കദാചിദ് അനഭിവ്യക്തം കദാചിദ് വ്യക്തിമ് ആഗതമ് । ഇദമ് അസ്തി പരേ തത്ത്വേ സര്വം വൃക്ഷ ഇവാര്തവമ്
ഒരിക്കലൊക്കെ മറഞ്ഞിരിക്കും, ചിലപ്പോൾ വ്യക്തമായിരിക്കും — എല്ലാം പരമസത്യത്തിൽ, കാലാവസ്ഥമനുസരിച്ച് മാറുന്ന വൃക്ഷംപോലെ, നിലനിൽക്കുന്നു.
ചിത്സ്പന്ദ ഏവ സര്വാത്മാ സര്വദൈവേദൃശാകൃതിഃ । യദ് അസ്മാജ് ജായതേ സര്ഗോ ദ്വീന്ദുത്വമ് ഇവ ലോചനാത്
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്പന്ദനമേ എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാറ്റിനും ആധാരമായ രൂപം. അതിൽ നിന്നാണ് സൃഷ്ടി ഉദയിക്കുന്നത്, കണ്ണിൽ നിന്ന് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ചിതസ് സര്വാസ് സമായാന്തി സന്തതാസ് സൃഷ്ടിദൃഷ്ടയഃ । തത്സ്ഥാ ഏവാപ്യ് അതത്സ്ഥാഭാശ് ചന്ദ്രാദ് ഇവ മരീചയഃ
സൃഷ്ടിയുടെ എല്ലാ നിരന്തര ദൃശ്യങ്ങളും ചൈതന്യത്തിൽ ഒന്നിക്കുന്നു. അവ അതിൽ തന്നെ നിലനിൽക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ നിലനിൽക്കാത്തതുപോലെ തോന്നുകയോ ചെയ്യാം — ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് കിരണങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ.
ന കദാചന സംസാരഃ കിലായം നാമ സര്വദാ । സര്വശക്താവ് അസംസാരശക്തിതാ വിദ്യതേ യതഃ
ഈ എന്ന പേരിലുള്ള സംസാരമെന്നത് ഒരിക്കലും യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല; കാരണം സർവ്വശക്തിയുള്ള സത്യത്തിൽ സംസാരമില്ലാത്തതിന്റെ ശേഷി ഉണ്ടല്ലോ.
ന ചൈവേദം കദാചിത് തു സാധോ ജഗദ് അനീദൃശമ് । സര്വശക്തൌ ഹി സംസാരശക്തിതാ വിദ്യതേ യതഃ
സദോ, ഈ ലോകം ഒരിക്കലും അങ്ങനെ സ്വഭാവരഹിതമല്ല; കാരണം സർവ്വശക്തിയിൽ സംസാരത്തിനുള്ള ശേഷിയും ഉണ്ടല്ലോ.
മഹാകല്പാവധിം കാലമ് അസംസാരിതയേദ്ധയാ । ന ഭവിഷ്യതി സംസാര ഇദാനീമ് ഇതി യുജ്യതേ
മഹാകല്പം വരെ സംസാരമില്ലെന്ന് ആരെങ്കിലും കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ സംസാരമില്ലെന്ന് പറയുന്നത് യുക്തിയുള്ളതാണ്.
ജ്ഞദൃഷ്ട്യാ സര്വമ് ഏവേദം ബ്രഹ്മൈവേതി മഹാമതേ । നാസ്തി സംസാര ഇത്യ് ഏതദ് ഉപപദ്യത ഏവ നഃ
ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ എല്ലാം ബ്രഹ്മം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ, സംസാരമില്ലെന്നത് നമ്മുക്ക് ഉറപ്പാക്കാം.
അജ്ഞദൃഷ്ട്യാ ത്വ് അവിച്ഛിന്നസംസാരിത്വാദ് അനാരതമ് । നിത്യാ സംസാരമായേയമ് ഇത്യ് അസ്യൈവോപപദ്യതേ
അജ്ഞാനത്തിന്റെ കാഴ്ചകൊണ്ട്, തുടർച്ചയുള്ള ജനനമരണചക്രം കാരണം, ഈ സംസാരമായികം എന്നത് എപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നതാണെന്ന് തോന്നുന്നു; ഇതും ശരിയാണെന്ന് പറയാം.
