സര്വദോദിതചന്ദ്രാര്കാ ദിശോ ദൃഷ്ട്വാ സ്ഥിരാചലാഃ । അവിനാശി ജഗത് സര്വമ് ഇത്യ് അപ്യ് അവിതഥോപമമ്
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എപ്പോഴും ഉദയിക്കുന്നതും, പർവതങ്ങൾ അചഞ്ചലമായും കാണുമ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവനും നശിക്കാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നതും അതുപോലെ ശരിയാണ്.
ന തദ് അസ്തി ന യത് തസ്മിന്ന് ഏകസ്മിന് വിതതാത്മനി । സങ്കല്പകലനാജാലമ് അനാഖ്യേ നോപപദ്യതേ
ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മാവിൽ ഇല്ലാത്തത് ഒന്നുമില്ല; പേരില്ലാത്തതിൽ, മനസ്സിന്റെ ഭേദഭാവങ്ങൾക്കും ഭാവനകൾക്കും സ്ഥാനം ഇല്ല.
പുനഃ പുനര് ഇദം സര്വം പുനര് മരണജന്മനീ । പുനസ് സുഖം പുനര് ദുഃഖം പുനഃ കരണകര്മണീ
ഈ ലോകം വീണ്ടും വീണ്ടും പിറവി മരണം, സന്തോഷം ദു:ഖം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ — എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
പുനര് ആശാഃ പുനര് വ്യോമ പുനസ് സാമ്ബുധയോ ഽദ്രയഃ । അഭ്യുദേതി പുനസ് സൃഷ്ടിശ് ശശ്വദ് അര്കപ്രഭാ യഥാ
ആശകൾ വീണ്ടും ഉയരുന്നു, ആകാശം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും വീണ്ടും വരുന്നു; സൃഷ്ടി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദയിക്കുന്നു, സൂര്യപ്രഭ പോലെ ശാശ്വതമായി.
പുനര് ദൈത്യാഃ പുനര് ദേവാഃ പുനര് ലോകാന്തരക്രമഃ । പുനസ് സ്വര്ഗാപവര്ഗേഹാ പുനര് ഇന്ദ്രഃ പുനശ് ശശീ
അസുരന്മാർ വീണ്ടും, ദേവന്മാർ വീണ്ടും, ലോകങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും സഞ്ചാരം; സ്വർഗം, മോക്ഷം, ഭൂമിയിലെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ — ഇവയും വീണ്ടും വീണ്ടും.
പുനര് നാരായണോ ദേവഃ പുനര് മനുസുതാദയഃ । പുനര് ആശാശ് ചലച്ചാരുചന്ദ്രാര്കവരുണാനിലാഃ
വീണ്ടും നാരായണൻ, വീണ്ടും മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരും മറ്റുള്ളവരും, വീണ്ടും ആഗ്രഹങ്ങൾ, വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന മനോഹരമായ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വരുണനും കാറ്റും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സുമേരുകര്ണികാ കാന്തഋക്ഷകേസരശാലിനീ । ഫുല്ലസ്ഫീതോദരോദേതി രോദസീനലിനീ പുനഃ
സുമേരു പർവതം ദണ്ടായും നക്ഷത്രങ്ങൾ കേശരങ്ങളായും, പുഷ്പിച്ചും പുഷ്ടിയോടെ നിറഞ്ഞും ഭൂമിയും ആകാശവും വീണ്ടും ഒരു വലിയ താമരപൂവുപോലെ ഉദിക്കുന്നു.
വ്യോമകാനനമ് ആക്രമ്യ വല്ഗത്യ് അംശുനഖോത്കരൈഃ । തമഃകരിഘടാ ഭേത്തും പുനര് ഭാസ്കരകേസരീ
സൂര്യൻ, സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങൾപോലെയുള്ള കിരണങ്ങളുമായി, ആകാശവനം കടന്ന്, ആനകളെ തകർക്കുന്ന സിംഹംപോലെ കനലുള്ള ഇരുണ്ടത്വം തകർക്കാൻ വീണ്ടും ഉയിരെടുക്കുന്നു.
