അദ്യാപയാതേ ത്വ് അപി കല്പനായാ ആകാശവല്ലീഫലവന്മഹത്ത്വേ । ഉദേതി നോ ഽലോഭലവാഹതാനാമ് ഉദാരവൃത്താന്തമയീ കഥൈവ
ഇന്നും, ഒരു തുള്ളി ലാഭം പോലും തൊടാത്തവർക്കു്, ആകാശവള്ളിക്ക് വലിയ ഫലം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, മഹത്തായ കാര്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കഥ ഒരിക്കലും ഉദയിക്കുന്നില്ല.
ആദാതുമ് ഇച്ഛന് പദമ് ഉത്തമാനാം സ്വചേതസൈവോപഹതോ ഽദ്യ ലോകഃ । പതത്യ് അശങ്കം പശുര് അദ്രികൂടാദ് ആനീലവല്ലീദലവാഞ്ഛയേവ
ഉത്തമരുടെ നിലയിലേക്കു് എത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, സ്വന്തം മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള തടസ്സം കൊണ്ടു മാത്രം, ലോകം ഇന്നത് ഭയമില്ലാതെ വീഴുന്നു—നീലവള്ളിയുടെ ഇല തേടി ഒരു മൃഗം മലശിഖരത്തിൽ നിന്നു ചാടുന്നതുപോലെ.
അവാന്തരന്യസ്തനിരര്ഥകാംസച്ഛായാലതാപത്ത്രഫലപ്രസൂനാഃ । ശരീര ഏവ ക്ഷതസമ്പദശ് ച ശ്വഭ്രദ്രുമാ അദ്യതനാ നരാശ് ച
കുഴിയിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ശാഖകളും, ഉപയോഗം ഇല്ലാത്ത നിഴലും ഇലകളും പഴങ്ങളും പൂക്കളും എല്ലാം അകത്തേയ്ക്ക് ഒതുങ്ങിയതുപോലെ, ഇന്നത്തെ ശരീരത്തിലെ സമ്പത്തും അതുപോലെയാണ്; ഇന്നത്തെ മനുഷ്യരും അതുപോലെ തന്നെ.
ക്വചിജ് ജനാ മാര്ദവസുന്ദരേഷു ക്വചിത് കരാലേഷു ച സഞ്ചരന്തി । ദശാന്തരാലേഷു നിരന്തരേഷു വനാന്തഷണ്ഡേഷ്വ് ഇവ കൃഷ്ണശാരാഃ
മനുഷ്യർ ചിലപ്പോൾ സുന്ദരവും മൃദുവുമായവരോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഭയങ്കരരോടൊപ്പം; കാട്ടിലെ കറുത്ത മാൻമരങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായ വനശേഖരങ്ങൾക്കിടയിലായി ഇടവേളകളിലൂടെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നതുപോലെ.
ധാതുര് നവാനി ദിവസം പ്രതി ഭീഷണാനി രമ്യാണി ചാവലുലിതാഖിലമാനവാനി । കാര്യാണി കഷ്ടഫലപാകഹതോദയാനി വിസ്മാപയന്തി ന ശഠസ്യ മനാംസി കേഷാമ്
പ്രതി ദിവസം പുതിയതും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായോ ആഹ്ലാദകരമായോ പ്രവർത്തികൾ, എല്ലാം മനുഷ്യരെ അലട്ടുന്നു; കഠിനഫലങ്ങൾ പാകമായതിന്റെ ഫലമായി ഇവ ഉയരുന്നു. എന്നാല് വഞ്ചകരുടെ മനസ്സിന് ഇതൊന്നും അതിശയമില്ല.
ജനഃ കാമാസക്തോ വിവിധകുകലാവേദനപരസ് സമസ് സ്വപ്നേ ഽപ്യ് അസ്മിഞ് ജഗതി സുലഭോ നാദ്യ സുജനഃ । ക്രിയാ ദുഃഖാസങ്ഗാദ് വിധുരവിധുരാ നൂനമ് അഖിലാ ന ജാനേ നേതവ്യാ കഥമ് ഇവ ദശാ ജീവിതമയീ
മനുഷ്യർ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ച്, പലവിധ ദുഷ്ടകലകളിൽ താൽപര്യം കാണിക്കുന്നു; ഈ ലോകത്ത് നല്ലവൻ സ്വപ്നത്തിലും ഇന്ന് ദുർലഭൻ. ദു:ഖസംബന്ധം കൊണ്ടു എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അനിശ്ചിതവും വിഷമവുമാണ്; ഈ ജീവിതം എങ്ങനെ നയിക്കണമെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.
