ഗന്ധര്വനഗരാകാരവിപര്യാസവിധായിനീ । അപാങ്ഗഭങ്ഗുരോദാരവ്യവഹാരമനോരമാ
അവൾ ഗാന്ധർവനഗരത്തെപ്പോലെയുള്ള ഭ്രമങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, എല്ലാം മറിച്ചിടുന്നവളാണ്. അവളുടെ കണ്മുട്ടുകളുടെ സൂക്ഷ്മഭാവം ആകർഷണീയവും, വലിയ കാര്യങ്ങളിൽ അവൾ കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം അതുല്യമായ ആസ്വാദ്യവുമാണ്.
തഡിത്തരലമ് ആലോകമ് ആതന്വാനാ പുനഃ പുനഃ । സംസാരരഞ്ജനാ ബ്രഹ്മന് നൃത്തമത്തേവ രാജതേ
അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മിന്നൽപോലുള്ള തിളങ്ങുന്ന വെളിച്ചം പടർത്തുന്നു. ബ്രഹ്മൻ, ഈ സംസാരത്തിന്റെ മോഹം ഒരു നൃത്തംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദിവസാസ് തേ മഹാന്തസ് തേ സമ്പദസ് താഃ ക്രിയാശ് ച താഃ । സര്വം സ്മൃതിപദം യാതം യാമോ വയമ് അപി ക്ഷണാത്
ആ ദിവസങ്ങൾ പോയി, ആ സമ്പത്തും, ആ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം പോയി. എല്ലാം ഓർമ്മയുടെ ഭാഗമായിരിക്കുന്നു; നാം തന്നെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ പോകുന്നു.
പ്രത്യഹം ക്ഷയമ് ആയാതി പ്രത്യഹം ജായതേ പുനഃ । അദ്യാപി ഹതരൂപായാ നാന്തോ ഽസ്യാ ദഗ്ധസംസൃതേഃ
പ്രതിദിനം ഇതിന് ക്ഷയം വരുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. ഇന്നും ഈ നശിച്ച രൂപത്തിന് ഈ കത്തിപ്പോയ സംസാരത്തിന് അന്തം ഇല്ല.
തിര്യക്ത്വം പുരുഷാ യാന്തി തിര്യഞ്ചോ നരതാമ് അപി । ദേവാശ് ചാദേവതാം ചൈതേ കിമ് ഏവേഹ വിഭോ സ്ഥിരമ്
മനുഷ്യർ മൃഗങ്ങളാവുന്നു, മൃഗങ്ങൾ മനുഷ്യരാകുന്നു; ദേവന്മാർക്കും ദൈവത്വം നഷ്ടമാകുന്നു. ഭഗവൻ, ഇവിടെ എന്താണ് സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നത്?
രചയന് രശ്മിജാലേന രാത്ര്യഹാനി പുനഃ പുനഃ । അതിവാഹ്യ രവിഃ കാലം വിനാശാവധിമ് ഈക്ഷതേ
സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ പകലും രാത്രിയും വീണ്ടും വീണ്ടും നെയ്ത്, കാലം അതിവേഗം കടന്ന്, നാശത്തിന്റെ അതിരുകൾ നോക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ് ച രുദ്രശ് ച സര്വാ വാ ഭൂതജാതയഃ । നാശമ് ഏവാനുധാവന്തി സലിലാനീവ വാഡവമ്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും എല്ലാത്തരം ജീവികളും നാശത്തേയ്ക്കാണ് ഓടുന്നത്, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നിയെ തേടി വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
ദ്യൌഃ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശം പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । വിനാശവാഡവസ്യൈതത് സര്വം സംശുഷ്കമ് ഇന്ധനമ്
ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അന്തരം, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ദിശകൾ—ഇവയെല്ലാം നാശത്തിന്റെ അഗ്നിക്കായി ഉണക്കിയ ഇന്ധനമാണ്.
