കേചിച് ചിരേണ കാലേന ഭവിഷ്യന്മുക്തയശ് ശഠാഃ । കേചിദ് ദ്വിഷന്തി ദുര്ഭാവാഃ കേവലീഭാവമ് ആത്മനഃ
ചിലർ വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മോക്ഷം നേടും, അവർ കപടരാണ്. ചിലർ ദുഷ്ടഹൃദയത്തോടെ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധാവസ്ഥയെ വെറുക്കുന്നു.
കേചിജ് ജാതാ ജഗത്യ് അസ്മിന് കേചിദ് അന്യത്ര സംസ്ഥിതാഃ । കേചിന് നേഹ ന ചാന്യത്ര പരേ ഏവ പദേ സ്ഥിതാഃ
ചിലർ ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു, ചിലർ മറ്റെവിടെയോ നിലകൊള്ളുന്നു. ചിലർ ഇവിടെ അല്ല, മറ്റിടത്തും അല്ല, അവർ പരമാവസ്ഥയിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
കേചിന് മഹേന്ദ്രമലയസഹ്യമന്ദരമേരവഃ । കേചിത് ക്ഷാരദധിക്ഷീരഘൃതേക്ഷുജലരാശയഃ
ചിലർ മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യപർവ്വതം, മന്ദരം, മേരു എന്നിവയാണ്. ചിലർ ഉപ്പു, പാൽ, നെയ്യ്, കരിമ്പ്, വെള്ളം എന്നിവയുടെ സമുദ്രങ്ങളാണ്.
കേചിദ് വിശാലാഃ കകുഭഃ കേചിന് നദ്യോ മഹാരയാഃ । കേചിത് സ്ത്രിയഃ കാന്തദൃശഃ കേചിച് ഛണ്ഢനപുംസകാഃ
ചിലർ വിശാലമായ ദിക്കുകളാണ്, ചിലർ വലിയ നദികളാണ്; ചിലർ ആകർഷകമായ കാഴ്ചയുള്ള സ്ത്രീകളാണ്, ചിലർ ക്രൂരമായ ശണ്ഡന്മാരാണ്.
കേചിത് പ്രബുദ്ധമതയഃ കേചിജ് ജഡതരാശയാഃ । കേചിജ് ജ്ഞാനോപദേഷ്ടാരഃ കേചിദ് ആത്തസമാധയഃ
ചിലർ ഉണർന്ന ബുദ്ധിയുള്ളവരാണ്, ചിലർ മന്ദമായ മനസ്സുള്ളവരാണ്; ചിലർ ജ്ഞാനത്തിന് പാഠം പറയുന്നവരാണ്, ചിലർ സമാധിയിൽ ലയിച്ചവരാണ്.
ജീവാസ് സ്വവാസനാവേശവിവശാശയതാം ഗതാഃ । ഏതാസ്വ് ഏതാസ്വ് അവസ്ഥാസു സംസ്ഥിതാ ബദ്ധഭാവനാഃ
ജീവികൾ തങ്ങളുടെ സ്വഭാവങ്ങളിൽ പെട്ടുപോയി, അശക്തരായ നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്; ഇവർ ഈ വിവിധ അവസ്ഥകളിൽ തങ്ങളുടെ ഭാവനകളിൽ കുടുങ്ങിയാണ് കഴിയുന്നത്.
വിഹരന്തി ജഗത്കോശേ നിപതന്ത്യ് ഉത്പതന്തി ച । കന്ദുകാ ഇവ ഹസ്തേന മൃത്യുനാവിരതം ഹതാഃ
അവർ ലോകത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, വീണു വീണ്ടും ഉയിർക്കുന്നു; മരണത്തിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അടിയേറ്റു, ഒരു പന്തുപോലെ നിരന്തരം ഇങ്ങോട്ട് അങ്ങോട്ട് തള്ളപ്പെടുന്നു.
ആശാപാശശതാബദ്ധാ വാസനാഭാരധാരിണഃ । കായാത് കായമ് ഉപായാന്തി വൃക്ഷാദ് വൃക്ഷമ് ഇവാണ്ഡജാഃ
നൂറുകണക്കിന് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകളുടെ ഭാരമേറ്റു, അവർ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു, പക്ഷികൾ ഒരു മരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു മരത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ.
