പുനഃ കാര്യക്രിയാപക്ഷൈസ് സംസാരാരമ്ഭനാമകമ് । കിഞ്ചിത് പടപടം കൃത്വാ യാതി കാലകപിഞ്ജലഃ
വീണ്ടും, പ്രവൃത്തിയുടെയും അതിന്റെ ഫലങ്ങളുടെയും ചിറകുകൾ കൊണ്ട്, സംസാരത്തിന്റെ തുടക്കം എന്ന പേരിൽ, കാലപ്പക്ഷി അല്പം ചിറകു ചാടിച്ചിട്ട് അകന്നുപോകുന്നു.
പുനര് ഇന്ദ്രാലികേ യാതേ രാജ്യമ് ആസ്വാദ്യ കേസരമ് । ആയാത്യ് അപരദേവേന്ദ്രഷട്പദസ് സ്വര്ഗപങ്കജമ്
പിന്നെ, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള തേനീച്ച രാജസുഖം ആസ്വദിച്ച് പോയാൽ, മറ്റൊരു ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗപദ്മത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
പുനഃ കാലം കൃതാപൂതം കലുഷീകുരുതേ കലിഃ । സചക്രിണമ് ഇവാമ്ഭോധിം പ്രവൃദ്ധോ ഽവകരാനിലഃ
വീണ്ടും, ഒരിക്കൽ ശുദ്ധമായിരുന്ന കാലം, കലികാലം വന്നപ്പോൾ മലിനമാവുന്നു; സാക്ഷാൽ ചക്രവാളം പോലെ, വലിയ കാറ്റ് സമുദ്രത്തിൽ ചളി ഉണർത്തുന്നതുപോലെ.
പുനഃ കാലകുലാലേന കൃതഭൂതശരാവകമ് । ചക്രമ് ആവര്തതേ വേഗാദ് അജസ്രം കാലനാമകമ്
വീണ്ടും കാലത്തിന്റെ കൂലിപ്പണിക്കാരൻ ജീവികളുടെ പാത്രം ഉണ്ടാക്കുന്നു; കാലം എന്ന ചക്രം വേഗത്തിൽ, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ തിരിയുന്നു.
പുനര് നീരസതാമ് ഏതി ജഗദ് ധ്വസ്തശുഭസ്ഥിതി । അഭ്യാശീഭൂതകല്പാന്തം സംശുഷ്കമ് ഇവ കാനനമ്
വീണ്ടും ഈ ലോകം സാരമില്ലാത്തതാകുന്നു, അതിലെ ശുഭാവസ്ഥ നശിക്കുന്നു; കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനം അടുത്തുവരുമ്പോൾ, ഉണങ്ങിയ കാടുപോലെ എല്ലാം ശൂന്യമായിത്തീരുന്നു.
പുനര് അര്കഗണാംശ്വഗ്നിദഗ്ധാനന്തകലേവരമ് । സര്വഭൂതാസ്ഥിസമ്പൂര്ണം ജഗദ് ഏതി ശ്മശാനതാമ്
വീണ്ടും സൂര്യന്മാരുടെയും അഗ്നികളുടെയും കൂട്ടം കാലാന്ത്യത്തിൽ ശരീരങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളുടെ അസ്ഥികളാൽ നിറഞ്ഞ ലോകം ശ്മശാനമായി മാറുന്നു.
പുനഃ കുലാചലാകാരപുഷ്കരാവര്തവര്ഷണൈഃ । നൃത്യദ്ഭസ്മബൃഹത്ഫേനാം യാത്യ് ഏകാര്ണവതാം ജഗത്
വീണ്ടും മലകളെപ്പോലെയുള്ള കമലങ്ങളുടെ ചുഴലികൾ മഴപെയ്യുമ്പോൾ, വലിയ അങ്കിണികൾ പോലെ ചാരങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ലോകം ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമായി മാറുന്നു.