യച് ചേദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । തത് സര്വമ് അസ്ഥിരം ബ്രഹ്മന് സ്വപ്നസങ്ഗമസന്നിഭമ്
ഈ ലോകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാം—ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ ആയതൊക്കെയും, ബ്രഹ്മനേ, എല്ലാം അസ്ഥിരമാണ്; സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടുമുട്ടുന്നതുപോലെ.
ശുഷ്കസാഗരസങ്കാശോ നിഖാതോ യോ ഽദ്യ ദൃശ്യതേ । സ പ്രാതര് അഭ്രസംവീതോ നഗസ് സമ്പദ്യതേ മുനേ
ഇന്ന് കാണുന്ന ഉണങ്ങിയ സമുദ്രം, താഴ്ന്നതും വ്യക്തമായതും, രാവിലെ ആകുമ്പോൾ, മഹർഷേ, മേഘങ്ങൾ മൂടിയ പർവതമായിത്തീരുന്നു.
യോ വനവ്യൂഹവിസ്തീര്ണോ വിലീഢഗഗനോ ഽചലഃ । ദിനൈര് ഏവ സ യാത്യ് ഉര്വീസമതാം കൂപതാം ച വാ
കാടുകളും ആകാശത്തോളം ഉയരവും ഉള്ള അചഞ്ചലമായ ആ പർവ്വതം, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ഭൂമിയോടൊപ്പമാകുകയോ കിണറുപോലെയുള്ള താഴ്വരയാകുകയോ ചെയ്യുന്നു.
യദ് അങ്ഗമ് അദ്യ സംവീതം കൌശേയസ്രഗ്വിലേപനൈഃ । ദിഗമ്ബരം തദ് ഏവ ശ്വോ ദൂരേ വിശരിതാവടേ
ഇന്ന് പാവാടകളും സുഗന്ധതൈലവും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ശരീരം, നാളെ അതേ ശരീരം ദൂരെയുള്ള ശൂന്യപ്രദേശത്ത് വസ്ത്രരഹിതമായി കിടക്കുന്നു.
യത്രാദ്യ നഗരം ദൃഷ്ടം വിചിത്രാചാരചഞ്ചലമ് । തത്രൈവോദേതി ദിവസൈസ് സംശൂന്യാരണ്യധന്വതാ
ഇന്ന് വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ചഞ്ചലമായ നഗരം കാണുന്ന സ്ഥലത്ത്, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ശൂന്യമായ കാട് അല്ലെങ്കിൽ മരുഭൂമി ഉയരുന്നു.
യഃ പുമാന് അദ്യ തേജസ്വീ മണ്ഡലാന്യ് അധിതിഷ്ഠതി । സ ഭസ്മകൂടതാം രാജന് ദിവസൈര് ഏവ ഗച്ഛതി
ഇന്ന് ശക്തനും രാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നവനും ആയ മനുഷ്യൻ, രാജാവേ, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ചാരക്കൂമ്പാരമാകുന്നു.
അരണ്യാനീ മഹാഭീമാ യാ നഭോമണ്ഡലോപമാ । പതാകാച്ഛാദിതാകാശാ സൈവ സമ്പദ്യതേ പുരീ
ആകാശത്തോളം വിശാലവും പതാകകളാൽ മൂടിയ ഭയാനകമായ കാടുതന്നെ, പിന്നീട് ഒരു നഗരം ആകുന്നു.
യാ ലതാവലിതാ ഭീമാ ഭാത്യ് അദ്യ വിപിനാവലീ । ദിവസൈര് ഏവ സാ യാതി മുനേ മരുമഹീപദമ്
ഇന്ന് വള്ളികൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു ഭയാനകമായി തിളങ്ങുന്ന കാടുതന്നെ, മൂനേ, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം മരുഭൂമിയാകുന്നു.