അനന്താനന്തസങ്കല്പകല്പനോത്പാതമായയാ । ഇന്ദ്രജാലം വിതന്വാനാ ജഗന്മയമ് ഇദം മഹത്
അവസാനമില്ലാത്ത, അനേകം ചിന്തകളുടെയും കൽപ്പനകളുടെയും മായാജാലം കൊണ്ട്, അവർ ഈ വിശാലമായ ലോകം ഒരു മായാജാലംപോലെ നെയ്യുന്നു.
താവദ് ഭ്രമന്തി സംസാരേ വാരീവാവര്തരാശയഃ । യാവന് മൂഢാ ന പശ്യന്തി സ്വമ് ആത്മാനമ് അനിന്ദിതമ്
അവർ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ, തിരകളെപ്പോലെ ചുഴലിക്കുഴികളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; അവിടെയൊരുപാട് കാലം, അവരിൽ അജ്ഞതകൊണ്ട്, തങ്ങളുടേതായ നിഷ്കളങ്കമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്നില്ല.
ദൃഷ്ട്വാത്മാനമ് അസത് ത്യക്ത്വാ സത്യാമ് ആസാദ്യ സംവിദമ് । കാലേന പദമ് ആഗത്യ ജായന്തേ നേഹ തേ പുനഃ
സ്വന്തം ആത്മാവിനെ കണ്ടു, അസത്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സത്യം കണ്ടെത്തിയാൽ, സമയത്തിനുശേഷം അവർ പരമാവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു; പിന്നെ ഇവിടെയൊരിക്കലും ജനിക്കേണ്ടതില്ല.
ഭുക്ത്വാ ജന്മസഹസ്രാണി ജ്ഞാനേന തപസാഥ വാ । പരമേഷ്ഠിപദം പ്രാപ്യ കേചിദ് യാന്തി പരം പദമ്
ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ അനുഭവിച്ചശേഷം, അറിവിലൂടെയോ കഠിനമായ തപസ്സിലൂടെയോ ചിലർ പരമേശ്വരന്റെ ഉന്നത സ്ഥിതിയിൽ എത്തി, അതിനുശേഷം പരമാവധി ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
കേചിച് ഛക്രത്വമ് അപ്യ് ഉച്ചൈഃ പ്രാപ്യ തുച്ഛതയാ ധിയഃ । പുനസ് തിര്യക്ത്വമ് ആയാന്തി തിര്യക്ത്വാന് നരതാമ് അപി
ചിലർ, ഇന്ദ്രന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തേക്കു പോലും എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, അതിന് വലിയ വിലയില്ലെന്നു കരുതി വീണ്ടും മൃഗജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു; അതിൽനിന്ന് മനുഷ്യജന്മത്തിലേക്കും വരുന്നു.
കേചിന് മഹാധിയസ് സന്ത ഉത്പദ്യ ബ്രഹ്മണഃ പദാത് । തദൈവ ജന്മനൈകേന തത്രൈവ പ്രവിശന്ത്യ് അലമ്
ചിലർ വലിയ ബുദ്ധിശക്തിയുള്ളവരായി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥിതിയിൽ ജനിച്ച്, ആ ജന്മത്തിൽ തന്നെ അതിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാണ്ഡേഷ്വ് ഇതരേഷ്വ് അന്യേ തേനൈതേ ജീവരാശയഃ । പ്രയാന്തി പദ്മോദ്ഭവതാമ് അന്യേ ച ഹരതാമ് അപി
മറ്റുള്ളവർ മറ്റു ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിൽ, ചിലർ താമരയിൽ ജനിച്ചവരായി, ചിലർ ഹരിയുടെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു; ഇങ്ങനെ ഈ ജീവികൾ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വഴിയിൽ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
അന്യേ പ്രയാന്തി തിര്യക്ത്വമ് അന്യേ ച സുരതാമ് അപി । അന്യേ ഽപി നാഗതാം രാമ യഥൈവേഹ തഥൈവ ഹി
ചിലര് മൃഗരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു, ചിലര് ദേവതകളുടെ നിലയിലേക്കും പോകുന്നു. മറ്റുചിലര്ക്ക് യാതൊരു നിലയും ലഭിക്കാറില്ല, രാമാ, ഇവിടെ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ തന്നെ അവിടെയും.
