തൃഷ്ണാപിശാച്യാ നിലയം ജീവകേസരികന്ദരമ് । അഭിമാനഗജാലാനമ് ആനനാമ്ഭോജശോഭിതമ്
തൃശ്യെന്ന പിശാചിന്റെ വാസസ്ഥലവും, ജീവൻ എന്ന സിംഹത്തിന്റെ ഗുഹയും, അഭിമാനമെന്ന ആനയുടെ കുടീരവും, മുഖം എന്ന താമരപൂവാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമാണ് അത്.
അവലോക്യ വപുര് ബ്രഹ്മാ കാന്തമ് ആത്മീയമ് ഉത്തമമ് । ചിന്തയാമ് ആസ ഭഗവാംസ് ത്രികാലാമലദര്ശനഃ
തന്റെ അതീവ പ്രകാശമുള്ള ഉത്തമമായ രൂപം കണ്ടു, മൂന്നു കാലങ്ങളിലും നിർമ്മലമായ ദൃഷ്ടിയുള്ള ബ്രഹ്മാവ് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അസ്മിന്ന് ആകാശകുഹരേ തതേ മദുപലാഞ്ഛിതേ । അദൃഷ്ടാപാരപര്യന്തേ പ്രഥമം കിമ് അഭൂദ് ഇതി
ഈ ആകാശഗുഹയിൽ, തേൻ നിറഞ്ഞ ഈ തീരത്ത്, അറ്റമില്ലാതെ അനന്തമായി പരന്നിരിക്കുന്നതിൽ ആദ്യം എന്താണ് ഉണ്ടായിരുന്നത് എന്നു അദ്ദേഹം വിചാരിച്ചു.
ഇതി ചിന്തിതവാന് ബ്രഹ്മാ സദ്യോജാതോ ഽമലാത്മദൃക് । അപശ്യത് സര്ഗവൃന്ദാനി സമതീതാന്യ് അനേകശഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, പുതുതായി ഉദിച്ചും നിർമലമായ ആത്മദൃഷ്ടിയോടും കൂടെ, അനേകം കഴിഞ്ഞുപോയ സൃഷ്ടികൾ കണ്ടു.
അഥ സസ്മാര സകലാന് സ സധര്മഗുണക്രമാന് । വസന്തഃ കുസുമാനീവ വേദാന് വാങ്മയസംയുതാന്
അപ്പോൾ അദ്ദേഹം, വസന്തത്തിൽ പൂക്കൾ ഓർക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ വേദങ്ങളും അവയുടെ കർമ്മക്രമങ്ങളോടും ഗുണങ്ങളോടും വാക്കിന്റെയും അർത്ഥത്തിന്റെയും ഐക്യത്തോടും കൂടി ഓർമ്മിച്ചു.
ലീലയാ കല്പയാമ് ആസ ചിത്രാസ് സങ്കല്പജാഃ പ്രജാഃ । നാനാചാരസമാരമ്ഭാ ഗന്ധര്വോ നഗരം യഥാ
അവൻ എളുപ്പത്തിൽ തന്നെ, മനസ്സിൽ ഉദിച്ച പലവിധ ചിന്തകളിൽ നിന്നുമുള്ള ജീവികളെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവർക്കു ഓരോരുത്തർക്കും വ്യത്യസ്തമായ ആചാരങ്ങളും പ്രവർത്തികളും ഉണ്ടായിരുന്നു, ഒരു ഗന്ധർവൻ ഒരു നഗരം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ.
താസാം സ്വര്ഗാപവര്ഗാര്ഥം ധര്മകാമാര്ഥസിദ്ധയേ । അനന്താനി വിചിത്രാണി ശാസ്ത്രാണി സമകല്പയത്
അവർക്കു സ്വർഗ്ഗവും മോക്ഷവും, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവ നേടാൻ കഴിയേണ്ടതിന്ന്, അവൻ അനേകം അത്ഭുതകരമായ ശാസ്ത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
സൃഷ്ടിര് ഏവമ് ഇയം രാമ സര്ഗേ ഽസ്മിന് സ്ഥിതിമ് ആഗതാ । വിരിഞ്ചരൂപാന് മനസഃ പുഷ്പലക്ഷ്മീര് മധോര് ഇവ
ഇങ്ങനെ, രാമാ, ഈ സൃഷ്ടി ഈ ചക്രത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിൽ നിന്നുണ്ടായതുപോലെ, പുഷ്പങ്ങളുടെ ഭംഗി വസന്തത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ.