പുനഃ പുനശ് ച ഭാവിത്വാന് ന കദാചിദ് അനീദൃശമ് । ജഗദ് ഇത്യ് ഏതദ് അപ്യ് ഉക്തം ന മൃഷാ രഘുനന്ദന
മറുമറു മനസ്സിൽ ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ തന്നെയെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയതിനാൽ, രഘുനന്ദന, ലോകത്തെക്കുറിച്ച് പറയുന്നതെന്തും പൊള്ളയല്ല.
അനാരതം പതദ്ഭൂതാ ദിശോ ദൃഷ്ട്വാ വിനശ്വരീഃ । വിനാശീദം ജഗത് സര്വമ് ഇതി കിം നോപപദ്യതേ
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വസ്തുക്കൾ തുടർച്ചയായി വീണു നശിക്കുന്നതും കാണുമ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവനും നശിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയുന്നത് എന്തുകൊണ്ട് ശരിയാകരുത്?
സര്വദോദിതചന്ദ്രാര്കാ ദിശോ ദൃഷ്ട്വാ സ്ഥിരാചലാഃ । അവിനാശി ജഗത് സര്വമ് ഇത്യ് അപ്യ് അവിതഥോപമമ്
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചന്ദ്രനും സൂര്യനും എപ്പോഴും ഉദയിക്കുന്നതും, പർവതങ്ങൾ അചഞ്ചലമായും കാണുമ്പോൾ, ഈ ലോകം മുഴുവനും നശിക്കാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നതും അതുപോലെ ശരിയാണ്.
ന തദ് അസ്തി ന യത് തസ്മിന്ന് ഏകസ്മിന് വിതതാത്മനി । സങ്കല്പകലനാജാലമ് അനാഖ്യേ നോപപദ്യതേ
ആ സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മാവിൽ ഇല്ലാത്തത് ഒന്നുമില്ല; പേരില്ലാത്തതിൽ, മനസ്സിന്റെ ഭേദഭാവങ്ങൾക്കും ഭാവനകൾക്കും സ്ഥാനം ഇല്ല.
പുനഃ പുനര് ഇദം സര്വം പുനര് മരണജന്മനീ । പുനസ് സുഖം പുനര് ദുഃഖം പുനഃ കരണകര്മണീ
ഈ ലോകം വീണ്ടും വീണ്ടും പിറവി മരണം, സന്തോഷം ദു:ഖം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾ — എല്ലാം വീണ്ടും വീണ്ടും ആവർത്തിക്കപ്പെടുന്നു.
പുനര് ആശാഃ പുനര് വ്യോമ പുനസ് സാമ്ബുധയോ ഽദ്രയഃ । അഭ്യുദേതി പുനസ് സൃഷ്ടിശ് ശശ്വദ് അര്കപ്രഭാ യഥാ
ആശകൾ വീണ്ടും ഉയരുന്നു, ആകാശം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, സമുദ്രങ്ങളും പർവതങ്ങളും വീണ്ടും വരുന്നു; സൃഷ്ടി വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദയിക്കുന്നു, സൂര്യപ്രഭ പോലെ ശാശ്വതമായി.
പുനര് ദൈത്യാഃ പുനര് ദേവാഃ പുനര് ലോകാന്തരക്രമഃ । പുനസ് സ്വര്ഗാപവര്ഗേഹാ പുനര് ഇന്ദ്രഃ പുനശ് ശശീ
അസുരന്മാർ വീണ്ടും, ദേവന്മാർ വീണ്ടും, ലോകങ്ങളിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും സഞ്ചാരം; സ്വർഗം, മോക്ഷം, ഭൂമിയിലെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ — ഇവയും വീണ്ടും വീണ്ടും.