യഥേദം ഹി ജഗത് സ്ഫാരം തഥാന്യാനി ജഗന്തി ഹി । വിദ്യന്തേ സമതീതാനി ഭവിഷ്യന്തി ച ഭൂരിശഃ
ഈ ലോകം എത്ര വിശാലമാണോ, അതുപോലെ അനേകം ലോകങ്ങള് ഉണ്ട്; പലതും കഴിഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ട്, അനേകം പുതിയതും ഉണ്ടാകാനുണ്ട്.
അന്യേനാന്യേന ചിത്രേണ ക്രമേണാന്യേന ഹേതുനാ । വിചിത്രാസ് സൃഷ്ടയസ് തേഷാമ് ആപതന്തി പതന്തി ച
വിവിധ കാരണങ്ങളാല് പലവിധങ്ങളിലായി, അവര്ക്കു വേണ്ടി അന്യാന്യമായ അത്ഭുതജനകമായ സൃഷ്ടികള് ഉണ്ടാകുകയും അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
കാശ്ചിദ് ഗന്ധര്വതാം യാന്തി കാശ്ചിദ് ഗച്ഛന്തി യക്ഷതാമ് । കാശ്ചിത് പ്രയാന്തി സുരതാം കാശ്ചിദ് ആയാന്തി ദൈത്യതാമ്
ചിലര് ഗന്ധര്വരായി ജനിക്കുന്നു, ചിലര് യക്ഷരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു, ചിലര് ദേവസ്ത്രീകളുടെ നിലയിലേക്കും ചിലര് ദാനവരൂപത്തിലേക്കും എത്തുന്നു.
യേനൈവ വ്യവഹാരേണ ബ്രഹ്മാണ്ഡേ ഽസ്മിഞ് ജനാസ് സ്ഥിതാഃ । തേനൈവാന്യേഷു തിഷ്ഠന്തി സന്നിവേശാവിലക്ഷണാഃ
ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ മനുഷ്യർ എങ്ങനെയാണോ ജീവിക്കുന്നത്, അതേ രീതിയിലാണ് മറ്റു ലോകങ്ങളിലുമുള്ളവർ ജീവിക്കുന്നത്, ഭേദം വെറും ക്രമീകരണങ്ങളിൽ മാത്രം.
സ്വസ്വഭാവവശാവേശാദ് അന്യോഽന്യപരിഘട്ടനൈഃ । സൃഷ്ടയഃ പരിവര്തന്തേ തരങ്ഗിണ്യാ ഇവോര്മയഃ
ഓരോരുത്തരുടെയും സ്വഭാവം കൊണ്ടും പരസ്പര ഇടപെടലുകൾ കൊണ്ടും സൃഷ്ടികൾ നദിയിലെ തിരകളെപ്പോലെ മാറി മാറി വരുന്നു.
ആവിര്ഭാവതിരോഭാവൈര് ഉന്മജ്ജനനിമജ്ജനൈഃ । സൃഷ്ടയഃ പരിവര്തന്തേ തരങ്ഗിണ്യാ ഇവോര്മയഃ
ഉദയം, അസ്തം, ഉയിർപ്പ്, മുങ്ങൽ എന്നിവയിലൂടെ സൃഷ്ടികൾ നദിയിലെ തിരകളെപ്പോലെ മാറി മാറി വരുന്നു.
