കേചിച് ഛ്വപചചണ്ഡാലകിരാതഖശപുക്കസാഃ । കേചിത് തൃണൌഷധീപത്ത്രഫലമൂലപദം ഗതാഃ
ചിലര് നായ് ഭക്ഷിക്കുന്നവരും, ചണ്ഡാളരും, കിരാതരും, ഖശന്മാരും, പുക്കസന്മാരുമാണ്; ചിലര് പുല്ല്, ഔഷധി, ഇല, പഴം, മൂലങ്ങള് എന്നിവയുടെ സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
കേചിദ് വനലതാഗുല്മതൃണോപലദശോഷിതാഃ । കേചിത് കദമ്ബജമ്ബീരസാലതാലതമാലകാഃ
ചിലര് കാട്ടിലെ വള്ളികളും പുഴുക്കളും പുല്ലും തണലും കൊണ്ടു ഉണങ്ങിയവരാണ്; ചിലര് കടമ്പം, ഞാവല്, ശാല, താള, താമര എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളാണ്.
കേചിദ് വിഭവസമ്ഭാരമത്തസാമന്തഭൂമിപാഃ । കേചിച് ചീരാമ്ബരച്ഛന്നാ മുനിമൌനമ് ഉപാശ്രിതാഃ
ചിലര് ധനസമ്പത്തുകൊണ്ട് മദം പിടിച്ച രാജാക്കന്മാരാണ്; ചിലര് വസ്ത്രം പോലെ ചീന്തുപിടിച്ച്, മൗനത്തില് കഴിയുന്ന സന്യാസിമാരാണ്.
കേചിദ് ഭുജഗഗോനാസക്രിമികീടപിപീലകാഃ । കേചിന് മൃഗേന്ദ്രമഹിഷമൃഗര്ക്ഷചമരൈണകാഃ
ചിലര് പാമ്പ്, പശു, ആന, പുഴു, കീടം, ഉറുമ്പ് എന്നിവയാണ്; ചിലര് സിംഹം, കാള, മാന്, കരടി, ചമരി, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയാണ്.
കേചിത് സാരസചക്രാഹ്വബലാകാബകകോകിലാഃ । കേചിത് കമലകല്ഹാരകുമുദോത്പലതാം ഗതാഃ
ചിലര് നെരളി, ചക്രവാകം, കുരുവി, കാക്ക, കുയില് എന്നിവയാണ്; ചിലര് താമര, കല്ലാര്, കുമുദം, നീലതാമര എന്നിവയായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
കേചിത് കരഭമാതങ്ഗപതങ്ഗവൃഷഗര്ദഭാഃ । കേചിദ് ദ്വിരേഫമഷകപുത്തികാദംശവംശജാഃ
ചിലർ ഒട്ടകങ്ങൾ, ആനകൾ, ചിരകുള്ള പുഴുക്കൾ, കാളകൾ, കഴുതകൾ എന്നിവയായി ജനിക്കുന്നു; ചിലർ തേൻചീറ്റികൾ, കൊതുകുകൾ, ഈച്ചകൾ, ചെറുപുഴുക്കൾ, കടിയുള്ള പുഴുക്കളുടെ വംശത്തിൽ പിറന്നവരും ആകുന്നു.
കേചിദ് ആപദ്ബലാക്രാന്താഃ കേചിത് സമ്പദമ് ആഗതാഃ । കേചിത് സ്ഥിതാസ് സ്വര്ഗപുരേ കേചിന് നരകമ് ആസ്ഥിതാഃ
ചിലർ ദുരിതത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു, ചിലർ സമൃദ്ധി നേടിയിരിക്കുന്നു; ചിലർ സ്വർഗ്ഗനഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നു, ചിലർ നരകത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഋക്ഷചക്രഗതാഃ കേചിദ് വൃക്ഷരന്ധ്രഗതാഃ പരേ । വാതരൂപേ സ്ഥിതാഃ കേചിത് കേചിദ് വ്യോമപദേ സ്ഥിതാഃ
ചിലർ നക്ഷത്രചക്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, മറ്റുചിലർ മരങ്ങളുടെ പൊക്കിലുകളിലും; ചിലർ കാറ്റായി നിലകൊള്ളുന്നു, ചിലർ ആകാശത്തിലെ സ്ഥിതിയിലും.