സലിലം സ്ഥലതാം യാതി സ്ഥലീ ഭവതി വാരിഭൂഃ । വിപര്യസ്യതി സര്വം ഹി സകാഷ്ഠാമ്ബുതൃണം ജഗത്
ജലം കരയാവുന്നു, കരയും വീണ്ടും ജലമായിത്തീരുന്നു; ഈ ലോകത്തിലെ മരവും വെള്ളവും പുല്ലും എല്ലാം എപ്പോഴും പരസ്പരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അനിത്യം യൌവനം ബാല്യം ശരീരം ദ്രവ്യസഞ്ചയാഃ । ഭാവാദ് ഭാവാന്തരം യാന്തി തരങ്ഗവദ് അനാരതമ്
യൗവനവും ബാല്യവും ശരീരവും സമ്പത്തും എല്ലാം സ്ഥിരമല്ല; അവ ഒരവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് തിരയുന്നു, തിരമാലകളെപ്പോലെ ഒരുനിമിഷം പോലും നിൽക്കാതെ.
വാതാത്തദീപകശിഖാലോലം ജഗതി ജീവിതമ് । തഡിത്സ്ഫുരണസങ്കാശാ പദാര്ഥശ്രീര് ജഗത്ത്രയേ
ഈ ലോകത്തിലെ ജീവൻ കാറ്റ് കുലുക്കുന്ന വിളക്കിന്റെ ജ്വാലപോലെ ചഞ്ചലമാണ്; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള വസ്തുക്കളുടെ ഭംഗി മിന്നൽപോലെ തിളങ്ങി അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
വിപര്യാസമ് ഇയം യാതി ഭൂരിഭൂതപരമ്പരാ । ബീജരാശിര് ഇവാജസ്രം പ്രഥമാനഃ പുനഃ പുനഃ
അനേകം ഘടകങ്ങൾ ചേർന്ന ഈ ലോകം ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; വിത്തുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മുളപ്പുന്നതുപോലെയാണ് അതിന്റെ സ്ഥിതി.
മനഃപവനപര്യസ്തഭൂരിഭൂതരജഃപടാ । പാതോത്പാതപരാവര്തവരാഭിനയഭൂഷിതാ
മനസ്സ് കാറ്റാൽ ഉണരുമ്പോൾ അനേകം ഘടകങ്ങളുടെ പൊടി ചിതറുന്നു; അതിൽ ദു:ഖവും സൗഭാഗ്യവും, ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും എല്ലാം നാട്യരംഗംപോലെ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആലക്ഷ്യതേ സ്ഥിതിര് ഇയം ജാഗതീ ജനിതഭ്രമാ । നൃത്താവേശവിവൃത്തേവ സംസാരാരഭടീനടീ
ഭ്രമത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ലോകജീവിതം ഒരു നിലയെന്നു തോന്നുന്നു; നൃത്തം ആരംഭിക്കുന്ന ഒരു നടിയെപ്പോലെ, സംസാരത്തിന്റെ നാടകം അങ്ങിനെ തുറക്കുന്നു.
ഗന്ധര്വനഗരാകാരവിപര്യാസവിധായിനീ । അപാങ്ഗഭങ്ഗുരോദാരവ്യവഹാരമനോരമാ
അവൾ ഗാന്ധർവനഗരത്തെപ്പോലെയുള്ള ഭ്രമങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, എല്ലാം മറിച്ചിടുന്നവളാണ്. അവളുടെ കണ്മുട്ടുകളുടെ സൂക്ഷ്മഭാവം ആകർഷണീയവും, വലിയ കാര്യങ്ങളിൽ അവൾ കാണിക്കുന്ന പെരുമാറ്റം അതുല്യമായ ആസ്വാദ്യവുമാണ്.
