ന ദേശകാലാവ് ഏതേന ബ്രഹ്മാണ്ഡേനാവൃതൌ ക്വചിത് । മനാഗ് അപി മഹാരൂപവതാപ്യ് ആകാശരൂപിണാ
ഇതിൽ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ എവിടെയും ദേശമോ കാലമോ ഒന്നുമില്ല, അത്രയും വലിയതും ആകാശംപോലെയും തോന്നുന്നുവെങ്കിലും.
ഏതത് സങ്കല്പമാത്രാത്മ സ്വപ്നദൃഷ്ടപുരോപമമ് । യത്രൈതത് തത്ര നിശ്ശൂന്യം കേവലം വ്യോമ സംസ്ഥിതമ്
ഇത് മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രം, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെയാണ്; എവിടെയാണെങ്കിലും, അവിടെ ശുദ്ധമായ ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ.
അഭിത്തിരാഗരചനമ് അപി ദൃഷ്ടമ് അസന്മയമ് । അകൃതം കൃതമ് ഏവൈതദ് വ്യോമ്നി ചിത്രം വിചിത്രകമ്
ഭിത്തികൾ പണിതതും വർണ്ണങ്ങൾ ചേർത്തതും കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഉണ്ടാക്കിയതല്ലാത്തത് ഉണ്ടാക്കിയതുപോലാണ്, ആകാശത്തിൽ വരച്ച അത്ഭുതചിത്രംപോലെ.
മനസാ കല്പിതം സര്വം ദേഹാദിഭുവനത്രയമ് । സംസൃതൌ കാരണം ചൈതച് ചക്ഷുര് ആലോകനേ യഥാ
മനസ്സാണ് ശരീരവും ഈ ലോകങ്ങളുമൊക്കെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ കാരണം, കണ്ണ് കാണുന്നത് പോലെ.
ആഭാസമാത്രം ഹി ജഗദ് ഘടാവടപടക്രമൈഃ । ആവര്തതേ ന സദ്രൂപാഃ പൃഥക് കുഡ്യാദയസ് സ്ഥിതാഃ
ഈ ലോകം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; പാത്രം, കുടിൽ, വസ്ത്രം എന്നിവയിലൂടെ ഇത് പ്രകടമാകുന്നു. മതിലുകളും മറ്റും യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറെയായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
മനസേദം ശരീരം ഹി നിവാസാര്ഥം പ്രകല്പിതമ് । ക്രിമിണാ കോശകാരേണ സ്വാത്മകോശ ഇവ സ്വയമ്
ഈ ശരീരം താമസത്തിനായി മനസ്സ് തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരു പുഴു തനിക്കായി കോശം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
ന തദ് അസ്തി ന യന് നാമ ചേതസ് സങ്കല്പമന്ഥരമ് । ന കരോതി ന ചാപ്നോതി ദുര്ഗമ് അപ്യ് അതിദുഷ്കരമ്
മനസ്സിന്റെ ആലോചനയാൽ ഉണ്ടാകാത്തതോ, അതിന്റെ സങ്കല്പം കൊണ്ടു ലഭിക്കാത്തതോ, എത്രയും ദുഷ്കരമായതും അപ്രാപ്യമായതും പോലും ഒന്നുമില്ല.
സര്വശക്തൌ പരേ ദേവേ കാ നാമ നനു ശക്തയഃ । ന സമ്ഭവന്ത്യ് ആവ്രിയതേ യാഭിര് അന്തര് മനോഗുഹാ
സകലശക്തികളും ഉള്ള പരമേശ്വരനിൽ വേറിട്ട ശക്തികൾ എന്നൊന്നില്ലല്ലോ. മനസ്സിന്റെ ആന്തരിക ഗുഹയെ മറയ്ക്കുന്നത് അതേ ശക്തികളാലാണ്.
സത്താസത്തേ പദാര്ഥാനാം സര്വേഷാം സര്വദൈവ ഹി । മഹാബാഹോ സമ്ഭവതസ് സര്വശക്തൌ വിഭൌ സതി
മഹാബാഹുവേ, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാപദാർത്ഥങ്ങളുടെ ഉണ്ടാകലോ ഇല്ലാതാകലോ ആ സർവശക്തനും സർവവ്യാപകനുമായവൻ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നതുകൊണ്ടാണ്.
പശ്യ ഭാവനയാ പ്രാപ്തം മനസാ പാദ്മജം വപുഃ । തസ്മാത് തത്കലനം രാമ സര്വശക്തിയുതം വിദുഃ
മനസ്സിന്റെ ഭാവനയാൽ കമലത്തിൽ ജനിച്ച ശരീരം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കാണുക. അതുകൊണ്ട്, രാമാ, സകലസൃഷ്ടിയും സർവശക്തിയോടെ ഉണ്ടാകുന്നതാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക.
