യത്രാദ്യ നഗരം ദൃഷ്ടം വിചിത്രാചാരചഞ്ചലമ് । തത്രൈവോദേതി ദിവസൈസ് സംശൂന്യാരണ്യധന്വതാ
ഇന്ന് വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ചഞ്ചലമായ നഗരം കാണുന്ന സ്ഥലത്ത്, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ശൂന്യമായ കാട് അല്ലെങ്കിൽ മരുഭൂമി ഉയരുന്നു.
യഃ പുമാന് അദ്യ തേജസ്വീ മണ്ഡലാന്യ് അധിതിഷ്ഠതി । സ ഭസ്മകൂടതാം രാജന് ദിവസൈര് ഏവ ഗച്ഛതി
ഇന്ന് ശക്തനും രാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നവനും ആയ മനുഷ്യൻ, രാജാവേ, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ചാരക്കൂമ്പാരമാകുന്നു.
അരണ്യാനീ മഹാഭീമാ യാ നഭോമണ്ഡലോപമാ । പതാകാച്ഛാദിതാകാശാ സൈവ സമ്പദ്യതേ പുരീ
ആകാശത്തോളം വിശാലവും പതാകകളാൽ മൂടിയ ഭയാനകമായ കാടുതന്നെ, പിന്നീട് ഒരു നഗരം ആകുന്നു.
യാ ലതാവലിതാ ഭീമാ ഭാത്യ് അദ്യ വിപിനാവലീ । ദിവസൈര് ഏവ സാ യാതി മുനേ മരുമഹീപദമ്
ഇന്ന് വള്ളികൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു ഭയാനകമായി തിളങ്ങുന്ന കാടുതന്നെ, മൂനേ, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം മരുഭൂമിയാകുന്നു.
സലിലം സ്ഥലതാം യാതി സ്ഥലീ ഭവതി വാരിഭൂഃ । വിപര്യസ്യതി സര്വം ഹി സകാഷ്ഠാമ്ബുതൃണം ജഗത്
ജലം കരയാവുന്നു, കരയും വീണ്ടും ജലമായിത്തീരുന്നു; ഈ ലോകത്തിലെ മരവും വെള്ളവും പുല്ലും എല്ലാം എപ്പോഴും പരസ്പരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അനിത്യം യൌവനം ബാല്യം ശരീരം ദ്രവ്യസഞ്ചയാഃ । ഭാവാദ് ഭാവാന്തരം യാന്തി തരങ്ഗവദ് അനാരതമ്
യൗവനവും ബാല്യവും ശരീരവും സമ്പത്തും എല്ലാം സ്ഥിരമല്ല; അവ ഒരവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് തിരയുന്നു, തിരമാലകളെപ്പോലെ ഒരുനിമിഷം പോലും നിൽക്കാതെ.
വാതാത്തദീപകശിഖാലോലം ജഗതി ജീവിതമ് । തഡിത്സ്ഫുരണസങ്കാശാ പദാര്ഥശ്രീര് ജഗത്ത്രയേ
ഈ ലോകത്തിലെ ജീവൻ കാറ്റ് കുലുക്കുന്ന വിളക്കിന്റെ ജ്വാലപോലെ ചഞ്ചലമാണ്; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള വസ്തുക്കളുടെ ഭംഗി മിന്നൽപോലെ തിളങ്ങി അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
വിപര്യാസമ് ഇയം യാതി ഭൂരിഭൂതപരമ്പരാ । ബീജരാശിര് ഇവാജസ്രം പ്രഥമാനഃ പുനഃ പുനഃ
അനേകം ഘടകങ്ങൾ ചേർന്ന ഈ ലോകം ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; വിത്തുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മുളപ്പുന്നതുപോലെയാണ് അതിന്റെ സ്ഥിതി.
മനഃപവനപര്യസ്തഭൂരിഭൂതരജഃപടാ । പാതോത്പാതപരാവര്തവരാഭിനയഭൂഷിതാ
മനസ്സ് കാറ്റാൽ ഉണരുമ്പോൾ അനേകം ഘടകങ്ങളുടെ പൊടി ചിതറുന്നു; അതിൽ ദു:ഖവും സൗഭാഗ്യവും, ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും എല്ലാം നാട്യരംഗംപോലെ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആലക്ഷ്യതേ സ്ഥിതിര് ഇയം ജാഗതീ ജനിതഭ്രമാ । നൃത്താവേശവിവൃത്തേവ സംസാരാരഭടീനടീ
ഭ്രമത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ലോകജീവിതം ഒരു നിലയെന്നു തോന്നുന്നു; നൃത്തം ആരംഭിക്കുന്ന ഒരു നടിയെപ്പോലെ, സംസാരത്തിന്റെ നാടകം അങ്ങിനെ തുറക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വനഗരാകാരവിപര്യാസവിധായിനീ । അപാങ്ഗഭങ്ഗുരോദാരവ്യവഹാരമനോരമാ
അവൾ ഗാന്ധർവനഗരത്തെപ്പോലെയുള്ള ഭ്രമങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, എല്ലാം മറിച്ചിടുന്നവളാണ്. അവളുടെ കണ്മുട്ടുകളുടെ സൂക്ഷ്മഭാവം ആകർഷണീയവും, വലിയ കാര്യങ്ങളിൽ അവൾ കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം അതുല്യമായ ആസ്വാദ്യവുമാണ്.