തഡിത്തരലമ് ആലോകമ് ആതന്വാനാ പുനഃ പുനഃ । സംസാരരഞ്ജനാ ബ്രഹ്മന് നൃത്തമത്തേവ രാജതേ
അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മിന്നൽപോലുള്ള തിളങ്ങുന്ന വെളിച്ചം പടർത്തുന്നു. ബ്രഹ്മൻ, ഈ സംസാരത്തിന്റെ മോഹം ഒരു നൃത്തംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ദിവസാസ് തേ മഹാന്തസ് തേ സമ്പദസ് താഃ ക്രിയാശ് ച താഃ । സര്വം സ്മൃതിപദം യാതം യാമോ വയമ് അപി ക്ഷണാത്
ആ ദിവസങ്ങൾ പോയി, ആ സമ്പത്തും, ആ പ്രവർത്തികളും എല്ലാം പോയി. എല്ലാം ഓർമ്മയുടെ ഭാഗമായിരിക്കുന്നു; നാം തന്നെ ഒരു നിമിഷത്തിൽ പോകുന്നു.
പ്രത്യഹം ക്ഷയമ് ആയാതി പ്രത്യഹം ജായതേ പുനഃ । അദ്യാപി ഹതരൂപായാ നാന്തോ ഽസ്യാ ദഗ്ധസംസൃതേഃ
പ്രതിദിനം ഇതിന് ക്ഷയം വരുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു. ഇന്നും ഈ നശിച്ച രൂപത്തിന് ഈ കത്തിപ്പോയ സംസാരത്തിന് അന്തം ഇല്ല.
തിര്യക്ത്വം പുരുഷാ യാന്തി തിര്യഞ്ചോ നരതാമ് അപി । ദേവാശ് ചാദേവതാം ചൈതേ കിമ് ഏവേഹ വിഭോ സ്ഥിരമ്
മനുഷ്യർ മൃഗങ്ങളാവുന്നു, മൃഗങ്ങൾ മനുഷ്യരാകുന്നു; ദേവന്മാർക്കും ദൈവത്വം നഷ്ടമാകുന്നു. ഭഗവൻ, ഇവിടെ എന്താണ് സ്ഥിരമായിരിക്കുന്നത്?
രചയന് രശ്മിജാലേന രാത്ര്യഹാനി പുനഃ പുനഃ । അതിവാഹ്യ രവിഃ കാലം വിനാശാവധിമ് ഈക്ഷതേ
സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ പകലും രാത്രിയും വീണ്ടും വീണ്ടും നെയ്ത്, കാലം അതിവേഗം കടന്ന്, നാശത്തിന്റെ അതിരുകൾ നോക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ് ച രുദ്രശ് ച സര്വാ വാ ഭൂതജാതയഃ । നാശമ് ഏവാനുധാവന്തി സലിലാനീവ വാഡവമ്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും രുദ്രനും എല്ലാത്തരം ജീവികളും നാശത്തേയ്ക്കാണ് ഓടുന്നത്, സമുദ്രത്തിനടിയിലെ അഗ്നിയെ തേടി വെള്ളം ഒഴുകുന്നതുപോലെ.
ദ്യൌഃ ക്ഷമാ വായുര് ആകാശം പര്വതാസ് സരിതോ ദിശഃ । വിനാശവാഡവസ്യൈതത് സര്വം സംശുഷ്കമ് ഇന്ധനമ്
ആകാശം, ഭൂമി, വായു, അന്തരം, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ദിശകൾ—ഇവയെല്ലാം നാശത്തിന്റെ അഗ്നിക്കായി ഉണക്കിയ ഇന്ധനമാണ്.
ധനാനി ബന്ധവോ ഭൃത്യാ മിത്രാണി വിഭവാശ് ച യേ । വിനാശഭയഭീതസ്യ സര്വം നീരസതാം ഗതമ്
ധനം, ബന്ധുക്കൾ, സേവകർ, സുഹൃത്തുകൾ, സമ്പത്ത്—നാശഭയത്തിൽ ആൾക്കു ഇവയൊക്കെയും രുചിയില്ലാത്തതായിപ്പോകുന്നു.
സ്വദന്തേ താവദ് ഏവൈതേ ഭാവാ ജഗതി ധീമതഃ । യാവത് സ്മൃതിപഥം യാതി ന വിനാശകുരാക്ഷസഃ
ലോകത്തിലെ ഈ അനുഭവങ്ങൾ, നാശത്തിന്റെ ഭീമൻ എത്തുന്നതിന് മുമ്പ്, ഓർമ്മയിൽ കഴിയുന്നവരെ മാത്രമാണ് ജ്ഞാനിക്ക് ആസ്വദിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.