നിര്യാന്ത്യ് അവിരതം തസ്മാത് പരസ്മാജ് ജീവരാശയഃ । അനിര്ദേശ്യാത് സ്വസംവേദ്യാത് തത്രൈവാശു സ്ഫുരന്തി ച
വ്യക്തമാക്കാൻ കഴിയാത്ത, സ്വയം അനുഭവപ്പെടുന്ന ആ ഉറവിടത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവജാലങ്ങൾ തുടർച്ചയായി പുറത്ത് വരുന്നത്, അവിടെത്തന്നെ ഉടൻ പ്രകാശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദീപാദ് ഇവാലോകദൃശസ് സൂര്യാദ് ഇവ മരീചയഃ । കണാസ് തപ്തായസ ഇവ സ്ഫുലിങ്ഗാ ഇവ പാവകാത്
ദീപത്തിൽ നിന്ന് പ്രകാശം ഉയരുന്നതുപോലെയും, സൂര്യനിൽ നിന്ന് കിരണങ്ങൾ പടർന്നുപോകുന്നതുപോലെയും, ചൂടേറ്റ ഇരുമ്പിൽ നിന്ന് പൊടി കണങ്ങൾ പുറപ്പെടുന്നതുപോലെയും, അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ചിന്നിത്തുള്ളുന്ന ചിങ്ങങ്ങൾപോലെയും—
കാലാദ് ഇവര്തവശ് ചിത്രാ ആമോദാഃ കുസുമാദ് ഇവ । ശീകരാ ഇവ പാതാമ്ബുപൂരാദ് അബ്ധേര് ഇവോര്മയഃ
കാലത്തിൽ നിന്ന് ঋതുക്കൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെയും, പൂവിൽ നിന്ന് സുഗന്ധം പരക്കുന്നതുപോലെയും, വീണൊഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് തുള്ളികൾ തുള്ളിപ്പടരുന്നതുപോലെയും, സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെയും—
ഉത്പത്യോത്പത്യ കാലേന ത്യക്ത്വാ ദേഹപരമ്പരാഃ । സ്വക ഏവ പദേ യാന്തി വിലയം ജീവരാശയഃ
ഇങ്ങനെ, വീണ്ടും വീണ്ടും, കാലക്രമത്തിൽ ജീവികളുടെ പ്രവാഹങ്ങൾ ശരീരങ്ങളുടെ പരമ്പര ഉപേക്ഷിച്ച്, തങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥിതിയിലേക്ക് ലയിച്ചുപോകുന്നു.
അവിരലമ് ഇയമ് ആതതാ സ്ഥിതോച്ചൈര് ഭവതി വിനശ്യതി വര്ധതേ മുധൈവ । ത്രിഭുവനരചനാവിമോഹമായാ പരമപദേ ലഹരീവ വാരിരാശൌ
ഇങ്ങനെയാണ് ഈ സൃഷ്ടി, തടസ്സമില്ലാതെ വ്യാപിച്ചു നിലകൊള്ളുന്നു, ഉയരുന്നു, നശിക്കുന്നു, വളരുന്നു — എല്ലാം വ്യർത്ഥമായിത്തന്നെ. സമുദ്രത്തിലെ തിരപോലെ, മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിയിലെ മോഹമയമായ മായയാണ്, പരമാവസ്ഥയിൽ.
ക്രമേണാനേന യേനാപ്താ ജീവേന സ്ഥിതിര് ആത്മനഃ । സ കഥം ഭഗവന് ദേഹം സമാദത്തേ ഽസ്ഥിപഞ്ജരമ്
ഭഗവനേ, ഈ വഴി ജീവൻ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരത നേടുമ്പോൾ, എങ്ങനെ അസ്ഥികളാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
പൂര്വമ് ഏവ മയാ പ്രോക്തം രാമ കിം നാവബുധ്യസേ । പൂര്വാപരവിചാരാര്ഹാ ശേമുഷീ ക്വ ഗതാ തവ
രാമാ, ഞാൻ ഇതു മുമ്പേ തന്നെ വിശദീകരിച്ചിരുന്നു, നീ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ലേ? മുൻപും ശേഷവും പരിശോധിക്കാൻ ഉചിതമായ നിന്റെ വിവേകം എവിടെയായി പോയി?
യദ് ഇദം ഹി ശരീരാദി ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । ആഭാസമാത്രമ് ഏവൈതദ് അസത് സ്വപ്ന ഇവോത്ഥിതമ്
ഈ ശരീരവും, ജഡവും ചലനവുമുള്ള ഈ ലോകവും എല്ലാം വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; സ്വപ്നത്തിൽ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.