പുനസ് സംശാന്തവായ്വമ്ബു രിക്തം സകലവസ്തുഭിഃ । തദപൂര്വമ് ഇവാകാശം ജഗദ് ആയാതി ശൂന്യതാമ്
വീണ്ടും കാറ്റും വെള്ളവും ശാന്തമാകുമ്പോഴും എല്ലാം ശൂന്യമായപ്പോൾ, ഈ ലോകം വീണ്ടും ശൂന്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു, അതു പോലെ ആകാശം മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നപോലെ.
പുനഃ കതിപയാ ഭുക്ത്വാ സമാസ് സമരസാശയഃ । ജീവിതം ജീര്ണയാ തന്വാ ബ്രഹ്മാധ്യാത്മനി ലീയതേ
അവിടെ കുറച്ചു നേരം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച ശേഷം, സമമായ മനസ്സോടെ ജീവൻ ക്ഷയിച്ചു, പഴയ ശരീരം പോലെ, പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.
പുനര് അന്യേന കാലേന തഥൈവ ജഗതാം ഗണമ് । മനസ് തനോതി വൈ ശൂന്യേ ഗന്ധര്വോ നഗരം യഥാ
പിന്നീട്, മറ്റൊരു സമയത്ത്, മനസ്സ് വീണ്ടും ശൂന്യത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ആകാശത്തിൽ ഒരു ഗാനഗന്ധർവ്വൻ നഗരം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ.
പുനസ് സര്ഗസമാരമ്ഭഃ പുനഃ പ്രലയസമ്ഭവഃ । സര്വം പുനര് ഇദം രാമ ചക്രവത് പരിവര്തതേ
വീണ്ടും സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭം, വീണ്ടും ലയത്തിന്റെ സംഭവവും, എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും, രാമാ, ചക്രം പോലെ തിരിയുന്നു.
കിമ് ഏതസ്മിന് മഹാമായാഡമ്ബരേ ദീര്ഘശമ്ബരേ । രാമ സത്യമ് അസത്യം വാ നിര്ണീയ യദ് ഇഹോച്യതേ
രാമാ, ഈ മഹത്തായ മായയുടെ വലിയ കാഴ്ചകളിൽ, എന്താണ് ഇവിടെ നമുക്ക് സത്യമോ അസത്യമോ എന്ന് തീർച്ചയോടെ പറയാൻ കഴിയുന്നത്? എല്ലാം പരിശോധിച്ചാൽ യാഥാർത്ഥ്യവും മിഥ്യയും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം കാണാനാവുമോ?
ദാശൂരാഖ്യായികേവേയം രാമ സംസാരചക്രികാ । കല്പനാരചിതാകാരാ വസ്തുശൂന്യാ തു വസ്തുതഃ
രാമാ, ഈ ജന്മമരണചക്രം ഒരു ദാസന്റെ കഥപോലെയാണ്; അതിന്റെ രൂപങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കற்பനയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവയാണ്, യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഇതിന് യാതൊരു സാരവും ഇല്ല.
അവിരലമ് ഇദമ് ആതതം വികല്പൈര് അസദുദിതാകൃതിഭിര് ദ്വിചന്ദ്രകല്പൈഃ । വിരചിതമ് അസതാ തു യന് ന സത് തജ് ജഗദ് ഇഹ തേന വിമൂഢതാ കിമുത്ഥാ
ഇത് തുടർച്ചയില്ലാതെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, അസത്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ചിന്തകളാൽ, രണ്ടുചന്ദ്രൻ കാണുന്ന മായപോലെയുള്ള രൂപങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായതുമാണ്; അസത്യത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്നതെന്തും സത്യമായിരിക്കില്ല. അങ്ങനെ ആകുമ്പോൾ ഈ ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ആരാണ് ആശങ്കപ്പെടേണ്ടത്?