വിവിധവിരചനൈഃ ക്രിയാവിലാസൈഃ കമലജരൂപധരേണ ചേതസൈവ । രഘുസുത പരികല്പനേന നീതാ സ്ഥിതിമ് അതുലാം ജഗതീഹ സര്ഗലക്ഷ്മീഃ
രഘുവംശജ, കമലത്തിൽ ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവിന്റെ മനസ്സിലൂടെ, വിവിധവിധ ക്രമീകരണങ്ങളും കളിയാട്ടങ്ങളും കൊണ്ടു, ഈ ലോകത്തിലെ സൃഷ്ടിയുടെ മഹിമ അതുല്യമായി സ്ഥാപിതമായി.
ഏവംസമ്പന്നമ് ഏവൈതന് നകിഞ്ചിദ് അപി സംസ്ഥിതമ് । ശൂന്യമ് ഏവ നഭോമാത്രം മനോവിലസിതം പരമ്
ഇങ്ങനെ എല്ലാം പൂർത്തിയായപ്പോൾ, ഒന്നും അവശേഷിക്കുന്നില്ല; വെറും ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ, മനസ്സിന്റെ അതിമനോഹരമായ കളി.
ന ദേശകാലാവ് ഏതേന ബ്രഹ്മാണ്ഡേനാവൃതൌ ക്വചിത് । മനാഗ് അപി മഹാരൂപവതാപ്യ് ആകാശരൂപിണാ
ഇതിൽ, ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ എവിടെയും ദേശമോ കാലമോ ഒന്നുമില്ല, അത്രയും വലിയതും ആകാശംപോലെയും തോന്നുന്നുവെങ്കിലും.
ഏതത് സങ്കല്പമാത്രാത്മ സ്വപ്നദൃഷ്ടപുരോപമമ് । യത്രൈതത് തത്ര നിശ്ശൂന്യം കേവലം വ്യോമ സംസ്ഥിതമ്
ഇത് മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രം, സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്ന ഒരു നഗരത്തെപ്പോലെയാണ്; എവിടെയാണെങ്കിലും, അവിടെ ശുദ്ധമായ ആകാശം മാത്രമേയുള്ളൂ.
അഭിത്തിരാഗരചനമ് അപി ദൃഷ്ടമ് അസന്മയമ് । അകൃതം കൃതമ് ഏവൈതദ് വ്യോമ്നി ചിത്രം വിചിത്രകമ്
ഭിത്തികൾ പണിതതും വർണ്ണങ്ങൾ ചേർത്തതും കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അതൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഉണ്ടാക്കിയതല്ലാത്തത് ഉണ്ടാക്കിയതുപോലാണ്, ആകാശത്തിൽ വരച്ച അത്ഭുതചിത്രംപോലെ.
മനസാ കല്പിതം സര്വം ദേഹാദിഭുവനത്രയമ് । സംസൃതൌ കാരണം ചൈതച് ചക്ഷുര് ആലോകനേ യഥാ
മനസ്സാണ് ശരീരവും ഈ ലോകങ്ങളുമൊക്കെയും സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതാണ് ജന്മമരണചക്രത്തിന്റെ കാരണം, കണ്ണ് കാണുന്നത് പോലെ.