പുനര് ഇന്ദുശ് ചലച്ചൂതമഞ്ജരീസുന്ദരൈഃ കരൈഃ । കരോത്യ് അമൃതമ് ആഹ്ലാദം ദിഗ്വധൂമുഖമണ്ഡനമ്
വീണ്ടും ചന്ദ്രൻ, ചലിക്കുന്ന മാവിൻ പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള മനോഹരമായ കിരണങ്ങളാൽ, അമൃതംപോലുള്ള ആനന്ദം പകരുന്നു; ദിശകളുടെ മുഖങ്ങൾ വധുവിന്റെ മുഖംപോലെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
പുനസ് സ്വര്ഗതരോഃ പുണ്യക്ഷയവാതസമീരിതാഃ । പതന്തീഹ വിനുന്നാങ്ഗാഃ പുണ്യകൃത്ഫലപാലയഃ
മറുവർഷം, സ്വർഗ്ഗവൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു, പുണ്യങ്ങൾ തീർന്ന കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ ഇവിടെ വീണു ചിതറുന്നു.
പുനഃ കാര്യക്രിയാപക്ഷൈസ് സംസാരാരമ്ഭനാമകമ് । കിഞ്ചിത് പടപടം കൃത്വാ യാതി കാലകപിഞ്ജലഃ
വീണ്ടും, പ്രവൃത്തിയുടെയും അതിന്റെ ഫലങ്ങളുടെയും ചിറകുകൾ കൊണ്ട്, സംസാരത്തിന്റെ തുടക്കം എന്ന പേരിൽ, കാലപ്പക്ഷി അല്പം ചിറകു ചാടിച്ചിട്ട് അകന്നുപോകുന്നു.
പുനര് ഇന്ദ്രാലികേ യാതേ രാജ്യമ് ആസ്വാദ്യ കേസരമ് । ആയാത്യ് അപരദേവേന്ദ്രഷട്പദസ് സ്വര്ഗപങ്കജമ്
പിന്നെ, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള തേനീച്ച രാജസുഖം ആസ്വദിച്ച് പോയാൽ, മറ്റൊരു ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗപദ്മത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
പുനഃ കാലം കൃതാപൂതം കലുഷീകുരുതേ കലിഃ । സചക്രിണമ് ഇവാമ്ഭോധിം പ്രവൃദ്ധോ ഽവകരാനിലഃ
വീണ്ടും, ഒരിക്കൽ ശുദ്ധമായിരുന്ന കാലം, കലികാലം വന്നപ്പോൾ മലിനമാവുന്നു; സാക്ഷാൽ ചക്രവാളം പോലെ, വലിയ കാറ്റ് സമുദ്രത്തിൽ ചളി ഉണർത്തുന്നതുപോലെ.
പുനഃ കാലകുലാലേന കൃതഭൂതശരാവകമ് । ചക്രമ് ആവര്തതേ വേഗാദ് അജസ്രം കാലനാമകമ്
വീണ്ടും കാലത്തിന്റെ കൂലിപ്പണിക്കാരൻ ജീവികളുടെ പാത്രം ഉണ്ടാക്കുന്നു; കാലം എന്ന ചക്രം വേഗത്തിൽ, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ തിരിയുന്നു.
പുനര് നീരസതാമ് ഏതി ജഗദ് ധ്വസ്തശുഭസ്ഥിതി । അഭ്യാശീഭൂതകല്പാന്തം സംശുഷ്കമ് ഇവ കാനനമ്
വീണ്ടും ഈ ലോകം സാരമില്ലാത്തതാകുന്നു, അതിലെ ശുഭാവസ്ഥ നശിക്കുന്നു; കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനം അടുത്തുവരുമ്പോൾ, ഉണങ്ങിയ കാടുപോലെ എല്ലാം ശൂന്യമായിത്തീരുന്നു.