സൂര്യാംശുഷു സ്ഥിതാഃ കേചിത് കേചിദ് ഇന്ദ്വംശുഷു സ്ഥിതാഃ । കേചിത് തൃണലതാഗുല്മരസസ്വാദുഷ്വ് അവസ്ഥിതാഃ
ചിലർ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ, ചിലർ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളിൽ; ചിലർ പുല്ലിന്റെയും വളരുന്ന ചെടികളുടെയും കൊടികളുടെയും മധുരരസത്തിൽ പാർക്കുന്നു.
ജീവന്മുക്താ ഭ്രമന്തീഹ കേചിത് കല്യാണഭാജനമ് । ചിരമുക്താസ് സ്ഥിതാഃ കേചിന് നൂനം പരിണതാഃ പരേ
ജീവനോടെ മോക്ഷം നേടിയ ചിലർ ഇവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, അവർ നല്ലതിന്റെ പാത്രങ്ങളാണ്. ചിലർ ദീർഘകാലമായി മോചിതരായി, പരമാവസ്ഥയിൽ പൂർണ്ണമായവരാണ്.
കേചിച് ചിരേണ കാലേന ഭവിഷ്യന്മുക്തയശ് ശഠാഃ । കേചിദ് ദ്വിഷന്തി ദുര്ഭാവാഃ കേവലീഭാവമ് ആത്മനഃ
ചിലർ വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മോക്ഷം നേടും, അവർ കപടരാണ്. ചിലർ ദുഷ്ടഹൃദയത്തോടെ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധാവസ്ഥയെ വെറുക്കുന്നു.
കേചിജ് ജാതാ ജഗത്യ് അസ്മിന് കേചിദ് അന്യത്ര സംസ്ഥിതാഃ । കേചിന് നേഹ ന ചാന്യത്ര പരേ ഏവ പദേ സ്ഥിതാഃ
ചിലർ ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു, ചിലർ മറ്റെവിടെയോ നിലകൊള്ളുന്നു. ചിലർ ഇവിടെ അല്ല, മറ്റിടത്തും അല്ല, അവർ പരമാവസ്ഥയിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
കേചിന് മഹേന്ദ്രമലയസഹ്യമന്ദരമേരവഃ । കേചിത് ക്ഷാരദധിക്ഷീരഘൃതേക്ഷുജലരാശയഃ
ചിലർ മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യപർവ്വതം, മന്ദരം, മേരു എന്നിവയാണ്. ചിലർ ഉപ്പു, പാൽ, നെയ്യ്, കരിമ്പ്, വെള്ളം എന്നിവയുടെ സമുദ്രങ്ങളാണ്.
കേചിദ് വിശാലാഃ കകുഭഃ കേചിന് നദ്യോ മഹാരയാഃ । കേചിത് സ്ത്രിയഃ കാന്തദൃശഃ കേചിച് ഛണ്ഢനപുംസകാഃ
ചിലർ വിശാലമായ ദിക്കുകളാണ്, ചിലർ വലിയ നദികളാണ്; ചിലർ ആകർഷകമായ കാഴ്ചയുള്ള സ്ത്രീകളാണ്, ചിലർ ക്രൂരമായ ശണ്ഡന്മാരാണ്.
കേചിത് പ്രബുദ്ധമതയഃ കേചിജ് ജഡതരാശയാഃ । കേചിജ് ജ്ഞാനോപദേഷ്ടാരഃ കേചിദ് ആത്തസമാധയഃ
ചിലർ ഉണർന്ന ബുദ്ധിയുള്ളവരാണ്, ചിലർ മന്ദമായ മനസ്സുള്ളവരാണ്; ചിലർ ജ്ഞാനത്തിന് പാഠം പറയുന്നവരാണ്, ചിലർ സമാധിയിൽ ലയിച്ചവരാണ്.
