ഏവം ജീവാശ് ചിതോ ഭാവാദ് ഭവഭാവനയാ ഹതാഃ । ബ്രഹ്മണോ ഽകലിതാകാരാല് ലക്ഷശോ ഽപി ച കോടിശഃ
ഇങ്ങനെ, മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള ലോകചിന്തകളാൽ നശിച്ച ജീവികൾ, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വരൂപം അറിയാതെ, ലക്ഷക്കണക്കിന്, കോടിക്കണക്കിന് എണ്ണാനാവാത്തത്രയാളുകളാണ്.
സങ്ഖ്യാതീതാഃ പുരാ ജാതാ ജായന്തേ ഽദ്യാപി ചാഭിതഃ । ഉത്പതിഷ്യന്തി ചൈവാന്യേ കണൌഘാ ഇവ നിര്ഝരാത്
അവരിൽ അനേകം പണ്ടേ ജനിച്ചു, ഇന്നും എല്ലായിടത്തും ജനിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ഇനിയും മറ്റുള്ളവർ ജനിക്കും, ഒരു വെള്ളച്ചാട്ടത്തിൽ നിന്ന് പൊങ്ങുന്ന പൊടിപടലങ്ങൾപോലെ.
സ്വവാസനാവശാവേശാദ് ആശാവിവശതാം ഗതാഃ । ദശാസ്വ് അതിവിചിത്രാസു സ്വയം നിഗഡിതാശയാഃ
സ്വന്തം വാസനകളുടെ ബലത്തിൽ, ആഗ്രഹങ്ങളുടെ അടിമകളായി, അത്യന്തം വൈവിധ്യമാർന്ന അവസ്ഥകളിൽ, സ്വന്തം ചിന്തകളാൽ തന്നെ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവരായി അവർ മാറുന്നു.
അനാരതം പ്രതിദിശം പ്രതിദേശം ജലേ സ്ഥലേ । ജായന്തേ ച മ്രിയന്തേ ച ബുദ്ബുദാ ഇവ വാരിണി
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും, വെള്ളത്തിലും കരയിലും, ജീവികൾ തുടർച്ചയായി ജനിച്ചും മരിച്ചും കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. വെള്ളത്തിൽ ബുധ്ബുദങ്ങൾ ഉയർന്ന് പൊട്ടുന്നതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇവരുടെ ജനനവും മരണവും.
കേചിത് പ്രഥമജന്മാനഃ കേചിജ് ജന്മവശാതിഗാഃ । കേചിച് ചാസങ്ഖ്യജന്മാനഃ കേചിജ് ജന്മശതാന്തരാഃ
ചിലർക്കിത് ആദ്യ ജന്മമാണ്, ചിലർ ജന്മചക്രം കടന്ന് മുന്നേറിക്കഴിഞ്ഞവരാണ്, ചിലർക്ക് അനവധി ജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്, ചിലർക്ക് നൂറുകണക്കിന് ജന്മങ്ങൾക്കു ശേഷം മാത്രമാണ് വേർപാട് സംഭവിക്കുന്നത്.
ഭവിഷ്യജ്ജാതയഃ കേചിത് കേചിദ് ഭൂതമഹാഭവാഃ । വര്തമാനഭവാഃ കേചിത് കേചിച് ചാഭവതാം ഗതാഃ
ചിലർ ഇനിയും ജനിക്കാനുണ്ട്, ചിലർ കഴിഞ്ഞ കാലത്തിലെ മഹാന്മാരാണ്, ചിലർ ഇപ്പോൾ ജീവിക്കുന്നു, ചിലർ ഇതിനകം ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു.
കേചിത് കല്പസഹസ്രാണി ജായമാനാഃ പുനഃ പുനഃ । ഏകാമ് ഏവാശ്രിതാ യോനിം കേചിദ് യോന്യന്തരം ശ്രിതാഃ
ചിലർ ആയിരക്കണക്കിന് കാലഘട്ടങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് ഒരേ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു, ചിലർ പല ഗർഭങ്ങളിലും ജനനം ഏറ്റെടുക്കുന്നു.