ആഭാസമാത്രം ഹി ജഗദ് ഘടാവടപടക്രമൈഃ । ആവര്തതേ ന സദ്രൂപാഃ പൃഥക് കുഡ്യാദയസ് സ്ഥിതാഃ
ഈ ലോകം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; പാത്രം, കുടിൽ, വസ്ത്രം എന്നിവയിലൂടെ ഇത് പ്രകടമാകുന്നു. മതിലുകളും മറ്റും യഥാർത്ഥത്തിൽ വേറെയായി നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
മനസേദം ശരീരം ഹി നിവാസാര്ഥം പ്രകല്പിതമ് । ക്രിമിണാ കോശകാരേണ സ്വാത്മകോശ ഇവ സ്വയമ്
ഈ ശരീരം താമസത്തിനായി മനസ്സ് തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുന്നു, ഒരു പുഴു തനിക്കായി കോശം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
ന തദ് അസ്തി ന യന് നാമ ചേതസ് സങ്കല്പമന്ഥരമ് । ന കരോതി ന ചാപ്നോതി ദുര്ഗമ് അപ്യ് അതിദുഷ്കരമ്
മനസ്സിന്റെ ആലോചനയാൽ ഉണ്ടാകാത്തതോ, അതിന്റെ സങ്കല്പം കൊണ്ടു ലഭിക്കാത്തതോ, എത്രയും ദുഷ്കരമായതും അപ്രാപ്യമായതും പോലും ഒന്നുമില്ല.
സര്വശക്തൌ പരേ ദേവേ കാ നാമ നനു ശക്തയഃ । ന സമ്ഭവന്ത്യ് ആവ്രിയതേ യാഭിര് അന്തര് മനോഗുഹാ
സകലശക്തികളും ഉള്ള പരമേശ്വരനിൽ വേറിട്ട ശക്തികൾ എന്നൊന്നില്ലല്ലോ. മനസ്സിന്റെ ആന്തരിക ഗുഹയെ മറയ്ക്കുന്നത് അതേ ശക്തികളാലാണ്.
സത്താസത്തേ പദാര്ഥാനാം സര്വേഷാം സര്വദൈവ ഹി । മഹാബാഹോ സമ്ഭവതസ് സര്വശക്തൌ വിഭൌ സതി
മഹാബാഹുവേ, എല്ലായ്പ്പോഴും എല്ലാപദാർത്ഥങ്ങളുടെ ഉണ്ടാകലോ ഇല്ലാതാകലോ ആ സർവശക്തനും സർവവ്യാപകനുമായവൻ നിലനിൽക്കുന്നുവെന്നതുകൊണ്ടാണ്.
പശ്യ ഭാവനയാ പ്രാപ്തം മനസാ പാദ്മജം വപുഃ । തസ്മാത് തത്കലനം രാമ സര്വശക്തിയുതം വിദുഃ
മനസ്സിന്റെ ഭാവനയാൽ കമലത്തിൽ ജനിച്ച ശരീരം ലഭിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കാണുക. അതുകൊണ്ട്, രാമാ, സകലസൃഷ്ടിയും സർവശക്തിയോടെ ഉണ്ടാകുന്നതാണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക.
സ്വസങ്കല്പൈഃ കൃതാസ് സര്ഗേ ദേവാസുരനരാചരാഃ । സ്വസങ്കല്പോപശമനേ ശാമ്യന്ത്യ് അസ്നേഹദീപവത്
സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ചിന്തകൾ ശമിച്ചാൽ, എണ്ണയില്ലാത്ത വിളക്കുപോലെ അവ അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ആകാശസദൃശം സര്വം കല്പനാമാത്രജൃമ്ഭിതമ് । ജഗത് പശ്യ മഹാബുദ്ധേ സുദീര്ഘം സ്വപ്നമ് ഉത്ഥിതമ്
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഈ ലോകം ആകാശംപോലെ ശൂന്യവും, മനസ്സിന്റെ കற்பനയാൽ മാത്രം വിരിഞ്ഞ ദീർഘസ്വപ്നവുമാണ് എന്നു നോക്കൂ.
ന ജായതേ ന മ്രിയതേ ഇഹ കശ്ചിത് കദാചന । പാരമാര്ഥ്യേന സുമതേ മിഥ്യാ സര്വം പ്രവര്തതേ
ഇവിടെ ആരും യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; സുമതിയുള്ളവനേ, എല്ലാം ഭ്രമമായാണ് നടക്കുന്നത്.