ജീവാസ് സ്വവാസനാവേശവിവശാശയതാം ഗതാഃ । ഏതാസ്വ് ഏതാസ്വ് അവസ്ഥാസു സംസ്ഥിതാ ബദ്ധഭാവനാഃ
ജീവികൾ തങ്ങളുടെ സ്വഭാവങ്ങളിൽ പെട്ടുപോയി, അശക്തരായ നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്; ഇവർ ഈ വിവിധ അവസ്ഥകളിൽ തങ്ങളുടെ ഭാവനകളിൽ കുടുങ്ങിയാണ് കഴിയുന്നത്.
വിഹരന്തി ജഗത്കോശേ നിപതന്ത്യ് ഉത്പതന്തി ച । കന്ദുകാ ഇവ ഹസ്തേന മൃത്യുനാവിരതം ഹതാഃ
അവർ ലോകത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, വീണു വീണ്ടും ഉയിർക്കുന്നു; മരണത്തിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അടിയേറ്റു, ഒരു പന്തുപോലെ നിരന്തരം ഇങ്ങോട്ട് അങ്ങോട്ട് തള്ളപ്പെടുന്നു.
ആശാപാശശതാബദ്ധാ വാസനാഭാരധാരിണഃ । കായാത് കായമ് ഉപായാന്തി വൃക്ഷാദ് വൃക്ഷമ് ഇവാണ്ഡജാഃ
നൂറുകണക്കിന് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകളുടെ ഭാരമേറ്റു, അവർ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു, പക്ഷികൾ ഒരു മരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു മരത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ.
അനന്താനന്തസങ്കല്പകല്പനോത്പാതമായയാ । ഇന്ദ്രജാലം വിതന്വാനാ ജഗന്മയമ് ഇദം മഹത്
അവസാനമില്ലാത്ത, അനേകം ചിന്തകളുടെയും കൽപ്പനകളുടെയും മായാജാലം കൊണ്ട്, അവർ ഈ വിശാലമായ ലോകം ഒരു മായാജാലംപോലെ നെയ്യുന്നു.
താവദ് ഭ്രമന്തി സംസാരേ വാരീവാവര്തരാശയഃ । യാവന് മൂഢാ ന പശ്യന്തി സ്വമ് ആത്മാനമ് അനിന്ദിതമ്
അവർ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ, തിരകളെപ്പോലെ ചുഴലിക്കുഴികളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; അവിടെയൊരുപാട് കാലം, അവരിൽ അജ്ഞതകൊണ്ട്, തങ്ങളുടേതായ നിഷ്കളങ്കമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്നില്ല.
ദൃഷ്ട്വാത്മാനമ് അസത് ത്യക്ത്വാ സത്യാമ് ആസാദ്യ സംവിദമ് । കാലേന പദമ് ആഗത്യ ജായന്തേ നേഹ തേ പുനഃ
സ്വന്തം ആത്മാവിനെ കണ്ടു, അസത്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സത്യം കണ്ടെത്തിയാൽ, സമയത്തിനുശേഷം അവർ പരമാവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തുന്നു; പിന്നെ ഇവിടെയൊരിക്കലും ജനിക്കേണ്ടതില്ല.
ഭുക്ത്വാ ജന്മസഹസ്രാണി ജ്ഞാനേന തപസാഥ വാ । പരമേഷ്ഠിപദം പ്രാപ്യ കേചിദ് യാന്തി പരം പദമ്
ആയിരക്കണക്കിന് ജന്മങ്ങൾ അനുഭവിച്ചശേഷം, അറിവിലൂടെയോ കഠിനമായ തപസ്സിലൂടെയോ ചിലർ പരമേശ്വരന്റെ ഉന്നത സ്ഥിതിയിൽ എത്തി, അതിനുശേഷം പരമാവധി ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
കേചിച് ഛക്രത്വമ് അപ്യ് ഉച്ചൈഃ പ്രാപ്യ തുച്ഛതയാ ധിയഃ । പുനസ് തിര്യക്ത്വമ് ആയാന്തി തിര്യക്ത്വാന് നരതാമ് അപി
ചിലർ, ഇന്ദ്രന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥാനത്തേക്കു പോലും എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ, അതിന് വലിയ വിലയില്ലെന്നു കരുതി വീണ്ടും മൃഗജന്മത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു; അതിൽനിന്ന് മനുഷ്യജന്മത്തിലേക്കും വരുന്നു.
