സര്വത്ര സത്യഭൂതേ ഽസ്മിന് ബ്രഹ്മതത്ത്വമയേ ഽപി ച । കിം സ്യാത് ത്രിഭുവനേ ഹേയം പ്രാജ്ഞാഃ പരിഹരന്തു യത്
ഈ ലോകം മുഴുവൻ സത്യവും ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപവുമാണെങ്കിലും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ജ്ഞാനികൾ ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതോ ഒഴിവാക്കേണ്ടതോ എന്താണ് ഉണ്ടാവുക?
അസത് സദ് വാ ജഗജ് ജ്ഞസ്യ തേനാസൌ സുഖദുഃഖയോഃ । അഗമ്യ ഏവ മൂര്ഖസ് തു തൃതീയാംശേന ദുഃഖിതഃ
ലോകം അസത്യമോ സത്യമോ ആയാലും, അറിവുള്ളവർക്കു അതിൽ സന്തോഷമോ ദുഃഖമോ ബാധിക്കില്ല. പക്ഷേ, അജ്ഞാനികൾ ഭാഗികമായ അറിവുകൊണ്ട് ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
ആദാവ് അന്തേ ഽപി യന് നാസ്തി വര്തമാനേ ഽപി സന് ന തത് । യോ ഽഭിവാഞ്ഛത്യ് അസദ് രാമ തസ്യാസത്തൈവ ശിഷ്യതേ
ആദ്യത്തിലും അവസാനം പോലും ഇല്ലാത്തതും, ഇപ്പോഴുമില്ലാത്തതും ആരെങ്കിലും ആഗ്രഹിച്ചാൽ, രാമാ, അവനു കിട്ടുന്നത് അതിന്റെ ഇല്ലായ്മ മാത്രമാണ്.
ആദാവ് അന്തേ ച യത് സത്യം വര്തമാനേ സദ് ഏവ തത് । യസ്യ സര്വം സദ് ഏവ സ്യാത് തസ്യ സത്തൈവ ശിഷ്യതേ
ആദിയിൽയും അവസാനം പോലും സത്യമാണതും, ഇപ്പോഴും സത്യമെന്നു നിലനിൽക്കുന്നതും, ആരുടെ കാര്യങ്ങളിലും എല്ലാം സത്യം മാത്രമേയുള്ളൂവോ, അവനു ശുദ്ധമായ സത്ത മാത്രമേ ശേഷിക്കൂ.
അസത്യഭൂതം തോയാന്തശ് ചന്ദ്രവ്യോമലതാദികമ് । ബാലാ ഏവാഭിവാഞ്ഛന്തി മനോമോഹായ നോത്തമാഃ
ജലത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചന്ദ്രനും ആകാശപ്പൂക്കളും പോലെയുള്ള അസത്യമായ വസ്തുക്കൾ കുട്ടികൾ മാത്രമാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; അത്തരം ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിനെ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ടു ജ്ഞാനികൾ അതിൽ ആഗ്രഹിക്കാറില്ല.
ബാലോ ഹി വിതതാകാരൈര് വസ്തുരിക്തൈഃ പ്രയോജനൈഃ । സന്തോഷമ് ഏത്യ് അനന്തായ ദുഃഖായ ന സുഖായ തു
കുട്ടികൾ വിവിധ രൂപങ്ങളുള്ള, വ്യത്യസ്ത ഉപയോഗങ്ങളുള്ള വസ്തുക്കളിൽ സന്തോഷം തേടുമ്പോൾ, അവർക്കു അവസാനം കിട്ടുന്നത് അനന്തമായ ദുഃഖം മാത്രമാണ്, സുഖമല്ല.
തസ്മാന് മാ ഭവ ബാലസ് ത്വം രാമ രാജീവലോചന । അനിത്യതാമ് ഇഹാലോക്യ നിത്യമ് ആശ്രയ സുസ്ഥിരമ്
അതിനാൽ, കമലനയനനായ രാമാ, നീ കുട്ടിപോലെയാവരുത്; ഇവിടെ എല്ലാം അനിത്യമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കി, എപ്പോഴും സ്ഥിരമായതിൽ ആശ്രയം വെയ്ക്കണം.