പുനര് നാരായണോ ദേവഃ പുനര് മനുസുതാദയഃ । പുനര് ആശാശ് ചലച്ചാരുചന്ദ്രാര്കവരുണാനിലാഃ
വീണ്ടും നാരായണൻ, വീണ്ടും മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരും മറ്റുള്ളവരും, വീണ്ടും ആഗ്രഹങ്ങൾ, വീണ്ടും ചലിക്കുന്ന മനോഹരമായ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വരുണനും കാറ്റും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
സുമേരുകര്ണികാ കാന്തഋക്ഷകേസരശാലിനീ । ഫുല്ലസ്ഫീതോദരോദേതി രോദസീനലിനീ പുനഃ
സുമേരു പർവതം ദണ്ടായും നക്ഷത്രങ്ങൾ കേശരങ്ങളായും, പുഷ്പിച്ചും പുഷ്ടിയോടെ നിറഞ്ഞും ഭൂമിയും ആകാശവും വീണ്ടും ഒരു വലിയ താമരപൂവുപോലെ ഉദിക്കുന്നു.
വ്യോമകാനനമ് ആക്രമ്യ വല്ഗത്യ് അംശുനഖോത്കരൈഃ । തമഃകരിഘടാ ഭേത്തും പുനര് ഭാസ്കരകേസരീ
സൂര്യൻ, സിംഹത്തിന്റെ നഖങ്ങൾപോലെയുള്ള കിരണങ്ങളുമായി, ആകാശവനം കടന്ന്, ആനകളെ തകർക്കുന്ന സിംഹംപോലെ കനലുള്ള ഇരുണ്ടത്വം തകർക്കാൻ വീണ്ടും ഉയിരെടുക്കുന്നു.
പുനര് ഇന്ദുശ് ചലച്ചൂതമഞ്ജരീസുന്ദരൈഃ കരൈഃ । കരോത്യ് അമൃതമ് ആഹ്ലാദം ദിഗ്വധൂമുഖമണ്ഡനമ്
വീണ്ടും ചന്ദ്രൻ, ചലിക്കുന്ന മാവിൻ പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള മനോഹരമായ കിരണങ്ങളാൽ, അമൃതംപോലുള്ള ആനന്ദം പകരുന്നു; ദിശകളുടെ മുഖങ്ങൾ വധുവിന്റെ മുഖംപോലെ അലങ്കരിക്കുന്നു.
പുനസ് സ്വര്ഗതരോഃ പുണ്യക്ഷയവാതസമീരിതാഃ । പതന്തീഹ വിനുന്നാങ്ഗാഃ പുണ്യകൃത്ഫലപാലയഃ
മറുവർഷം, സ്വർഗ്ഗവൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു, പുണ്യങ്ങൾ തീർന്ന കാറ്റ് വീശുമ്പോൾ, നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലങ്ങൾ ഇവിടെ വീണു ചിതറുന്നു.
പുനഃ കാര്യക്രിയാപക്ഷൈസ് സംസാരാരമ്ഭനാമകമ് । കിഞ്ചിത് പടപടം കൃത്വാ യാതി കാലകപിഞ്ജലഃ
വീണ്ടും, പ്രവൃത്തിയുടെയും അതിന്റെ ഫലങ്ങളുടെയും ചിറകുകൾ കൊണ്ട്, സംസാരത്തിന്റെ തുടക്കം എന്ന പേരിൽ, കാലപ്പക്ഷി അല്പം ചിറകു ചാടിച്ചിട്ട് അകന്നുപോകുന്നു.
പുനര് ഇന്ദ്രാലികേ യാതേ രാജ്യമ് ആസ്വാദ്യ കേസരമ് । ആയാത്യ് അപരദേവേന്ദ്രഷട്പദസ് സ്വര്ഗപങ്കജമ്
പിന്നെ, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള തേനീച്ച രാജസുഖം ആസ്വദിച്ച് പോയാൽ, മറ്റൊരു ദേവേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗപദ്മത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
പുനഃ കാലം കൃതാപൂതം കലുഷീകുരുതേ കലിഃ । സചക്രിണമ് ഇവാമ്ഭോധിം പ്രവൃദ്ധോ ഽവകരാനിലഃ
വീണ്ടും, ഒരിക്കൽ ശുദ്ധമായിരുന്ന കാലം, കലികാലം വന്നപ്പോൾ മലിനമാവുന്നു; സാക്ഷാൽ ചക്രവാളം പോലെ, വലിയ കാറ്റ് സമുദ്രത്തിൽ ചളി ഉണർത്തുന്നതുപോലെ.
