്ത്രീകൾ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതും, ആകാശം താളവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇലകളാൽ മറഞ്ഞിരുന്നതും, പുഷ്പിച്ച താമരകളാൽ നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളിൽ ജീവജാലങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നതും കാണാം.
പുഷ്പൌഘസ്ഫൂര്ജദനിലേ കേസരാരുണധൂലിനി । കാരണ്ഡവകൃതാരാവേ സരത്സരസസാരസേ
അവിടെ പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കുലുങ്ങുമ്പോൾ കാറ്റ് കേശരപ്പൊടിയാൽ മഞ്ഞപടർന്നു, കാറണ്ടവപ്പക്ഷികളുടെ നിലവിളികൾ ശരത്ത്കാലത്തിലെ കായലുകളിൽ മുഴങ്ങുന്നു.
തസ്മിന് നഗവരേ പുണ്യേ വിചിത്രവിഹഗദ്രുമേ । കശ്ചിത് പരമധര്മാത്മാ മുനിര് ആസീന് മഹാതപാഃ
ആ മഹത്തായ പുണ്യമലയിൽ, അതിശയകരമായ പക്ഷികൾ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ, പരമധർമ്മശീലിയും മഹത്തപസ്സുള്ളവനുമായ ഒരു മഹർഷി വസിച്ചിരിക്കുന്നു.
ദാശൂരനാമാ മഹതാ തപോയോഗേന സംയുതഃ । കദമ്ബപൃഷ്ഠവാസ്തവ്യോ വീതരാഗോ മഹാമതിഃ
ദാശൂരൻ എന്നൊരു മഹർഷി, വലിയ തപസ്സും ആത്മസംയമനവും ഉള്ളവൻ, കദംബമരത്തിന്റെ ഒരു കൊമ്പിൽ വസിച്ചവൻ, എല്ലാ ആസക്തികളും വിട്ട്, മഹത്തായ ബുദ്ധിയോടെ ജീവിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
ഋഷിസ് തപസ്വീ ഭഗവന് വിപിനേ കേന ഹേതുനാ । കഥം വാപ്യ് അവസത് പൃഷ്ഠേ കദമ്ബസ്യ മഹാതരോഃ
ഭഗവനേ, ആ തപസ്സുകാരനായ ഋഷി കാട്ടിൽ വസിക്കാൻ എന്ത് കാരണം ഉണ്ടായി? എങ്ങനെയാണ് ആ വലിയ കദംബമരത്തിന്റെ കൊമ്പിൽ അദ്ദേഹം താമസിച്ചത്?
ശരലോമേതി വിഖ്യാതഃ പിതാ തസ്യ ബഭൂവ ഹ । നാമ്നാപര ഇവ ബ്രഹ്മാ തസ്മിന്ന് ഏവാവസദ് ഗിരൌ
ശരലോമൻ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തനായവൻ, ദാശൂരന്റെ അച്ഛനായിരുന്നു. ബ്രഹ്മാവിനെപ്പോലെയുള്ളവൻ, അതേ പർവതത്തിൽ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹം താമസിച്ചിരുന്നത്.
തസ്യാസാവ് ഏകപുത്രോ ഽഭൂത് കചോ ദേവഗുരോര് ഇവ । തേന സാര്ധം സ പുത്രേണ നീതവാഞ് ജീവിതം വനേ
അവനു ഒരു മാത്രം മകനായിരുന്നു, ദേവഗുരുവിന് കചൻ ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലെ. ആ മകനോടൊപ്പം അവൻ കാട്ടിൽ തന്റെ ജീവിതം കഴിച്ചുവന്നു.
അഥാസൌ ശരലോമാത്ര ഭുക്ത്വാ യുഗഗണം യയൌ । ത്യക്തദേഹസ് സുരാഗാരം ത്യക്തനീഡഃ ഖഗോ യഥാ
അനവധി കാലങ്ങൾ കഴിഞ്ഞ്, ശരലോമൻ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരു പക്ഷി തന്റെ കൂട് വിട്ടുപോകുന്നതുപോലെ, ദേവതകളുടെ ലോകത്തേക്ക് യാത്രയായി.
ഏക ഏവ വനേ തസ്മിന് ദാശൂരഃ പ്രരുരോദ ഹ । ദശാപനീതപിതൃകഃ കരുണം കുരരോ യഥാ
ആ കാട്ടിൽ ദാശൂരൻ ഒറ്റയ്ക്കായി, അച്ഛനെ നഷ്ടപ്പെട്ട ദുഃഖത്തിൽ, മാതാപിതാക്കളെ കുരങ്ങുപക്ഷി പോലെ, ദയനീയമായി കരഞ്ഞു.
മാതാപിതൃവിയോഗേന ശോകസന്താപിതാശയഃ । മ്ലാനിമ് അഭ്യായയൌ നൂനം ഹേമന്ത ഇവ പങ്കജമ്
മാതാപിതാക്കളുടെ വേർപാടിന്റെ ദുഃഖം ഹൃദയത്തിൽ നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട്, അവൻ ശീതകാലത്ത് താമര ചുവപ്പുന്നതുപോലെ, ക്ഷീണിച്ചു പോയി.
ബാലോ ഽസാവ് അഥ ദീനാത്മാ വനദേവതയാ വനേ । ഇത്ഥമ് ആശ്വാസിതോ രാമ തദാദൃശ്യശരീരയാ
അപ്പോൾ ആ ബാലൻ, മനസ്സിൽ ദുർബലനായ്, കാട്ടിൽ ദൃശ്യമായില്ലാത്ത ഒരു വനദേവതയുടെ ആശ്വാസം നേടി, രാമാ.