ന വൃദ്ധിമ് ഏതി നോ നാശം യത്ര കിഞ്ചിത് കദാചന । രേഖാതരുവനേ തത്ര കസ്യ നാമ ച ഖണ്ഡനാ
എവിടെയും ഒന്നും വളരുകയോ നശിക്കുകയോ ചെയ്യാത്തിടത്ത്, ആകാശത്തിൽ വരയ്ക്കുന്ന രേഖകളുടെ കാടുപോലുള്ളതിൽ എന്തിനെ നശിപ്പിക്കാനാകും?
ഭ്രമഭൂതം സ്വകായം ത്വമ് അപശ്യന് നിപുണം ദൃശാ । രാഘവാഘഹതസ്വാന്തഃ കിമ് അജ്ഞ ഇവ ഭാഷസേ
നിന്റെ ശരീരം ഭ്രമത്തിന്റെ ഫലമാണെന്ന് നീ സൂക്ഷ്മമായി കാണുന്നില്ല; രാഘവ, ദുഃഖത്തിൽ ആഴപ്പെട്ട മനസ്സോടെ നീ അജ്ഞനായി സംസാരിക്കുന്നതെന്തിന്?
മൃഗതൃഷ്ണാ യഥാ താപാന് മനസോ ഽതിശയാത് തഥാ । അസന്ത ഏവ ദൃശ്യന്തേ സര്വേ ബ്രഹ്മാദയോ ഽപ്യ് അമീ
പെരുവെള്ളത്തിന്റെ ചൂടിൽ മൃഗതൃഷ്ണ കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ ബ്രഹ്മാവും മറ്റുള്ളവരും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെയും കാണപ്പെടുന്നു.
ദ്വിചന്ദ്രവിഭ്രമപ്രഖ്യാ മനോരഥവദ് ഉത്ഥിതാഃ । മിഥ്യാജ്ഞാനമയാസ് സര്വേ ജഗത്യ് ആകാരരാശയഃ
രണ്ടു ചന്ദ്രന്മാരെ കാണുന്ന ഭ്രമംപോലെയും, മനസ്സിലെ കനവുപോലെയും, ലോകത്തിലെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും തെറ്റായ അറിവിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
യഥാ നൌയായിനോ മിഥ്യാ സ്ഥാണുസ്പന്ദമതിസ് തഥാ । അസത്യൈവോത്ഥിതാ നിത്യമ് ആകാരാണാം പരമ്പരാ
നാവിൽ യാത്ര ചെയ്യുന്നവർ നില്ക്കുന്ന വസ്തുക്കൾ നീങ്ങുന്നുവെന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ രൂപങ്ങളും യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാതെ തുടർച്ചയായി ഉദിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രജാലമ് ഇദം വിദ്ധി മായാരചിതപഞ്ജരമ് । മനോമനനനിര്മാണം ന സന് നാസദ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ഇത് ഒരു മായാജാലമാണ്, മായയാൽ നെയ്ത് പഞ്ചരമാണ്; മനസ്സിന്റെ ഭാവനയിൽ നിന്നുള്ള സൃഷ്ടി, സത്യമല്ലാത്തതും അസത്യമല്ലാത്തതുമാണ്.
ബ്രഹ്മൈവേദം ജഗത് സര്വമ് അന്യതായാസ് ത്വ് അതഃ കുതഃ । പ്രസങ്ഗഃ കീദൃശഃ കോ ഽസൌ ക്വ ചാസൌ പരിതിഷ്ഠതി
ഈ ലോകം മുഴുവൻ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ്; അപ്പോൾ വേറിട്ടതെന്നു പറയാൻ എന്ത് സാധ്യതയുണ്ട്? ബന്ധം എങ്ങനെയാണു ഉണ്ടാകുന്നത്, ആരാണവൻ, എവിടെയാണ് അവൻ നിലകൊള്ളുന്നത്?