അസദ് ഇദമ് അഖിലം മയാ സമേതം ത്വ് ഇതി വിഗണയ്യ വിഷാദിതാസ്തു മാ തേ । സദ് ഇഹ ഹി സകലം മയാ സമേതം ത്വ് ഇതി ച വിലോക്യ വിഷാദിതാസ്തു മാ തേ
‘ഇത് എല്ലാം അസത്യമാണ്, ഞാനും ഇതുമായി ചേർന്നിരിക്കുന്നു’ എന്ന് ചിന്തിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല. അതുപോലെ, ‘ഇത് എല്ലാം സത്യമാണ്, ഞാനും ഇതുമായി ചേർന്നിരിക്കുന്നു’ എന്നും ചിന്തിച്ച് ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
അവൾ这样 സന്യാസിയോട് പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം വൈകുന്നേരമായി രാത്രി എത്തി. അവൾ കുളിക്കാൻ പോയി, സഭയിൽ വന്ദനം നടത്തി, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളോടൊപ്പം അസ്തമിച്ചുപോയി.
നഷ്ടേ ധനേ ഽഥ ദാരാദൌ ശോകസ്യാവസരോ ഽത്ര കഃ । ഇന്ദ്രജാലേ ക്ഷണാദ് ദൃഷ്ടേ നഷ്ടേ കാ പരിദേവനാ
ധനം അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ തുടങ്ങിയവ നഷ്ടമായാൽ ദുഃഖിക്കാൻ എന്താണ് കാര്യം? ഒരു മായാജാലം ഒരു നിമിഷം കാണിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമായാൽ അതിൽ വിലപിക്കാൻ എന്താണ് ആവശ്യം?
ഗന്ധര്വനഗരസ്യാര്ധേ ഭൂഷിതേ ദൂഷിതേ ഽഥ വാ । അവിദ്യാംശേ സുതാദൌ വാ കഃ ക്രമസ് സുഖദുഃഖയോഃ
ഗന്ധർവനഗരം അലങ്കരിച്ചാലോ മലിനമാക്കിയാലോ, അജ്ഞാനം മക്കളെയോ മറ്റുള്ളവരെയോ ബാധിച്ചാലോ, അവയിൽ സന്തോഷത്തിനും ദുഃഖത്തിനും എന്താണ് ക്രമം?
പ്രാപ്തേ ധനേ ഽഥ ദാരാദൌ ഹര്ഷസ്യാവസരോ ഹി കഃ । വൃദ്ധായാം മൃഗതൃഷ്ണായാം കിമ് ആനന്ദോ ജലാര്ഥിനഃ
സമ്പത്ത് അല്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ ലഭിച്ചാൽ സന്തോഷിക്കേണ്ട കാര്യമുണ്ടോ? വൃദ്ധിയായ മൃഗതൃഷ്ണയിൽ വെള്ളം തേടുന്നവന് എങ്ങനെയെങ്കിലും ആനന്ദം കിട്ടുമോ?
ധനദാരേഷു വൃദ്ധേഷു ദുഃഖം യുക്തം ന തുഷ്ടതാ । വൃദ്ധായാം മോഹമായായാം കസ് സമാശ്വാസവാന് ഇഹ
സമ്പത്തും ഭാര്യയും കൂടുതലായാൽ ദു:ഖം മാത്രമാണ് യുക്തമായത്, സംതൃപ്തി അല്ല. വൃദ്ധിയായ മായയും മോഹവും ഉള്ളിടത്ത് ആര്ക്ക് ആശ്വാസം കിട്ടും?
യൈര് ഏവ ജായതേ രാഗോ മൂര്ഖസ്യാധികതാം ഗതൈഃ । തൈര് ഏവ ഭോഗൈഃ പ്രാജ്ഞസ്യ വിരാഗ ഉപജായതേ
അവിവേകികൾക്ക് ആസക്തി ഉണ്ടാക്കുന്ന ആസ്വാദനങ്ങൾ അതിക്രമിച്ചാൽ, അതേ ആസ്വാദനങ്ങൾ വിവേകികൾക്ക് വൈരാഗ്യം ഉണർത്തുന്നു.
അപാരദര്ശിനോ മൂഢാ ഭോഗൈര് ആയാന്തി തുഷ്ടതാമ് । പാരാവലോകിനസ് ത്വ് ഏതൈര് വിരാഗം യാന്തി സാധവഃ
അപ്പുറത്തുള്ള തീരം കാണാത്ത മൂടന്മാർ ആസ്വാദനങ്ങളിൽ സംതൃപ്തി കണ്ടെത്തുന്നു; പക്ഷേ, അപ്പുറം കാണുന്ന സത്പുരുഷന്മാർ അതേ ആസ്വാദനങ്ങളിൽ നിന്ന് വൈരാഗ്യം നേടുന്നു.