പുനര് അര്കഗണാംശ്വഗ്നിദഗ്ധാനന്തകലേവരമ് । സര്വഭൂതാസ്ഥിസമ്പൂര്ണം ജഗദ് ഏതി ശ്മശാനതാമ്
വീണ്ടും സൂര്യന്മാരുടെയും അഗ്നികളുടെയും കൂട്ടം കാലാന്ത്യത്തിൽ ശരീരങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളുടെ അസ്ഥികളാൽ നിറഞ്ഞ ലോകം ശ്മശാനമായി മാറുന്നു.
പുനഃ കുലാചലാകാരപുഷ്കരാവര്തവര്ഷണൈഃ । നൃത്യദ്ഭസ്മബൃഹത്ഫേനാം യാത്യ് ഏകാര്ണവതാം ജഗത്
വീണ്ടും മലകളെപ്പോലെയുള്ള കമലങ്ങളുടെ ചുഴലികൾ മഴപെയ്യുമ്പോൾ, വലിയ അങ്കിണികൾ പോലെ ചാരങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ലോകം ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമായി മാറുന്നു.
പുനസ് സംശാന്തവായ്വമ്ബു രിക്തം സകലവസ്തുഭിഃ । തദപൂര്വമ് ഇവാകാശം ജഗദ് ആയാതി ശൂന്യതാമ്
വീണ്ടും കാറ്റും വെള്ളവും ശാന്തമാകുമ്പോഴും എല്ലാം ശൂന്യമായപ്പോൾ, ഈ ലോകം വീണ്ടും ശൂന്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു, അതു പോലെ ആകാശം മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നപോലെ.
പുനഃ കതിപയാ ഭുക്ത്വാ സമാസ് സമരസാശയഃ । ജീവിതം ജീര്ണയാ തന്വാ ബ്രഹ്മാധ്യാത്മനി ലീയതേ
അവിടെ കുറച്ചു നേരം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച ശേഷം, സമമായ മനസ്സോടെ ജീവൻ ക്ഷയിച്ചു, പഴയ ശരീരം പോലെ, പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.
പുനര് അന്യേന കാലേന തഥൈവ ജഗതാം ഗണമ് । മനസ് തനോതി വൈ ശൂന്യേ ഗന്ധര്വോ നഗരം യഥാ
പിന്നീട്, മറ്റൊരു സമയത്ത്, മനസ്സ് വീണ്ടും ശൂന്യത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ആകാശത്തിൽ ഒരു ഗാനഗന്ധർവ്വൻ നഗരം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ.
പുനസ് സര്ഗസമാരമ്ഭഃ പുനഃ പ്രലയസമ്ഭവഃ । സര്വം പുനര് ഇദം രാമ ചക്രവത് പരിവര്തതേ
വീണ്ടും സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭം, വീണ്ടും ലയത്തിന്റെ സംഭവവും, എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും, രാമാ, ചക്രം പോലെ തിരിയുന്നു.
കിമ് ഏതസ്മിന് മഹാമായാഡമ്ബരേ ദീര്ഘശമ്ബരേ । രാമ സത്യമ് അസത്യം വാ നിര്ണീയ യദ് ഇഹോച്യതേ
രാമാ, ഈ മഹത്തായ മായയുടെ വലിയ കാഴ്ചകളിൽ, എന്താണ് ഇവിടെ നമുക്ക് സത്യമോ അസത്യമോ എന്ന് തീർച്ചയോടെ പറയാൻ കഴിയുന്നത്? എല്ലാം പരിശോധിച്ചാൽ യാഥാർത്ഥ്യവും മിഥ്യയും തമ്മിൽ വ്യത്യാസം കാണാനാവുമോ?
ദാശൂരാഖ്യായികേവേയം രാമ സംസാരചക്രികാ । കല്പനാരചിതാകാരാ വസ്തുശൂന്യാ തു വസ്തുതഃ
രാമാ, ഈ ജന്മമരണചക്രം ഒരു ദാസന്റെ കഥപോലെയാണ്; അതിന്റെ രൂപങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കற்பനയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവയാണ്, യാഥാർത്ഥത്തിൽ ഇതിന് യാതൊരു സാരവും ഇല്ല.