കേചിന് മഹാധിയസ് സന്ത ഉത്പദ്യ ബ്രഹ്മണഃ പദാത് । തദൈവ ജന്മനൈകേന തത്രൈവ പ്രവിശന്ത്യ് അലമ്
ചിലർ വലിയ ബുദ്ധിശക്തിയുള്ളവരായി, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്ഥിതിയിൽ ജനിച്ച്, ആ ജന്മത്തിൽ തന്നെ അതിൽ പൂർണ്ണമായി ലയിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാണ്ഡേഷ്വ് ഇതരേഷ്വ് അന്യേ തേനൈതേ ജീവരാശയഃ । പ്രയാന്തി പദ്മോദ്ഭവതാമ് അന്യേ ച ഹരതാമ് അപി
മറ്റുള്ളവർ മറ്റു ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളിൽ, ചിലർ താമരയിൽ ജനിച്ചവരായി, ചിലർ ഹരിയുടെ സ്ഥിതിയിൽ എത്തിച്ചേരുന്നു; ഇങ്ങനെ ഈ ജീവികൾ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ വഴിയിൽ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു.
അന്യേ പ്രയാന്തി തിര്യക്ത്വമ് അന്യേ ച സുരതാമ് അപി । അന്യേ ഽപി നാഗതാം രാമ യഥൈവേഹ തഥൈവ ഹി
ചിലര് മൃഗരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു, ചിലര് ദേവതകളുടെ നിലയിലേക്കും പോകുന്നു. മറ്റുചിലര്ക്ക് യാതൊരു നിലയും ലഭിക്കാറില്ല, രാമാ, ഇവിടെ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ തന്നെ അവിടെയും.
യഥേദം ഹി ജഗത് സ്ഫാരം തഥാന്യാനി ജഗന്തി ഹി । വിദ്യന്തേ സമതീതാനി ഭവിഷ്യന്തി ച ഭൂരിശഃ
ഈ ലോകം എത്ര വിശാലമാണോ, അതുപോലെ അനേകം ലോകങ്ങള് ഉണ്ട്; പലതും കഴിഞ്ഞുപോയിട്ടുണ്ട്, അനേകം പുതിയതും ഉണ്ടാകാനുണ്ട്.
അന്യേനാന്യേന ചിത്രേണ ക്രമേണാന്യേന ഹേതുനാ । വിചിത്രാസ് സൃഷ്ടയസ് തേഷാമ് ആപതന്തി പതന്തി ച
വിവിധ കാരണങ്ങളാല് പലവിധങ്ങളിലായി, അവര്ക്കു വേണ്ടി അന്യാന്യമായ അത്ഭുതജനകമായ സൃഷ്ടികള് ഉണ്ടാകുകയും അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
കാശ്ചിദ് ഗന്ധര്വതാം യാന്തി കാശ്ചിദ് ഗച്ഛന്തി യക്ഷതാമ് । കാശ്ചിത് പ്രയാന്തി സുരതാം കാശ്ചിദ് ആയാന്തി ദൈത്യതാമ്
ചിലര് ഗന്ധര്വരായി ജനിക്കുന്നു, ചിലര് യക്ഷരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു, ചിലര് ദേവസ്ത്രീകളുടെ നിലയിലേക്കും ചിലര് ദാനവരൂപത്തിലേക്കും എത്തുന്നു.
യേനൈവ വ്യവഹാരേണ ബ്രഹ്മാണ്ഡേ ഽസ്മിഞ് ജനാസ് സ്ഥിതാഃ । തേനൈവാന്യേഷു തിഷ്ഠന്തി സന്നിവേശാവിലക്ഷണാഃ
ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ മനുഷ്യർ എങ്ങനെയാണോ ജീവിക്കുന്നത്, അതേ രീതിയിലാണ് മറ്റു ലോകങ്ങളിലുമുള്ളവർ ജീവിക്കുന്നത്, ഭേദം വെറും ക്രമീകരണങ്ങളിൽ മാത്രം.