തഡിത്തരലമ് ആലോകമ് ആതന്വാനാ പുനഃ പുനഃ । സംസാരരഞ്ജനാ ബ്രഹ്മന് നൃത്തമത്തേവ രാജതേ
അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മിന്നൽപോലുള്ള തിളങ്ങുന്ന വെളിച്ചം പടർത്തുന്നു. ബ്രഹ്മൻ, ഈ സംസാരത്തിന്റെ മോഹം ഒരു നൃത്തംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദിവസാസ് തേ മഹാന്തസ് തേ സമ്പദസ് താഃ ക്രിയാശ് ച താഃ । സര്വം സ്മൃതിപദം യാതം യാമോ വയമ് അപി ക്ഷണാത്
ആ ദിവസങ്ങൾ പോയി, ആ സമ്പത്തും, ആ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം പോയി. എല്ലാം ഓർമ്മയുടെ ഭാഗമായിരിക്കുന്നു; നാം തന്നെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ പോകുന്നു.
പ്രത്യഹം ക്ഷയമ് ആയാതി പ്രത്യഹം ജായതേ പുനഃ । അദ്യാപി ഹതരൂപായാ നാന്തോ ഽസ്യാ ദഗ്ധസംസൃതേഃ
പ്രതിദിനം ഇതിന് ക്ഷയം വരുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. ഇന്നും ഈ നശിച്ച രൂപത്തിന് ഈ കത്തിപ്പോയ സംസാരത്തിന് അന്തം ഇല്ല.
തിര്യക്ത്വം പുരുഷാ യാന്തി തിര്യഞ്ചോ നരതാമ് അപി । ദേവാശ് ചാദേവതാം ചൈതേ കിമ് ഏവേഹ വിഭോ സ്ഥിരമ്
മനുഷ്യർ മൃഗങ്ങളാവുന്നു, മൃഗങ്ങൾ മനുഷ്യരാകുന്നു; ദേവന്മാർക്കും ദൈവത്വം നഷ്ടമാകുന്നു. ഭഗവൻ, ഇവിടെ എന്താണ് സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നത്?
രചയന് രശ്മിജാലേന രാത്ര്യഹാനി പുനഃ പുനഃ । അതിവാഹ്യ രവിഃ കാലം വിനാശാവധിമ് ഈക്ഷതേ
സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ പകലും രാത്രിയും വീണ്ടും വീണ്ടും നെയ്ത്, കാലം അതിവേഗം കടന്ന്, നാശത്തിന്റെ അതിരുകൾ നോക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ് ച രുദ്രശ് ച സര്വാ വാ ഭൂതജാതയഃ । നാശമ് ഏവാനുധാവന്തി സലിലാനീവ വാഡവമ്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും എല്ലാത്തരം ജീവികളും നാശത്തേയ്ക്കാണ് ഓടുന്നത്, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നിയെ തേടി വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
ദ്യൌഃ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശം പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । വിനാശവാഡവസ്യൈതത് സര്വം സംശുഷ്കമ് ഇന്ധനമ്
ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അന്തരം, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ദിശകൾ—ഇവയെല്ലാം നാശത്തിന്റെ അഗ്നിക്കായി ഉണക്കിയ ഇന്ധനമാണ്.
ധനാനി ബന്ധവോ ഭൃത്യാ മിത്രാണി വിഭവാശ് ച യേ । വിനാശഭയഭീതസ്യ സര്വം നീരസതാം ഗതമ്
ധനം, ബന്ധുക്കൾ, സേവകർ, സുഹൃത്തുകൾ, സമ്പത്ത്—നാശഭയത്തിൽ ആൾക്കു ഇവയൊക്കെയും രുചിയില്ലാത്തതായിപ്പോകുന്നു.
സ്വദന്തേ താവദ് ഏവൈതേ ഭാവാ ജഗതി ധീമതഃ । യാവത് സ്മൃതിപഥം യാതി ന വിനാശകുരാക്ഷസഃ
ലോകത്തിലെ ഈ അനുഭവങ്ങൾ, നാശത്തിന്റെ ഭീമൻ എത്തുന്നതിന് മുമ്പ്, ഓർമ്മയിൽ കഴിയുന്നവരെ മാത്രമാണ് ജ്ഞാനിക്ക് ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
ക്ഷണമ് ഐശ്വര്യമ് ആയാതി ക്ഷണമ് ഏതി ദരിദ്രതാ । ക്ഷണം വിഗതരോഗത്വം ക്ഷണമ് ആഗതരോഗതാ
ഒരു നിമിഷം ഐശ്വര്യം വരുന്നു, മറ്റൊരു നിമിഷം ദാരിദ്ര്യം; ഒരു നിമിഷം രോഗമില്ലായ്മ, പിന്നെ രോഗം വരുന്നു.