അവിരലമ് ഇദമ് ആതതം വികല്പൈര് അസദുദിതാകൃതിഭിര് ദ്വിചന്ദ്രകല്പൈഃ । വിരചിതമ് അസതാ തു യന് ന സത് തജ് ജഗദ് ഇഹ തേന വിമൂഢതാ കിമുത്ഥാ
ഇത് തുടർച്ചയില്ലാതെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, അസത്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ചിന്തകളാൽ, രണ്ടുചന്ദ്രൻ കാണുന്ന മായപോലെയുള്ള രൂപങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായതുമാണ്; അസത്യത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്നതെന്തും സത്യമായിരിക്കില്ല. അങ്ങനെ ആകുമ്പോൾ ഈ ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ആരാണ് ആശങ്കപ്പെടേണ്ടത്?
ക്രിയാവിശേഷബഹുലാ ഭോഗൈശ്വര്യഹതാശയാഃ । നാവേക്ഷന്തേ യദാ സത്യം ന പശ്യന്തി ശഠാസ് തദാ
വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ മുഴുകിയും, ആസ്വാദനത്തിലും അധികാരലോലതയിലും മനസ്സ് മൂടപ്പെട്ടവർക്കു സത്യം കാണാൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ കപടന്മാർക്കും അതു കാണാനാവില്ല.
യേ തു പാരം ഗതാ ബുദ്ധേര് ഇന്ദ്രിയൈര് ന വശീകൃതാഃ । ത ഏതാം ജാഗതീം മായാം പശ്യന്തി കരബില്വവത്
ബുദ്ധിയെ കടന്നുപോയി ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടാത്തവർ ഈ ലോകമോഹം കൈയിൽ പഴം കാണുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു.
നനു താം ജാഗതീം മായാം ജീവോ ദൃഷ്ട്വാ വിചാരവാന് । അഹങ്കാരമയീം ആസ്ഥാം ത്യജത്യ് അഹിര് ഇവ ത്വചമ്
വിവേകമുള്ള ജീവൻ ഈ ലോകമോഹം തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ, ആഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ആശ്രയം പാമ്പ് തന്തുവിരിച്ച് കളയുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
അസക്തതാം തതോ ഽഭ്യേത്യ പുനര് നാമ ന ജായതേ । ക്ഷേത്രേ ഽപി സുചിരം തിഷ്ഠദ് ബീജം ദഗ്ധമ് ഇവാഗ്നിനാ
അങ്ങനെ അസക്തി നേടിയാൽ വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല; ശരീരത്തിൽ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞാലും അഗ്നിയിൽ ചുട്ടുപോയ വിത്ത് നിലത്തുണ്ടായിരിക്കുകപോലെയാണ്.
ആധിവ്യാധിപരീതായ പ്രാതര് വാദ്യ വിനാശിനേ । പ്രയതന്തേ ശരീരായ ഹിതമ് അജ്ഞാസ് തു നാത്മനേ
രോഗങ്ങളും ദു:ഖങ്ങളും അനുഭവിച്ച് നശിക്കാൻ പോകുന്ന ശരീരത്തിനായി അജ്ഞന്മാർ പരിശ്രമിക്കുന്നു, ആത്മാവിനായി അല്ല.
ത്വമ് അപ്യ് അജ്ഞവദ് അജ്ഞസ്യ ശരീരസ്യ സമീഹിതമ് । മാ സമ്പാദയ ദുഃഖായ ഭവാത്മൈകപരായണഃ
നീയും അജ്ഞന്മാരെപ്പോലെ ശരീരത്തിന്റെ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി പരിശ്രമിക്കേണ്ടതില്ല, അതൊടുവിൽ ദുഃഖം മാത്രമേ തരൂ. ആത്മാവിനോടു മാത്രം അകമ്പടി പുലർത്തുന്നവനായി ഇരിക്കണം.