പുനഃ കാലകുലാലേന കൃതഭൂതശരാവകമ് । ചക്രമ് ആവര്തതേ വേഗാദ് അജസ്രം കാലനാമകമ്
വീണ്ടും കാലത്തിന്റെ കൂലിപ്പണിക്കാരൻ ജീവികളുടെ പാത്രം ഉണ്ടാക്കുന്നു; കാലം എന്ന ചക്രം വേഗത്തിൽ, ഒരിക്കലും നിൽക്കാതെ തിരിയുന്നു.
പുനര് നീരസതാമ് ഏതി ജഗദ് ധ്വസ്തശുഭസ്ഥിതി । അഭ്യാശീഭൂതകല്പാന്തം സംശുഷ്കമ് ഇവ കാനനമ്
വീണ്ടും ഈ ലോകം സാരമില്ലാത്തതാകുന്നു, അതിലെ ശുഭാവസ്ഥ നശിക്കുന്നു; കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനം അടുത്തുവരുമ്പോൾ, ഉണങ്ങിയ കാടുപോലെ എല്ലാം ശൂന്യമായിത്തീരുന്നു.
പുനര് അര്കഗണാംശ്വഗ്നിദഗ്ധാനന്തകലേവരമ് । സര്വഭൂതാസ്ഥിസമ്പൂര്ണം ജഗദ് ഏതി ശ്മശാനതാമ്
വീണ്ടും സൂര്യന്മാരുടെയും അഗ്നികളുടെയും കൂട്ടം കാലാന്ത്യത്തിൽ ശരീരങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളുടെ അസ്ഥികളാൽ നിറഞ്ഞ ലോകം ശ്മശാനമായി മാറുന്നു.
പുനഃ കുലാചലാകാരപുഷ്കരാവര്തവര്ഷണൈഃ । നൃത്യദ്ഭസ്മബൃഹത്ഫേനാം യാത്യ് ഏകാര്ണവതാം ജഗത്
വീണ്ടും മലകളെപ്പോലെയുള്ള കമലങ്ങളുടെ ചുഴലികൾ മഴപെയ്യുമ്പോൾ, വലിയ അങ്കിണികൾ പോലെ ചാരങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; ലോകം ഒറ്റ മഹാസമുദ്രമായി മാറുന്നു.
പുനസ് സംശാന്തവായ്വമ്ബു രിക്തം സകലവസ്തുഭിഃ । തദപൂര്വമ് ഇവാകാശം ജഗദ് ആയാതി ശൂന്യതാമ്
വീണ്ടും കാറ്റും വെള്ളവും ശാന്തമാകുമ്പോഴും എല്ലാം ശൂന്യമായപ്പോൾ, ഈ ലോകം വീണ്ടും ശൂന്യത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു, അതു പോലെ ആകാശം മുമ്പൊരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്നപോലെ.
പുനഃ കതിപയാ ഭുക്ത്വാ സമാസ് സമരസാശയഃ । ജീവിതം ജീര്ണയാ തന്വാ ബ്രഹ്മാധ്യാത്മനി ലീയതേ
അവിടെ കുറച്ചു നേരം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ച ശേഷം, സമമായ മനസ്സോടെ ജീവൻ ക്ഷയിച്ചു, പഴയ ശരീരം പോലെ, പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.
പുനര് അന്യേന കാലേന തഥൈവ ജഗതാം ഗണമ് । മനസ് തനോതി വൈ ശൂന്യേ ഗന്ധര്വോ നഗരം യഥാ
പിന്നീട്, മറ്റൊരു സമയത്ത്, മനസ്സ് വീണ്ടും ശൂന്യത്തിൽ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, ആകാശത്തിൽ ഒരു ഗാനഗന്ധർവ്വൻ നഗരം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ.