സ്വസങ്കല്പൈഃ കൃതാസ് സര്ഗേ ദേവാസുരനരാചരാഃ । സ്വസങ്കല്പോപശമനേ ശാമ്യന്ത്യ് അസ്നേഹദീപവത്
സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ചിന്തകൾ ശമിച്ചാൽ, എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ അവ അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ആകാശസദൃശം സര്വം കല്പനാമാത്രജൃമ്ഭിതമ് । ജഗത് പശ്യ മഹാബുദ്ധേ സുദീര്ഘം സ്വപ്നമ് ഉത്ഥിതമ്
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഈ ലോകം ആകാശംപോലെ ശൂന്യവും, മനസ്സിന്റെ കற்பനയാൽ മാത്രം വിരിഞ്ഞ ദീർഘസ്വപ്നവുമാണ് എന്നു നോക്കൂ.
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ ഇഹ കശ്ചിത് കദാചന । പാരമാര്ഥ്യേന സുമതേ മിഥ്യാ സര്വം പ്രവര്തതേ
ഇവിടെ ആരും യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സുമതിയുള്ളവനേ, എല്ലാം ഭ്രമമായാണ് നടക്കുന്നത്.
ന വൃദ്ധിമ് ഏതി നോ നാശം യത്ര കിഞ്ചിത് കദാചന । രേഖാതരുവനേ തത്ര കസ്യ നാമ ച ഖണ്ഡനാ
എവിടെയും ഒന്നും വളരുകയോ നശിക്കുകയോ ചെയ്യാത്തിടത്ത്, ആകാശത്തിൽ വരയ്ക്കുന്ന രേഖകളുടെ കാടുപോലുള്ളതിൽ എന്തിനെ നശിപ്പിക്കാനാകും?
ഭ്രമഭൂതം സ്വകായം ത്വമ് അപശ്യന് നിപുണം ദൃശാ । രാഘവാഘഹതസ്വാന്തഃ കിമ് അജ്ഞ ഇവ ഭാഷസേ
നിന്റെ ശരീരം ഭ്രമത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് നീ സൂക്ഷ്മമായി കാണുന്നില്ല; രാഘവ, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ നീ അജ്ഞനായി സംസാരിക്കുന്നതെന്തിന്?
മൃഗതൃഷ്ണാ യഥാ താപാന് മനസോ ഽതിശയാത് തഥാ । അസന്ത ഏവ ദൃശ്യന്തേ സര്വേ ബ്രഹ്മാദയോ ഽപ്യ് അമീ
പെരുവെള്ളത്തിന്റെ ചൂടിൽ മൃഗതൃഷ്ണ കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെയും കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമപ്രഖ്യാ മനോരഥവദ് ഉത്ഥിതാഃ । മിഥ്യാജ്ഞാനമയാസ് സര്വേ ജഗത്യ് ആകാരരാശയഃ
രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയും, മനസ്സിലെ കനവുപോലെയും, ലോകത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും തെറ്റായ അറിവിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
യഥാ നൌയായിനോ മിഥ്യാ സ്ഥാണുസ്പന്ദമതിസ് തഥാ । അസത്യൈവോത്ഥിതാ നിത്യമ് ആകാരാണാം പരമ്പരാ
നാവിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ നില്ക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ നീങ്ങുന്നുവെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ രൂപങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെ തുടർച്ചയായി ഉദിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രജാലമ് ഇദം വിദ്ധി മായാരചിതപഞ്ജരമ് । മനോമനനനിര്മാണം ന സന് നാസദ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ഇത് ഒരു മായാജാലമാണ്, മായയാൽ നെയ്ത് പഞ്ചരമാണ്; മനസ്സിന്റെ ഭാവനയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടി, സത്യമല്ലാത്തതും അസത്യമല്ലാത്തതുമാണ്.
ബ്രഹ്മൈവേദം ജഗത് സര്വമ് അന്യതായാസ് ത്വ് അതഃ കുതഃ । പ്രസങ്ഗഃ കീദൃശഃ കോ ഽസൌ ക്വ ചാസൌ പരിതിഷ്ഠതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്; അപ്പോൾ വേറിട്ടതെന്നു പറയാൻ എന്ത് സാധ്യതയുണ്ട്? ബന്ധം എങ്ങനെയാണു ഉണ്ടാകുന്നത്, ആരാണവൻ, എവിടെയാണ് അവൻ നിലകൊള്ളുന്നത്?
അയം ഗിരിര് അയം സ്ഥാണുര് ഇത്യ് ആഡമ്ബരവിഭ്രമഃ । മനസോ ഭാവനാദാര്ഢ്യാദ് അസത് സദ് ഇവ ലക്ഷ്യതേ
ഇത് പർവ്വതം, ഇത് വൃക്ഷം എന്നിങ്ങനെ കാണുന്നത് മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്; മനസ്സിന്റെ ശക്തമായ ഭാവന കൊണ്ടാണ് അസത്യം സത്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നത്.