ധനാനി ബന്ധവോ ഭൃത്യാ മിത്രാണി വിഭവാശ് ച യേ । വിനാശഭയഭീതസ്യ സര്വം നീരസതാം ഗതമ്
ധനം, ബന്ധുക്കൾ, സേവകർ, സുഹൃത്തുകൾ, സമ്പത്ത്—നാശഭയത്തിൽ ആൾക്കു ഇവയൊക്കെയും രുചിയില്ലാത്തതായിപ്പോകുന്നു.
സ്വദന്തേ താവദ് ഏവൈതേ ഭാവാ ജഗതി ധീമതഃ । യാവത് സ്മൃതിപഥം യാതി ന വിനാശകുരാക്ഷസഃ
ലോകത്തിലെ ഈ അനുഭവങ്ങൾ, നാശത്തിന്റെ ഭീമൻ എത്തുന്നതിന് മുമ്പ്, ഓർമ്മയിൽ കഴിയുന്നവരെ മാത്രമാണ് ജ്ഞാനിക്ക് ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
ക്ഷണമ് ഐശ്വര്യമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ഏതി ദരിദ്രതാ । ക്ഷണം വിഗതരോഗത്വം ക്ഷണമ് ആഗതരോഗതാ
ഒരു നിമിഷം ഐശ്വര്യം വരുന്നു, മറ്റൊരു നിമിഷം ദാരിദ്ര്യം; ഒരു നിമിഷം രോഗമില്ലായ്മ, പിന്നെ രോഗം വരുന്നു.
പ്രതിക്ഷണം വിപര്യാസദായിനാ മഹതാമുനാ । ജഗദ്ഭ്രമേണ കേ നാമ ധീമന്തോ ഽപി ന മോഹിതാഃ
ഓരോ നിമിഷവും ഈ മഹത്തായ ഭ്രമം എല്ലാം മറിച്ചുമാറ്റുന്നു; ലോകഭ്രമത്തിൽ ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും ആരാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടാത്തത്?
തമഃപങ്കസമാലബ്ധം ക്ഷണമ് ആകാശമണ്ഡലമ് । ക്ഷണം കനകനിഷ്ഷ്യന്ദകോമലാലോകസുന്ദരമ്
ഒരു നിമിഷം ആകാശം ഇരുണ്ട മാലിന്യത്തിൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം പൊന്നിന്റെ മൃദുലമായ പ്രകാശം പകർന്നു അത്ഭുതകരമായി തിളങ്ങുന്നു.
ക്ഷണം ജലദനീലാബ്ജമാലാവലിതകോടരമ് । ക്ഷണമ് ഉഡ്ഡാമരരവം ക്ഷണം മൂകമ് അവസ്ഥിതമ്
ഒരു നിമിഷം ആകാശം നീലമലർവും മേഘങ്ങളുമുള്ള അലങ്കാരമായ കുഴിയാകുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം അതിൽ വലിയ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു; പിന്നെ മറ്റൊരു നിമിഷം അതു പൂർണ്ണമായും മൗനത്തിലാവുന്നു.
ക്ഷണം താരാവിലസിതം ക്ഷണമ് അര്കേണ ഭൂഷിതമ് । ക്ഷണമ് ഇന്ദുകൃതാഹ്ലാദം ക്ഷണം സര്വബഹിഷ്കൃതമ്
ഒരു നിമിഷം നക്ഷത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം തിളങ്ങുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം സൂര്യൻ അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു; പിന്നെ ചന്ദ്രൻ അതിൽ സന്തോഷം പകരുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം എല്ലാം അകറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ആഗമാപായപരയാ സ്ഥിത്യാ സംസ്ഥിതനാശയാ । ന ബിഭേതീഹ സംസാരേ ധീരോ ഽപി ക ഇവാനയാ
വരവും പോകലും നിലനില്പും നാശവും എല്ലാം കൂടിയ ഈ ലോകത്തിൽ, ആരാണ് ഭയപ്പെടാത്തത്, ഭഗവനെ, ബുദ്ധിമാന്മാരും പോലും?
ആപദഃ ക്ഷണമ് ആയാന്തി ക്ഷണമ് ആയാന്തി സമ്പദഃ । ക്ഷണം ജന്മാഥ മരണം മുനേ കിമ് ഇവ ന ക്ഷണമ്
നിമിഷം ദുരന്തങ്ങൾ വരുന്നു, നിമിഷം സമ്പത്തുകൾ വരുന്നു; ജനനവും മരണവും ഒരു നിമിഷം മാത്രമാണ് — മഹർഷേ, നിമിഷികമല്ലാത്തത് എന്താണ്?
പ്രാഗ് ആസീദ് അന്യ ഏവേഹ ജാതസ് ത്വ് അന്യേതരോ ദിനൈഃ । അപ്യ് ഏകരൂപം ഭഗവന് കിഞ്ചിദ് അസ്തി ന സുസ്ഥിതമ്
മുമ്പ് ഇവിടെ മറ്റൊന്നായിരുന്നു; ദിവസങ്ങൾ കടന്നപ്പോൾ മറ്റൊന്നായി മാറി. ഭഗവനെ, ഒരുപോലെയെന്നു തോന്നുന്നതിൽപോലും ഉറപ്പുള്ളതൊന്നുമില്ല.
ഘടസ്യ പടതാ ദൃഷ്ടാ പടസ്യാപി ഘടസ്ഥിതിഃ । ന തദ് അസ്തി ന യദ് ദൃഷ്ടം വിപര്യസ്യതി സംസൃതിഃ
ചോലയെ കുഴിയെന്നു കാണുന്നു, കുഴിയുടെ നില ചോലയിൽ കാണുന്നു; കാണാത്തത് ഇല്ലെന്ന് തന്നെ, ഇങ്ങനെ തന്നെ ജനനമരണചക്രം മറിഞ്ഞുപോകുന്നു.
അശൂരേണ ഹതശ് ശൂര ഏകേനാപി ശതം ഹതമ് । പ്രാകൃതാഃ പ്രഭുതാം യാതാസ് സര്വമ് ആവര്തതേ ജഗത്
ഒരു ഭീരു വീരനെ കൊല്ലുന്നു, ഒരാൾ നൂറുപേരെ ജയിക്കുന്നു; സാധാരണക്കാർ അധികാരം നേടുന്നു — ലോകം എല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെ ചുറ്റിപ്പറ്റുന്നു.
ജനതേയം വിപര്യാസമ് അജസ്രമ് അനുഗച്ഛതി । ജഡസ്പന്ദപരാമര്ശാത് തരങ്ഗാനാമ് ഇവാവലീ
ഈ ലോകം എപ്പോഴും തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ പിന്നാലെ പോകുന്നു, മന്ദമായ ചലനങ്ങളും പിടിച്ചുപറ്റലും കാരണം, തിരകളുടെ നിരപോലെ.
ബാല്യമ് അദ്യ ദിനൈര് ഏവ യൌവനശ്രീസ് തതോ ജരാ । ദേഹേ ഽപി നൈകരൂപത്വം കാസ്ഥാ ബാഹ്യേഷു വസ്തുഷു
ബാല്യം കുറച്ച് ദിവസമേ ഇരിക്കൂ, അതിന് ശേഷം യൗവനം, പിന്നെ വൃദ്ധാവസ്ഥ; ശരീരവും ഒരുപോലെയല്ല, പുറത്തുള്ള വസ്തുക്കളിൽ കട്ടികണ്ടതുപോലെ.
ക്ഷണമ് ആനന്ദിതാമ് ഏതി ക്ഷണമ് ഏതി വിഷാദിതാമ് । ക്ഷണം സൌമ്യത്വമ് ആയാതി സര്വസ്മിന് നടവന് മനഃ
ഒരു നിമിഷം സന്തോഷം, ഒരു നിമിഷം ദു:ഖം, മറ്റൊരു നിമിഷം ശാന്തത — മനസ്സ് എല്ലായിടത്തും നടൻപോലെ പെരുമാറുന്നു.
ഇതശ് ചാന്യദ് ഇതശ് ചാന്യദ് ഇതശ് ചാന്യദ് അയം വിധിഃ । രചയന് വസ്തു നായാതി ഖേദം ലീലാസ്വ് ഇവാര്ഭകഃ
ഇവിടെ നിന്ന് മറ്റിടത്തേക്കും, വീണ്ടും മറ്റിടത്തേക്കും, വീണ്ടും മറ്റിടത്തേക്കും — വിധി കളിക്കുന്ന കുഞ്ഞുപോലെ, വസ്തുക്കൾ സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ഒരിക്കലും ക്ഷീണമില്ലാതെ.
ചിനോത്യ് ഉന്മാദയത്യ് അത്തി നിഹന്ത്യ് ആഹന്തി ചാത്മസാത് । ജഗജ്ജാതമ് ഇദം ധാതാ പാതോത്പാതശതൈര് ഇഹ
ഈ ലോകത്തെ സ്രഷ്ടാവ് അനേകം ഉയർച്ചകളും താഴ്ചകളും കൊണ്ട് എല്ലാം സമാഹരിക്കുകയും ഉണർത്തുകയും തിന്നുകയും നശിപ്പിക്കുകയും അടിക്കയും ഒടുവിൽ എല്ലാം സ്വന്തമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ക്ഷണേനാന്യദ് ദിനേനാന്യത് പ്രാതര് അന്യദ് ഇതസ് തതഃ । രചയന് വഞ്ചനാദക്ഷോ വിധിര് ദൃഷ്ടോ ന കേനചിത്
ഒരു നിമിഷത്തിൽ ഒന്നായിരിക്കും, ഒരു ദിവസത്തിൽ മറ്റൊന്നായിരിക്കും, പ്രഭാതത്തിൽ വേറെയായിരിക്കും; ഇങ്ങനെ എല്ലാം മാറിമാറി നടക്കുന്നു. വഞ്ചനയിൽ പാടവമുള്ള വിധിയെ ആരും കാണാറില്ല.
യദ് അദ്യ തത് തു ന പ്രാതര് യത് പ്രാതസ് തത് തു നാദ്യ ച । യദ് അന്യദാ തു തന് നാദ്യ സര്വമ് ആവര്തതേതരാമ്
ഇന്നുള്ളത് നാളെയില്ല, നാളെയുള്ളത് ഇന്നില്ല; മറ്റേതെങ്കിലും സമയത്തുള്ളത് ഇന്നില്ല; എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും മാറിമാറി വരുന്നു.
സന്തതാനീഹ ദുഃഖാനി സുഖാനി വിരലാനി ച । സതതം രാത്ര്യഹാനീവ വിവര്തന്തേ നരം പ്രതി
ഇവിടെ ദു:ഖങ്ങൾ തുടർച്ചയായാണ്, സുഖങ്ങൾ വിരളമാണ്; രാത്രിയും പകലും പോലെ അവ മനുഷ്യനു ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവഭാഗിനോ ഭവഭാവിനഃ । ജനസ്യ സ്ഥിരതാം യാന്തി നാപദോ ന ച സമ്പദഃ
ജനനം മരണങ്ങൾക്കിടയിൽ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നവർക്കു, ദു:ഖങ്ങളോ സമ്പത്തോ ഒരിക്കലും സ്ഥിരമല്ല.
പദാത് പദമ് അയം പാപസ് സര്വമ് ആപദി പാതയന് । ഹേലാവിവലിതാശേഷഃ ഖലകാലലവസ് സ്ഥിതഃ
ഒരു പടിയ്ക്ക് ശേഷം മറ്റൊരടിയിൽ ഈ പാപം എല്ലാം ദു:ഖത്തിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു; അവശേഷിച്ച ദുഷ്ക്കാലത്തിന്റെ ഒരു കറുത്ത കണികപോലെ, അവശേഷിച്ച ദോഷം അനാസ്ഥയോടെ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.