അതോ രാഘവ തത്ത്വജ്ഞോ വ്യവഹാരേഷു സംസൃതേഃ । നഷ്ടം നഷ്ടമ് ഉപേക്ഷസ്വ പ്രാപ്തം പ്രാപ്തമ് ഉപാഹര
രാഘവ, സത്യത്തെ മനസ്സിലാക്കിയവൻ ലോകജീവിതത്തിലെ കാര്യങ്ങളിൽ നഷ്ടപ്പെട്ടത് നഷ്ടമായതായി ഉപേക്ഷിക്കണം, ലഭിച്ചതെന്തും ലഭിച്ചതായി സ്വീകരിക്കണം.
അനാഗതാനാം ഭോഗാനാമ് അവാഞ്ഛനമ് അകൃത്രിമമ് । ആഗതാനാം ച സമ്ഭോഗ ഇതി പണ്ഡിതലക്ഷണമ്
ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്ന സുഖങ്ങളെക്കുറിച്ച് സ്വാഭാവികമായ അനാസക്തിയും, വന്ന സുഖങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നതുമാണ് ജ്ഞാനിയുടെ ലക്ഷണം.
സംസാരസമ്ഭ്രമേ ഹ്യ് അസ്മിംശ് ഛന്നാത്മന്യ് ആതതായിനി । തഥാ വിഹര സമ്ബുദ്ധോ യഥാ നായാസി മൂഢതാമ്
ഈ ലോകജീവിതത്തിലെ കലഹത്തിൽ, യഥാർത്ഥ ആത്മാവ് മറഞ്ഞിരിക്കുന്നിടത്ത്, നീ ഉണർന്ന മനസ്സോടെ ജീവിക്കണം, അങ്ങനെ മൂടലിൽ വീഴാതെ ഇരിക്കും.
സംസാരാഡമ്ബരസ്യാസ്യ പ്രപഞ്ചരചിതേ ക്രമേ । സമ്യക് സമം ന പശ്യന്തി യേ ഹതാസ് തേ കുബുദ്ധയഃ
ഈ ലോകത്തിന്റെ ഭംഗിയും വൈഭവവും നിറഞ്ഞ പ്രപഞ്ചത്തിൽ, ശരിയായ ദൃഷ്ടിയില്ലാത്തവരും തെറ്റായ ബുദ്ധിയുള്ളവരും എല്ലാം ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.
യയാ കയാചിദ് യുക്ത്യേഹ യസ്യ ദൃശ്യഗതാരതിഃ । പരിമജ്ജതി തസ്യാച്ഛാ ന ക്വചിന് നിര്മലാ മതിഃ
ഇവിടെ ആരുടെയോ മനസ്സ് ദൃശ്യമായ വസ്തുക്കളോടു ചേർന്ന് അവയാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവനു എവിടെയും ശുദ്ധമായ ബുദ്ധി ലഭിക്കില്ല.
യസ്യാസദ് ഇദമ് ഇത്യ് ആസ്ഥാ നിവൃത്താ സര്വവസ്തുഷു । ക്രോഡീകരോതി സര്വജ്ഞം നാവിദ്യാ തമ് അവാസ്തവീ
എല്ലാ വസ്തുക്കളിലും 'ഇത് അസത്യമാണ്' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം മാറിയവനോട് അജ്ഞാനം അടുത്ത് വരില്ല; അവൻ സകലജ്ഞനെയും ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നു.
അഹം ജഗച് ചൈകമ് ഇദം സര്വമ് ഏവേതി യസ്യ ധീഃ । ആസ്ഥാനാസ്ഥേ പരിത്യജ്യ സംസ്ഥിതാ സ ന മജ്ജതി
'ഞാനും ലോകവും ഒന്നാണ്, ഈ എല്ലാം ഒരേ ഒന്നാണ്' എന്ന ധാരണയിൽ ഉറപ്പുള്ളവൻ, ആസക്തിയും വിരക്തിയും ഉപേക്ഷിച്ച് നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അവൻ ഒരിക്കലും താഴ്ന്നുപോകുന്നില്ല.