ഋഷിപുത്ര മഹാപ്രാജ്ഞ കിമ് അജ്ഞ ഇവ രോദിഷി । സംസാരസ്യ ന കസ്മാത് ത്വം സ്വരൂപം വേത്സി ചഞ്ചലമ്
മഹാപണ്ഡിതനായ ഋഷിപുത്രാ, അജ്ഞനെന്നപോലെ നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ഈ ലോകജീവിതം എപ്പോഴും അശാന്തമാണെന്നു നിനക്ക് അറിയില്ലേ?
സര്വദൈവേദൃശീ സാധോ സംസാരീ സംസൃതിശ് ചലാ । ജായതേ ജീവതേ പശ്ചാദ് അവശ്യം ച വിനശ്യതി
സദാ ഇങ്ങനെയാണ് ഈ ലോകജീവിതം, മഹാനുഭാവാ. ജനനം, ജീവനം, പിന്നെ നിർബന്ധമായും നശിക്കൽ—ഇതെല്ലാം അനിവാര്യമാണ്.
യദ് യത് കിഞ്ചിദ് ദൃശോര് ദൃശ്യം ബ്രഹ്മാദികമ് ഇദം മുനേ । ഗന്തവ്യസ് തേന സര്വേണ വിനാശോ നാത്ര സംശയഃ
മഹർഷേ, കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്ന എല്ലാം—ബ്രഹ്മാവായാലും മറ്റേതായാലും—ഒടുവിൽ എല്ലാം നശിക്കേണ്ടതുതന്നെയാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തദര്ഥം മാ കൃഥാ വ്യര്ഥം വിഷാദം മരണേ പിതുഃ । അവശ്യഭാവ്യ് അസ്തമയോ ജാതസ്യാഹര്പതേര് ഇവ
അതിനാൽ, അച്ഛന്റെ മരണത്തിൽ നീ വെറുതെ ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല; ജനിച്ചവൻക്ക് സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതുപോലെ നശിക്കൽ നിർബന്ധമാണ്.
അശരീരാമ് ഇതി ശ്രുത്വാ ഗിരമ് ആരക്തലോചനഃ । ധൈര്യമ് ആസാദയാമ് ആസ ശിഖണ്ഡീ സ്തനിതാദ് ഇവ
അവൻ ശരീരമില്ലെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ശിഖണ്ഡി, ഇടിമുഴക്കത്തിൽ ശാന്തനായവനുപോലെ, മനസ്സിൽ ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തു.
ഉത്ഥായാവശ്യകം കൃത്വാ പാശ്ചാത്യം പിതുര് ആദൃതഃ । ചകാര തപസേ ബുദ്ധിം ദൃഢാമ് ഉത്തമസിദ്ധയേ
എഴുന്നേറ്റ്, അച്ഛനു വേണ്ടിയുള്ള അനിവാര്യ കർമങ്ങൾ ആദരപൂർവ്വം നിർവഹിച്ചു, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സിദ്ധി നേടാൻ കഠിനതപസ്സിന് ഉറച്ച മനസ്സോടെ തീരുമാനിച്ചു.
ബ്രാഹ്മേണ കര്മണാ തസ്യ വിപിനേ ചരതസ് തപഃ । അനന്തസങ്കല്പമയം ശ്രോത്രിയത്വം ബഭൂവ ഹ
വനംചുറ്റി ബ്രാഹ്മണ കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, അനന്തമായ പ്രതിജ്ഞകളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു മഹാനായ ജ്ഞാനിയുടെ അവസ്ഥയിലേക്കാണ് അവൻ എത്തിയത്.
അജ്ഞാതജ്ഞേയബുദ്ധേസ് തു സുശ്രോത്രിയതയാ തയാ । ന വിശശ്രാമ ചേതോ ഽസ്യ പവിത്രേ ഽപി ധരാതലേ
അറിയാവുന്നതും അറിയാത്തതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ ജ്ഞാനമുള്ള മനസ്സും ഉത്തമമായ പഠനവും ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, ഈ വിശുദ്ധമായ ഭൂമിയിലുപോലും അവന്റെ മനസ്സ് വിശ്രമം കണ്ടെത്തിയില്ല.
കേവലം സര്വമ് ഏവേദമ് അപി ശുദ്ധം ധരാതലമ് । അശുദ്ധമ് ഇവ പശ്യന് സ ന രേമേ ക്വചിദ് ഏവ ഹി
ഈ ഭൂമി മുഴുവൻ ശുദ്ധമാണെന്നു സത്യം. എന്നാൽ അതിനെ അശുദ്ധമെന്നു കണ്ടപ്പോൾ അവൻ എവിടെയും സന്തോഷം കണ്ടെത്തിയില്ല.
അഥ സങ്കല്പയാമ് ആസ സ്വസങ്കല്പനയൈവ സഃ । വൃക്ഷാഗ്രമ് ഏവ സംശുദ്ധം സ്ഥിതിര് അത്രോചിതാ മമ
അപ്പോൾ അവൻ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു: 'എന്റെ വാസസ്ഥലം ശുദ്ധമായ വൃക്ഷശിഖരത്തിൽ മാത്രം ആകട്ടെ.'
തദ് ഇദാനീം തപസ് തപ്സ്യേ തപസാ യേന ശാഖിഷു । ഖഗവത് സ്ഥിതിമ് ആപ്നോമി ശാഖാസു ച ദലേഷു ച
ഇപ്പോൾ ഞാൻ കഠിനതപസ് ചെയ്യാം; അതിലൂടെ ഞാൻ പക്ഷിയെപ്പോലെ വൃക്ഷശാഖകളിലും ഇലകളിലും താമസിക്കാനുള്ള അവസ്ഥ നേടാം.