സ്വസങ്കല്പൈഃ കൃതാസ് സര്ഗേ ദേവാസുരനരാചരാഃ । സ്വസങ്കല്പോപശമനേ ശാമ്യന്ത്യ് അസ്നേഹദീപവത്
സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ചിന്തകൾ ശമിച്ചാൽ, എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ അവ അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ആകാശസദൃശം സര്വം കല്പനാമാത്രജൃമ്ഭിതമ് । ജഗത് പശ്യ മഹാബുദ്ധേ സുദീര്ഘം സ്വപ്നമ് ഉത്ഥിതമ്
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഈ ലോകം ആകാശംപോലെ ശൂന്യവും, മനസ്സിന്റെ കற்பനയാൽ മാത്രം വിരിഞ്ഞ ദീർഘസ്വപ്നവുമാണ് എന്നു നോക്കൂ.
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ ഇഹ കശ്ചിത് കദാചന । പാരമാര്ഥ്യേന സുമതേ മിഥ്യാ സര്വം പ്രവര്തതേ
ഇവിടെ ആരും യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സുമതിയുള്ളവനേ, എല്ലാം ഭ്രമമായാണ് നടക്കുന്നത്.
ന വൃദ്ധിമ് ഏതി നോ നാശം യത്ര കിഞ്ചിത് കദാചന । രേഖാതരുവനേ തത്ര കസ്യ നാമ ച ഖണ്ഡനാ
എവിടെയും ഒന്നും വളരുകയോ നശിക്കുകയോ ചെയ്യാത്തിടത്ത്, ആകാശത്തിൽ വരയ്ക്കുന്ന രേഖകളുടെ കാടുപോലുള്ളതിൽ എന്തിനെ നശിപ്പിക്കാനാകും?
ഭ്രമഭൂതം സ്വകായം ത്വമ് അപശ്യന് നിപുണം ദൃശാ । രാഘവാഘഹതസ്വാന്തഃ കിമ് അജ്ഞ ഇവ ഭാഷസേ
നിന്റെ ശരീരം ഭ്രമത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് നീ സൂക്ഷ്മമായി കാണുന്നില്ല; രാഘവ, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ നീ അജ്ഞനായി സംസാരിക്കുന്നതെന്തിന്?
മൃഗതൃഷ്ണാ യഥാ താപാന് മനസോ ഽതിശയാത് തഥാ । അസന്ത ഏവ ദൃശ്യന്തേ സര്വേ ബ്രഹ്മാദയോ ഽപ്യ് അമീ
പെരുവെള്ളത്തിന്റെ ചൂടിൽ മൃഗതൃഷ്ണ കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെയും കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമപ്രഖ്യാ മനോരഥവദ് ഉത്ഥിതാഃ । മിഥ്യാജ്ഞാനമയാസ് സര്വേ ജഗത്യ് ആകാരരാശയഃ
രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയും, മനസ്സിലെ കനവുപോലെയും, ലോകത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും തെറ്റായ അറിവിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
യഥാ നൌയായിനോ മിഥ്യാ സ്ഥാണുസ്പന്ദമതിസ് തഥാ । അസത്യൈവോത്ഥിതാ നിത്യമ് ആകാരാണാം പരമ്പരാ
നാവിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ നില്ക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ നീങ്ങുന്നുവെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ രൂപങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെ തുടർച്ചയായി ഉദിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രജാലമ് ഇദം വിദ്ധി മായാരചിതപഞ്ജരമ് । മനോമനനനിര്മാണം ന സന് നാസദ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ഇത് ഒരു മായാജാലമാണ്, മായയാൽ നെയ്ത് പഞ്ചരമാണ്; മനസ്സിന്റെ ഭാവനയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടി, സത്യമല്ലാത്തതും അസത്യമല്ലാത്തതുമാണ്.
ബ്രഹ്മൈവേദം ജഗത് സര്വമ് അന്യതായാസ് ത്വ് അതഃ കുതഃ । പ്രസങ്ഗഃ കീദൃശഃ കോ ഽസൌ ക്വ ചാസൌ പരിതിഷ്ഠതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്; അപ്പോൾ വേറിട്ടതെന്നു പറയാൻ എന്ത് സാധ്യതയുണ്ട്? ബന്ധം എങ്ങനെയാണു ഉണ്ടാകുന്നത്, ആരാണവൻ, എവിടെയാണ് അവൻ നിലകൊള്ളുന്നത്?
അയം ഗിരിര് അയം സ്ഥാണുര് ഇത്യ് ആഡമ്ബരവിഭ്രമഃ । മനസോ ഭാവനാദാര്ഢ്യാദ് അസത് സദ് ഇവ ലക്ഷ്യതേ
ഇത് പർവ്വതം, ഇത് വൃക്ഷം എന്നിങ്ങനെ കാണുന്നത് മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്; മനസ്സിന്റെ ശക്തമായ ഭാവന കൊണ്ടാണ് അസത്യം സത്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നത്.