പ്രപഞ്ചചതുരാരമ്ഭമ് അന്തസ് തുച്ഛമ് ഇദം ജഗത് । സകാമതൃഷ്ണാമനനം ത്യക്ത്വാന്യദ് രാമ ഭാവയ
ഈ ലോകം പുറത്തു കാണുന്നവ എല്ലാം ഉള്ളിൽ ശൂന്യമാണ്; മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളും താക്കോലുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, രാമാ, മറ്റെന്തെങ്കിലും ആലോചിക്കൂ.
യഥാ സ്വപ്നേ മഹാരമ്ഭോ ഭ്രാന്തിര് ഏവ ന വസ്തുസത് । ദീര്ഘസ്വപ്നം തഥൈവേദം വിദ്ധി ചിത്തോപകല്പിതമ്
സ്വപ്നത്തിൽ വലിയ കാര്യങ്ങൾ നടക്കുന്നതുപോലെ, അതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ദീർഘസ്വപ്നം മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു കെട്ടുകഥയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ദൃശ്യമാനമഹാഭോഗം ഗൃഹ്യമാണമ് അവസ്തുകമ് । കോശമ് ആശാഭുജങ്ഗീനാം സംസാരാഡമ്ബരം ത്യജ
ലോകത്തിലെ ആഡംബരമായ ഭോഗങ്ങൾ കാണുമ്പോഴും, അതിന് ആകർഷണമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ പാമ്പുകളെപ്പോലെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, പിടിക്കുമ്പോൾ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതുമാണ്. അത്തരം മോഹത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരമായ ഈ സാംസാരിക പ്രദർശനം ഉപേക്ഷിക്കണം.
അസദ് ഏതദ് ഇതി ജ്ഞാത്വാ മാത്ര ഭാവം നിവേശയ । അനുധാവതി കഃ പ്രാജ്ഞോ വിജ്ഞായ മൃഗതൃഷ്ണികാമ്
ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മനസ്സ് ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ സ്ഥിരമാക്കണം. ഒരു ജലമറിയെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, ബുദ്ധിമാനായവൻ അതിനെ പിന്തുടരുമോ?
സ്വസങ്കല്പോത്ഥരൂപാഢ്യാം മനോരഥമയീം സ്ത്രിയമ് । യോ ഽനുഗച്ഛതി മൂഢാത്മാ ദുഃഖസ്യൈവ സ ഭാജനമ്
സ്വന്തം ചിന്തകളിൽ നിന്നു രൂപംകൊണ്ട, മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്ത്രീയെ ഭ്രമിച്ച മനസ്സോടെ പിന്തുടരുന്നവൻ ദു:ഖത്തിന്റേതായ പാത്രം മാത്രമാണ്.
വസ്തുന്യ് അസതി ലോകോ ഽയം യാതു കാമമ് അവസ്തുനി । യസ് തു വസ്തു പരിത്യജ്യ യാത്യ് അവസ്തു സ നശ്യതി
യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തിടത്ത് ഈ ലോകം എങ്ങോട്ടു വേണമെങ്കിലും പോകട്ടെ. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് അസത്യത്തെ പിന്തുടരുന്നവൻ നശിച്ചുപോകും.
മനോവ്യാമോഹ ഏവേദം രജ്ജ്വാമ് അഹിഭയം യഥാ । ഭാവനാമാത്രവൈചിത്ര്യാച് ചിരമ് ആവര്തതേ ജഗത്
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്, കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭയത്തെപ്പോലെ. മനസ്സിന്റെ വിവിധ ഭാവനകൾ കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ദീർഘകാലം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
അസദഭ്യുദിതൈര് ഭാവൈര് ജലാന്തശ്ചന്ദ്രചഞ്ചലൈഃ । വഞ്ച്യതേ ബാല ഏവേഹ ന തത്ത്വജ്ഞോ ഭവാദൃശഃ
ഇവിടെ, വെള്ളത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഭാവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന അവസ്ഥകൾ കൊണ്ട് കുട്ടിയെയാണ് മാത്രം വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്നത്; സത്യം അറിയുന്ന നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവരെ അല്ല.
യ ഇമം ഗുണസങ്ഘാതം ഭാവയന് സുഖമ് ഈഹതേ । പ്രമാര്ഷ്ടി സ ജഡോ ജാഡ്യം വഹ്നാവ് അപ്പ്രതിബിമ്ബിതേ
ഈ ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടം ചിന്തിച്ച് സന്തോഷം തേടുന്നവൻ അജ്ഞനാണ്; പ്രതിഫലനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നിയിൽ മന്ദതയെ അത്തരം ആളുകൾ നീക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
അസദ് ഏവേദമ് ആഭോഗി ദൃശ്യതേ ദൃശ്യപഞ്ജരമ് । മനോമനനനിര്മാണം ഹൃദയേ നഗരം യഥാ
ഈ അനുഭവം യഥാർത്ഥത്തിൽ അസത്യമാണ്; കാണുന്നതെല്ലാം ഭ്രമത്തിന്റെ പഞ്ചരമാണ്, മനസ്സും ചിന്തയും ഉണ്ടാക്കുന്ന ഒരു ഹൃദയത്തിലെ നഗരത്തെപ്പോലെ.