കേചിന് മഹാദുഃഖഹതാഃ കേചിദ് അല്പവയസ്സ്ഥിതാഃ । കേചിദ് അത്യന്തമ് ഉദിതാഃ കേചിദ് അര്കാ ഇവോദിതാഃ
ചിലര് വലിയ ദു:ഖത്തില് ആകുന്നു, ചിലര് ബാല്യത്തില് തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു, ചിലര് വളരെ ഉയരത്തില് എത്തുന്നു, ചിലര് സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
കേചിത് കിന്നരഗന്ധര്വവിദ്യാധരമഹോരഗാഃ । കേചിദ് അര്കേന്ദ്രവരുണത്ര്യക്ഷാധോഽക്ഷജപദ്മജാഃ
ചിലര് കിന്നരന്മാര്, ഗന്ധര്വന്മാര്, വിദ്യാധരന്മാര്, മഹാസര്പ്പങ്ങള് എന്നിവരാണ്; ചിലര് സൂര്യനില്നിന്നോ, ഇന്ദ്രനില്നിന്നോ, വരുണനില്നിന്നോ, മൂന്നുകണ്ണുള്ളവനില്നിന്നോ, അടിഭാഗത്തിലെ ദേവനില്നിന്നോ, ബ്രഹ്മാവില്നിന്നോ ജനിച്ചവരാണ്.
കേചിത് കുമ്ഭാണ്ഡവേതാലയക്ഷരക്ഷഃപിശാചകാഃ । കേചിദ് ബ്രാഹ്മണഭൂപാലവൈശ്യശൂദ്രഗണാസ് സ്മൃതാഃ
ചിലര് കുംഭാണ്ഡന്മാര്, പ്രേതങ്ങള്, യക്ഷന്മാര്, രാക്ഷസന്മാര്, പിശാചുകള് എന്നിവരാണ്; ചിലര് ബ്രാഹ്മണര്, രാജാക്കന്മാര്, വ്യാപാരികള്, ശൂദ്രര് എന്നിങ്ങനെയാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
കേചിച് ഛ്വപചചണ്ഡാലകിരാതഖശപുക്കസാഃ । കേചിത് തൃണൌഷധീപത്ത്രഫലമൂലപദം ഗതാഃ
ചിലര് നായ് ഭക്ഷിക്കുന്നവരും, ചണ്ഡാളരും, കിരാതരും, ഖശന്മാരും, പുക്കസന്മാരുമാണ്; ചിലര് പുല്ല്, ഔഷധി, ഇല, പഴം, മൂലങ്ങള് എന്നിവയുടെ സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.
കേചിദ് വനലതാഗുല്മതൃണോപലദശോഷിതാഃ । കേചിത് കദമ്ബജമ്ബീരസാലതാലതമാലകാഃ
ചിലര് കാട്ടിലെ വള്ളികളും പുഴുക്കളും പുല്ലും തണലും കൊണ്ടു ഉണങ്ങിയവരാണ്; ചിലര് കടമ്പം, ഞാവല്, ശാല, താള, താമര എന്നീ വൃക്ഷങ്ങളാണ്.
കേചിദ് വിഭവസമ്ഭാരമത്തസാമന്തഭൂമിപാഃ । കേചിച് ചീരാമ്ബരച്ഛന്നാ മുനിമൌനമ് ഉപാശ്രിതാഃ
ചിലര് ധനസമ്പത്തുകൊണ്ട് മദം പിടിച്ച രാജാക്കന്മാരാണ്; ചിലര് വസ്ത്രം പോലെ ചീന്തുപിടിച്ച്, മൗനത്തില് കഴിയുന്ന സന്യാസിമാരാണ്.
കേചിദ് ഭുജഗഗോനാസക്രിമികീടപിപീലകാഃ । കേചിന് മൃഗേന്ദ്രമഹിഷമൃഗര്ക്ഷചമരൈണകാഃ
ചിലര് പാമ്പ്, പശു, ആന, പുഴു, കീടം, ഉറുമ്പ് എന്നിവയാണ്; ചിലര് സിംഹം, കാള, മാന്, കരടി, ചമരി, കാട്ടുപോത്ത് എന്നിവയാണ്.
കേചിത് സാരസചക്രാഹ്വബലാകാബകകോകിലാഃ । കേചിത് കമലകല്ഹാരകുമുദോത്പലതാം ഗതാഃ
ചിലര് നെരളി, ചക്രവാകം, കുരുവി, കാക്ക, കുയില് എന്നിവയാണ്; ചിലര് താമര, കല്ലാര്, കുമുദം, നീലതാമര എന്നിവയായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
കേചിത് കരഭമാതങ്ഗപതങ്ഗവൃഷഗര്ദഭാഃ । കേചിദ് ദ്വിരേഫമഷകപുത്തികാദംശവംശജാഃ
ചിലർ ഒട്ടകങ്ങൾ, ആനകൾ, ചിരകുള്ള പുഴുക്കൾ, കാളകൾ, കഴുതകൾ എന്നിവയായി ജനിക്കുന്നു; ചിലർ തേൻചീറ്റികൾ, കൊതുകുകൾ, ഈച്ചകൾ, ചെറുപുഴുക്കൾ, കടിയുള്ള പുഴുക്കളുടെ വംശത്തിൽ പിറന്നവരും ആകുന്നു.