പ്രതിക്ഷണം വിപര്യാസദായിനാ മഹതാമുനാ । ജഗദ്ഭ്രമേണ കേ നാമ ധീമന്തോ ഽപി ന മോഹിതാഃ
ഓരോ നിമിഷവും ഈ മഹത്തായ ഭ്രമം എല്ലാം മറിച്ചുമാറ്റുന്നു; ലോകഭ്രമത്തിൽ ജ്ഞാനികൾക്കുപോലും ആരാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടാത്തത്?
തമഃപങ്കസമാലബ്ധം ക്ഷണമ് ആകാശമണ്ഡലമ് । ക്ഷണം കനകനിഷ്ഷ്യന്ദകോമലാലോകസുന്ദരമ്
ഒരു നിമിഷം ആകാശം ഇരുണ്ട മാലിന്യത്തിൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം പൊന്നിന്റെ മൃദുലമായ പ്രകാശം പകർന്നു അത്ഭുതകരമായി തിളങ്ങുന്നു.
ക്ഷണം ജലദനീലാബ്ജമാലാവലിതകോടരമ് । ക്ഷണമ് ഉഡ്ഡാമരരവം ക്ഷണം മൂകമ് അവസ്ഥിതമ്
ഒരു നിമിഷം ആകാശം നീലമലർവും മേഘങ്ങളുമുള്ള അലങ്കാരമായ കുഴിയാകുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം അതിൽ വലിയ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നു; പിന്നെ മറ്റൊരു നിമിഷം അതു പൂർണ്ണമായും മൗനത്തിലാവുന്നു.
ക്ഷണം താരാവിലസിതം ക്ഷണമ് അര്കേണ ഭൂഷിതമ് । ക്ഷണമ് ഇന്ദുകൃതാഹ്ലാദം ക്ഷണം സര്വബഹിഷ്കൃതമ്
ഒരു നിമിഷം നക്ഷത്രങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം തിളങ്ങുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം സൂര്യൻ അതിനെ അലങ്കരിക്കുന്നു; പിന്നെ ചന്ദ്രൻ അതിൽ സന്തോഷം പകരുന്നു; മറ്റൊരു നിമിഷം എല്ലാം അകറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ആഗമാപായപരയാ സ്ഥിത്യാ സംസ്ഥിതനാശയാ । ന ബിഭേതീഹ സംസാരേ ധീരോ ഽപി ക ഇവാനയാ
വരവും പോകലും നിലനില്പും നാശവും എല്ലാം കൂടിയ ഈ ലോകത്തിൽ, ആരാണ് ഭയപ്പെടാത്തത്, ഭഗവനെ, ബുദ്ധിമാന്മാരും പോലും?
ആപദഃ ക്ഷണമ് ആയാന്തി ക്ഷണമ് ആയാന്തി സമ്പദഃ । ക്ഷണം ജന്മാഥ മരണം മുനേ കിമ് ഇവ ന ക്ഷണമ്
നിമിഷം ദുരന്തങ്ങൾ വരുന്നു, നിമിഷം സമ്പത്തുകൾ വരുന്നു; ജനനവും മരണവും ഒരു നിമിഷം മാത്രമാണ് — മഹർഷേ, നിമിഷികമല്ലാത്തത് എന്താണ്?
പ്രാഗ് ആസീദ് അന്യ ഏവേഹ ജാതസ് ത്വ് അന്യേതരോ ദിനൈഃ । അപ്യ് ഏകരൂപം ഭഗവന് കിഞ്ചിദ് അസ്തി ന സുസ്ഥിതമ്
മുമ്പ് ഇവിടെ മറ്റൊന്നായിരുന്നു; ദിവസങ്ങൾ കടന്നപ്പോൾ മറ്റൊന്നായി മാറി. ഭഗവനെ, ഒരുപോലെയെന്നു തോന്നുന്നതിൽപോലും ഉറപ്പുള്ളതൊന്നുമില്ല.
ഘടസ്യ പടതാ ദൃഷ്ടാ പടസ്യാപി ഘടസ്ഥിതിഃ । ന തദ് അസ്തി ന യദ് ദൃഷ്ടം വിപര്യസ്യതി സംസൃതിഃ
ചോലയെ കുഴിയെന്നു കാണുന്നു, കുഴിയുടെ നില ചോലയിൽ കാണുന്നു; കാണാത്തത് ഇല്ലെന്ന് തന്നെ, ഇങ്ങനെ തന്നെ ജനനമരണചക്രം മറിഞ്ഞുപോകുന്നു.
അശൂരേണ ഹതശ് ശൂര ഏകേനാപി ശതം ഹതമ് । പ്രാകൃതാഃ പ്രഭുതാം യാതാസ് സര്വമ് ആവര്തതേ ജഗത്
ഒരു ഭീരു വീരനെ കൊല്ലുന്നു, ഒരാൾ നൂറുപേരെ ജയിക്കുന്നു; സാധാരണക്കാർ അധികാരം നേടുന്നു — ലോകം എല്ലാം ഇങ്ങനെ തന്നെ ചുറ്റിപ്പറ്റുന്നു.