ക്രിയാവിശേഷബഹുലാ ഭോഗൈശ്വര്യഹതാശയാഃ । നാവേക്ഷന്തേ യദാ സത്യം ന പശ്യന്തി ശഠാസ് തദാ
വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മുഴുകിയും, ആസ്വാദനത്തിലും അധികാരലോലതയിലും മനസ്സ് മൂടപ്പെട്ടവർക്കു സത്യം കാണാൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ കപടന്മാർക്കും അതു കാണാനാവില്ല.
യേ തു പാരം ഗതാ ബുദ്ധേര് ഇന്ദ്രിയൈര് ന വശീകൃതാഃ । ത ഏതാം ജാഗതീം മായാം പശ്യന്തി കരബില്വവത്
ബുദ്ധിയെ കടന്നുപോയി ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തവർ ഈ ലോകമോഹം കൈയിൽ പഴം കാണുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു.
നനു താം ജാഗതീം മായാം ജീവോ ദൃഷ്ട്വാ വിചാരവാന് । അഹങ്കാരമയീം ആസ്ഥാം ത്യജത്യ് അഹിര് ഇവ ത്വചമ്
വിവേകമുള്ള ജീവൻ ഈ ലോകമോഹം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, ആഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ആശ്രയം പാമ്പ് തന്തുവിരിച്ച് കളയുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
അസക്തതാം തതോ ഽഭ്യേത്യ പുനര് നാമ ന ജായതേ । ക്ഷേത്രേ ഽപി സുചിരം തിഷ്ഠദ് ബീജം ദഗ്ധമ് ഇവാഗ്നിനാ
അങ്ങനെ അസക്തി നേടിയാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല; ശരീരത്തിൽ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാലും അഗ്നിയിൽ ചുട്ടുപോയ വിത്ത് നിലത്തുണ്ടായിരിക്കുകപോലെയാണ്.
ആധിവ്യാധിപരീതായ പ്രാതര് വാദ്യ വിനാശിനേ । പ്രയതന്തേ ശരീരായ ഹിതമ് അജ്ഞാസ് തു നാത്മനേ
രോഗങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും അനുഭവിച്ച് നശിക്കാൻ പോകുന്ന ശരീരത്തിനായി അജ്ഞന്മാർ പരിശ്രമിക്കുന്നു, ആത്മാവിനായി അല്ല.
ത്വമ് അപ്യ് അജ്ഞവദ് അജ്ഞസ്യ ശരീരസ്യ സമീഹിതമ് । മാ സമ്പാദയ ദുഃഖായ ഭവാത്മൈകപരായണഃ
നീയും അജ്ഞന്മാരെപ്പോലെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല, അതൊടുവിൽ ദുഃഖം മാത്രമേ തരൂ. ആത്മാവിനോടു മാത്രം അകമ്പടി പുലർത്തുന്നവനായി ഇരിക്കണം.
ദാശൂരാഖ്യായികേവേയം നാമ സംസാരചക്രികാ । കല്പനാരചിതാകാരാ വസ്തുശൂന്യേതി കിം പ്രഭോ
ദാശൂരന്റെ കഥപോലെയാണ് ഈ ജനനമരണചക്രം; മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ഭ്രമം മാത്രം, യാഥാർത്ഥ്യമായ ഒന്നുമില്ല. ഇതിൽ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതുണ്ടോ, പ്രഭോ?
ജഗന്മായാസ്വരൂപസ്യ വര്ണനാവ്യപദേശതഃ । ദാശൂരാഖ്യായികാം രാമ വര്ണ്യമാനാം മയാ ശൃണു
രാമാ, ലോകമോഹത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം വിശദീകരിക്കാൻ ഞാൻ പറയുന്ന ദാശൂരന്റെ കഥ നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കു.
അസ്ത്യ് അസ്മിന് വസുധാപീഠേ വിചിത്രകുസുമദ്രുമഃ । മഗധാ നാമ വിഖ്യാതശ് ശ്രീമാഞ് ജനപദോ മഹാന്
ഈ ഭൂമിയിൽ, മനോഹരമായ പുഷ്പങ്ങളും വൃക്ഷങ്ങളും നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്ന, മഗധം എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ ഒരു മഹത്തായ ദേശം ഉണ്ട്.
കദമ്ബവനവിസ്താരീ താലാവലിതജങ്ഗലഃ । വിചിത്രവിഹഗവ്യൂഹസ് സര്വാശ്ചര്യമനോഹരഃ
കദംബക്കാടുകൾ വ്യാപിച്ചും, താള്വൃക്ഷങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മരുഭൂമിയും, അത്ഭുതകരമായ പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചും, അത്ഭുതംപോലെയുള്ള, കാണുമ്പോൾ മനോഹരമായ ഒരു സ്ഥലമായിരുന്നു അത്.
സസ്യസങ്കടസീമാന്തഃ പുരോപവനമണ്ഡിതഃ । കമലോത്പലകല്ഹാരപൂര്ണസര്വസരിത്തടഃ
കൃഷിവയലുകൾക്കൊരുക്കിയ അതിരുകളും, നഗരത്തിലെ പൂന്തോട്ടങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചും, എല്ലാ നദീതീരങ്ങളിലും താമരയും നീലനീർപ്പൂവും കല്ലാർപൂവും നിറഞ്ഞുമാണ്.
ഉദ്യാനദോലാവിലസല്ലലനാഗേയഘുങ്ഘുമീ । നിശോപഭുക്തകുസുമനീരന്ധ്രവിശിഖാവനിഃ
തോട്ടത്തിലെ ഊഞ്ഞാലിൽ കളിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ആഭരണങ്ങളുടെ മണി മുഴക്കവും, രാത്രിയിൽ വിരിയുന്ന പൂക്കളുടെ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞ, ചന്ദ്രികയിൽ മയങ്ങുന്ന പൂന്തോട്ടമായിരുന്നു അവിടെ.
തത്രൈകസ്മിന് ഗിരിതടേ കര്ണികാരസമാകുലേ । കദലീഷണ്ഡനീരന്ധ്രേ നീപഗുല്മവിരാജിതേ
അവിടെ, ഒരു പർവതശിഖരത്തിൽ, കർണികാരമരങ്ങൾ കനത്തും, വാഴക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിലും, നീപച്ചെടികൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയാർന്നതുമായ ഒരു സ്ഥലം ഉണ്ടായിരുന്നു.
കൂജച്ചകോരചമരേ ധ്വനന്നിര്ഝരവാരിണി । ഫുല്ലചൂതലതാജാലേ പ്രഗീതകലകോകിലേ
അവിടെ കാടിന്റെ ഇടയിലൂടെ ചകോറപ്പക്ഷികൾ കൂവുകയും, വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളുടെ വെള്ളം മുഴങ്ങുകയും, മാവിൻതണ്ടുകൾ പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുകയും, കുയിൽപ്പക്ഷികൾ മധുരഗാനം പാടുകയും ചെയ്തു.
പുലിന്ദലീലാലുലിതേ താലാവൃതനഭസ്തലേ । ഉത്ഫുല്ലപദ്മിനീശാരേ ജീവജീവകജീവിതേ
അവിടെ വന്യസ്ത്രീകൾ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതും, ആകാശം താളവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഇലകളാൽ മറഞ്ഞിരുന്നതും, പുഷ്പിച്ച താമരകളാൽ നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളിൽ ജീവജാലങ്ങൾ നിറഞ്ഞിരുന്നതും കാണാം.
പുഷ്പൌഘസ്ഫൂര്ജദനിലേ കേസരാരുണധൂലിനി । കാരണ്ഡവകൃതാരാവേ സരത്സരസസാരസേ
അവിടെ പുഷ്പങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ കുലുങ്ങുമ്പോൾ കാറ്റ് കേശരപ്പൊടിയാൽ മഞ്ഞപടർന്നു, കാറണ്ടവപ്പക്ഷികളുടെ നിലവിളികൾ ശരത്ത്കാലത്തിലെ കായലുകളിൽ മുഴങ്ങുന്നു.