ശുദ്ധം സദസതോര് മധ്യം പദം ബുദ്ധ്യാവലമ്ബ്യ ച । സബാഹ്യാഭ്യന്തരം വിശ്വം മാ ഗൃഹാണ വിമുഞ്ച മാ
സത്യം അസത്യം എന്നതിന്റെ ഇടയിൽ ശുദ്ധമായ നിലയിൽ ബുദ്ധിയെ ആശ്രയിച്ച്, പുറത്തോ ഉള്ളിലോ ഉള്ള ലോകത്തെ പിടിക്കാതെയും ഉപേക്ഷിക്കാതെയും ഇരിക്കൂ.
അത്യന്തവിതതസ് സ്വച്ഛസ് സര്വവാന് സര്വവര്ജിതഃ । വ്യോമവത് തിഷ്ഠ നീരാഗം രാമ കാര്യകരോ ഽപി സന്
രാമാ, നീ ആകാശംപോലെ അതീവ വിശാലവും ശുദ്ധവും എല്ലാം ഉള്ളതും ഒന്നും പിടിച്ചിടാത്തതുമായവനായി ഇരിക്കണം. നീ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ചെയ്യുമ്പോഴും അസക്തനായി നിലകൊള്ളണം.
യസ്യ നേച്ഛാ ന ചാനിച്ഛാ ജ്ഞസ്യ കര്മണി തിഷ്ഠതഃ । ന തസ്യ ലിപ്യതേ പ്രജ്ഞാ പദ്മപത്ത്രമ് ഇവാമ്ബുഭിഃ
ആർക്കും ആഗ്രഹവും നിരസനവും ഇല്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ജ്ഞാനിക്ക്, ജലത്തിൽ കമലദളം നനയാത്തതുപോലെ, ബുദ്ധി ദോഷം പിടിക്കില്ല.
ദര്ശനസ്പര്ശനാദീനി മാ കരോതു കരോതു വാ । തവേന്ദ്രിയഗണോ ഗൌണസ് ത്വമ് അനിച്ഛോ ഭവാത്മവാന്
നിന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കാണൽ, തൊടൽ മുതലായവ ചെയ്യുകയോ ചെയ്യാതിരികയോ ചെയ്യട്ടെ; അവയ്ക്ക് വലിയ പ്രസക്തിയില്ല. നീ ആത്മാവിൽ ആഗ്രഹമില്ലാതെ നിലകൊള്ളണം.
മമേദമ് ഇത്യ് അസദ്ഭൂതേ ഇന്ദ്രിയാര്ഥേ ഭവന്മനഃ । മാ നിമജ്ജത്വ് അമഗ്നം സന് മാ കരോതു കരോതു വാ
ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന ചിന്തയിൽ മനസ്സ് മുങ്ങിക്കൊള്ളരുത്. മനസ്സ് മുങ്ങാതെ ഇരിക്കട്ടെ; അതു പ്രവർത്തിക്കുകയോ പ്രവർത്തിക്കാതിരികയോ ചെയ്യട്ടെ.
യദി തേ നേന്ദ്രിയാര്ഥശ്രീസ് സ്വദതേ ഹൃദി രാഘവ । തദ് അസി ജ്ഞാതവിജ്ഞാനസ് സമുത്തീര്ണോ ഭവാര്ണവാത്
രാഘവ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളുടെ ആകർഷണം നിന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കാത്തപക്ഷം, നീ ജ്ഞാനത്തിലും വിവേകത്തിലും സമ്പന്നനായി ഭവസമുദ്രം കടന്നുപോയവനാണ്.
അസ്വാദിതേന്ദ്രിയാര്ഥസ്യ സതനോര് അതനോര് അപി । അനിച്ഛതോ ഽപി സമ്പന്നാ മുക്തിര് അര്ഥവശാത് തവ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലോ അല്ലയോ, ആഗ്രഹമില്ലാത്തവനാകുമ്പോഴും, സാഹചര്യത്തിന്റെ ബലത്തിൽ മോക്ഷം നിനക്കു ലഭിക്കും.
ഉച്ചൈഃപദായ പരയാ പ്രജ്ഞയാ വാസനാഗണാത് । പുഷ്പാദ് ഗന്ധമ് ഇവോദാരം ചേതോ രാമ പൃഥക് കുരു
പരമജ്ഞാനത്തോടെ, രാമ, നിന്റെ മനസ്സിനെ ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് പൂവിൽ നിന്ന് സുഗന്ധം വേർതിരിക്കുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി വേർതിരിക്കണം.