പ്രപഞ്ചചതുരാരമ്ഭമ് അന്തസ് തുച്ഛമ് ഇദം ജഗത് । സകാമതൃഷ്ണാമനനം ത്യക്ത്വാന്യദ് രാമ ഭാവയ
ഈ ലോകം പുറത്തു കാണുന്നവ എല്ലാം ഉള്ളിൽ ശൂന്യമാണ്; മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളും താക്കോലുകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, രാമാ, മറ്റെന്തെങ്കിലും ആലോചിക്കൂ.
യഥാ സ്വപ്നേ മഹാരമ്ഭോ ഭ്രാന്തിര് ഏവ ന വസ്തുസത് । ദീര്ഘസ്വപ്നം തഥൈവേദം വിദ്ധി ചിത്തോപകല്പിതമ്
സ്വപ്നത്തിൽ വലിയ കാര്യങ്ങൾ നടക്കുന്നതുപോലെ, അതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; അതുപോലെ തന്നെ, ഈ ദീർഘസ്വപ്നം മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കിയ ഒരു കെട്ടുകഥയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ദൃശ്യമാനമഹാഭോഗം ഗൃഹ്യമാണമ് അവസ്തുകമ് । കോശമ് ആശാഭുജങ്ഗീനാം സംസാരാഡമ്ബരം ത്യജ
ലോകത്തിലെ ആഡംബരമായ ഭോഗങ്ങൾ കാണുമ്പോഴും, അതിന് ആകർഷണമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ പാമ്പുകളെപ്പോലെ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതും, പിടിക്കുമ്പോൾ യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തതുമാണ്. അത്തരം മോഹത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരമായ ഈ സാംസാരിക പ്രദർശനം ഉപേക്ഷിക്കണം.
അസദ് ഏതദ് ഇതി ജ്ഞാത്വാ മാത്ര ഭാവം നിവേശയ । അനുധാവതി കഃ പ്രാജ്ഞോ വിജ്ഞായ മൃഗതൃഷ്ണികാമ്
ഇത് യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, മനസ്സ് ശുദ്ധമായ ബോധത്തിൽ സ്ഥിരമാക്കണം. ഒരു ജലമറിയെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ, ബുദ്ധിമാനായവൻ അതിനെ പിന്തുടരുമോ?
സ്വസങ്കല്പോത്ഥരൂപാഢ്യാം മനോരഥമയീം സ്ത്രിയമ് । യോ ഽനുഗച്ഛതി മൂഢാത്മാ ദുഃഖസ്യൈവ സ ഭാജനമ്
സ്വന്തം ചിന്തകളിൽ നിന്നു രൂപംകൊണ്ട, മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്ത്രീയെ ഭ്രമിച്ച മനസ്സോടെ പിന്തുടരുന്നവൻ ദു:ഖത്തിന്റേതായ പാത്രം മാത്രമാണ്.
വസ്തുന്യ് അസതി ലോകോ ഽയം യാതു കാമമ് അവസ്തുനി । യസ് തു വസ്തു പരിത്യജ്യ യാത്യ് അവസ്തു സ നശ്യതി
യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തിടത്ത് ഈ ലോകം എങ്ങോട്ടു വേണമെങ്കിലും പോകട്ടെ. എന്നാൽ യാഥാർത്ഥ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് അസത്യത്തെ പിന്തുടരുന്നവൻ നശിച്ചുപോകും.
മനോവ്യാമോഹ ഏവേദം രജ്ജ്വാമ് അഹിഭയം യഥാ । ഭാവനാമാത്രവൈചിത്ര്യാച് ചിരമ് ആവര്തതേ ജഗത്
ഇത് മനസ്സിന്റെ ഭ്രമം മാത്രമാണ്, കയറിൽ പാമ്പ് കാണുന്ന ഭയത്തെപ്പോലെ. മനസ്സിന്റെ വിവിധ ഭാവനകൾ കൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ദീർഘകാലം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നത്.
അസദഭ്യുദിതൈര് ഭാവൈര് ജലാന്തശ്ചന്ദ്രചഞ്ചലൈഃ । വഞ്ച്യതേ ബാല ഏവേഹ ന തത്ത്വജ്ഞോ ഭവാദൃശഃ
ഇവിടെ, വെള്ളത്തിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചന്ദ്രനെപ്പോലെ, യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്ത ഭാവങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിയുന്ന അവസ്ഥകൾ കൊണ്ട് കുട്ടിയെയാണ് മാത്രം വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്നത്; സത്യം അറിയുന്ന നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവരെ അല്ല.
യ ഇമം ഗുണസങ്ഘാതം ഭാവയന് സുഖമ് ഈഹതേ । പ്രമാര്ഷ്ടി സ ജഡോ ജാഡ്യം വഹ്നാവ് അപ്പ്രതിബിമ്ബിതേ
ഈ ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടം ചിന്തിച്ച് സന്തോഷം തേടുന്നവൻ അജ്ഞനാണ്; പ്രതിഫലനം ഇല്ലാത്ത അഗ്നിയിൽ മന്ദതയെ അത്തരം ആളുകൾ നീക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.