ഇദം ചിത്തേച്ഛയോദേതി ലീയതേ ച തദിച്ഛയാ । മിഥ്യൈവ ദൃശ്യതേ സ്ഫാരം ഗന്ധര്വനഗരം യഥാ
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ഉദയം ചെയ്യുന്നു, അതേ മനസ്സിന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം തന്നെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. വലിയ ഒരു മായാജാലം പോലെ, ഗന്ധർവനഗരം പോലെ, ഇതെല്ലാം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
രാമ നഷ്ടേ ജഗത്യ് അസ്മിന് ന കിഞ്ചിദ് അപി നശ്യതി । യുക്തേ ഽപി ച ജഗത്യ് അസ്മിന് ന കിഞ്ചിദ് അപി യുജ്യതേ
രാമ, ഈ ലോകം ഇല്ലാതായാൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നും നഷ്ടമാകുന്നില്ല; ഈ ലോകം ഉണ്ടെന്നു തോന്നുമ്പോഴും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഒന്നും ഉറപ്പിച്ചു നിൽക്കുന്നില്ല.
മനഃപ്രകല്പിതേ ഭഗ്നേ ഹൃദി വിസ്തീര്ണപത്തനേ । വൃദ്ധിം വോപഗതേ ബ്രൂഹി കിം വൃദ്ധം കസ്യ കിം ക്ഷതം
മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച നഗരമനസ്സ് ഹൃദയത്തിൽ, അതിന്റെ വിശാലതയിൽ, നശിച്ചാൽ, അതു വളർന്നു എന്നു പറയുമ്പോൾ, എന്താണ് വളർന്നത്, ആര്ക്ക്, എന്താണ് നഷ്ടമായത് എന്ന് പറയൂ.
ക്രീഡാര്ഥേന യഥോദേതി ബാലാനാം ഹൃദി പത്തനമ് । മനസാ തദ്വദ് ഏവേദമ് ഉദേത്യ് അവിരതം ജഗത്
പിള്ളകളുടെ ഹൃദയത്തിൽ കളിക്കാനായി ഒരു നഗരം ഉദിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകം മനസ്സിൽ തുടർച്ചയായി ഉദിക്കുന്നു.
ന കിഞ്ചിത് കസ്യചിന് നഷ്ടമ് ഇന്ദ്രജാലജലേ യഥാ । ഭ്രഷ്ടേ നഷ്ടേ തഥൈവാസ്മിന് സംസാരേ വിഭവോത്ഥിതേ
യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരുടേയും ഒന്നും നഷ്ടമാകുന്നില്ല, ഒരു മായാജാലത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ ഒന്നും നഷ്ടമാകാത്തതുപോലെ. ഈ ലോകം ഉയർന്ന് വീണുപോകുമ്പോഴും അതിൽ ഒന്നും നഷ്ടമാകുന്നില്ല.
യദ് അസത് തദ് അസത് സ്യാച് ചേത് തത് കിം കസ്യ കില ക്ഷതമ് । അതോ ഹര്ഷവിഷാദാഭ്യാം സംസാരോ നാമ നാസ്പദമ്
അസത്യം അശാസ്വതമാണെങ്കിൽ, അതിൽ ആര്ക്ക് എന്താണ് നഷ്ടമാകുന്നത്? അതിനാൽ ഈ ലോകം സന്തോഷത്തിനോ ദുഃഖത്തിനോ യഥാർത്ഥത്തിൽ ആധാരമല്ല.
അസദ് ഏവ യദ് അത്യന്തം തസ്മിന് കിം നാമ നശ്യതി । നാശാഭാവേ ഹി ദുഃഖസ്യ കഃ പ്രസങ്ഗോ മഹാമതേ
പൂർണ്ണമായും അസത്യം ആണെങ്കിൽ, അതിൽ എന്താണ് നഷ്ടമാകുന്നത്? നഷ്ടം ഇല്ലാത്തിടത്ത് ദുഃഖത്തിന് എന്ത് കാരണമുണ്ട്, മഹാമനസ്സേ?
സദ് ഏവ വാ യദ് അത്യന്തം തസ്യ കിം നാമ നശ്യതി । ബ്രഹ്മൈവേദം ജഗത് സര്വം സുഖദുഃഖേ കിമ് ഉത്ഥിതേ
പൂർണ്ണമായും സത്യം ആണെങ്കിൽ, അതിൽ എന്താണ് നഷ്ടമാകുന്നത്? ഈ ലോകം മുഴുവനും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; അപ്പോൾ സന്തോഷത്തിനോ ദുഃഖത്തിനോ എന്താണ് കാരണം?
സര്വത്രാസത്യഭൂതേ ഽസ്മിന് പ്രപഞ്ചൈകാന്തകാരിണി । സംസാരേ കിമ് ഉപാദേയം പ്രാജ്ഞോ യദ് അഭിവാഞ്ഛതു
ഈ ലോകം മുഴുവൻ അസത്യവും നശ്വരവുമാണ്. അങ്ങനെ കാണുന്ന ജ്ഞാനിക്ക് ഈ ജനനമരണചക്രത്തിൽ ആഗ്രഹിക്കാനോ സ്വീകരിക്കാനോ എന്താണ് ഉണ്ടാവുക?