കേചിദ് ആപദ്ബലാക്രാന്താഃ കേചിത് സമ്പദമ് ആഗതാഃ । കേചിത് സ്ഥിതാസ് സ്വര്ഗപുരേ കേചിന് നരകമ് ആസ്ഥിതാഃ
ചിലർ ദുരിതത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു, ചിലർ സമൃദ്ധി നേടിയിരിക്കുന്നു; ചിലർ സ്വർഗ്ഗനഗരത്തിൽ താമസിക്കുന്നു, ചിലർ നരകത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ഋക്ഷചക്രഗതാഃ കേചിദ് വൃക്ഷരന്ധ്രഗതാഃ പരേ । വാതരൂപേ സ്ഥിതാഃ കേചിത് കേചിദ് വ്യോമപദേ സ്ഥിതാഃ
ചിലർ നക്ഷത്രചക്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു, മറ്റുചിലർ മരങ്ങളുടെ പൊക്കിലുകളിലും; ചിലർ കാറ്റായി നിലകൊള്ളുന്നു, ചിലർ ആകാശത്തിലെ സ്ഥിതിയിലും.
സൂര്യാംശുഷു സ്ഥിതാഃ കേചിത് കേചിദ് ഇന്ദ്വംശുഷു സ്ഥിതാഃ । കേചിത് തൃണലതാഗുല്മരസസ്വാദുഷ്വ് അവസ്ഥിതാഃ
ചിലർ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ, ചിലർ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളിൽ; ചിലർ പുല്ലിന്റെയും വളരുന്ന ചെടികളുടെയും കൊടികളുടെയും മധുരരസത്തിൽ പാർക്കുന്നു.
ജീവന്മുക്താ ഭ്രമന്തീഹ കേചിത് കല്യാണഭാജനമ് । ചിരമുക്താസ് സ്ഥിതാഃ കേചിന് നൂനം പരിണതാഃ പരേ
ജീവനോടെ മോക്ഷം നേടിയ ചിലർ ഇവിടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, അവർ നല്ലതിന്റെ പാത്രങ്ങളാണ്. ചിലർ ദീർഘകാലമായി മോചിതരായി, പരമാവസ്ഥയിൽ പൂർണ്ണമായവരാണ്.
കേചിച് ചിരേണ കാലേന ഭവിഷ്യന്മുക്തയശ് ശഠാഃ । കേചിദ് ദ്വിഷന്തി ദുര്ഭാവാഃ കേവലീഭാവമ് ആത്മനഃ
ചിലർ വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞ് മോക്ഷം നേടും, അവർ കപടരാണ്. ചിലർ ദുഷ്ടഹൃദയത്തോടെ ആത്മാവിന്റെ ശുദ്ധാവസ്ഥയെ വെറുക്കുന്നു.
കേചിജ് ജാതാ ജഗത്യ് അസ്മിന് കേചിദ് അന്യത്ര സംസ്ഥിതാഃ । കേചിന് നേഹ ന ചാന്യത്ര പരേ ഏവ പദേ സ്ഥിതാഃ
ചിലർ ഈ ലോകത്ത് ജനിക്കുന്നു, ചിലർ മറ്റെവിടെയോ നിലകൊള്ളുന്നു. ചിലർ ഇവിടെ അല്ല, മറ്റിടത്തും അല്ല, അവർ പരമാവസ്ഥയിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
കേചിന് മഹേന്ദ്രമലയസഹ്യമന്ദരമേരവഃ । കേചിത് ക്ഷാരദധിക്ഷീരഘൃതേക്ഷുജലരാശയഃ
ചിലർ മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യപർവ്വതം, മന്ദരം, മേരു എന്നിവയാണ്. ചിലർ ഉപ്പു, പാൽ, നെയ്യ്, കരിമ്പ്, വെള്ളം എന്നിവയുടെ സമുദ്രങ്ങളാണ്.
കേചിദ് വിശാലാഃ കകുഭഃ കേചിന് നദ്യോ മഹാരയാഃ । കേചിത് സ്ത്രിയഃ കാന്തദൃശഃ കേചിച് ഛണ്ഢനപുംസകാഃ
ചിലർ വിശാലമായ ദിക്കുകളാണ്, ചിലർ വലിയ നദികളാണ്; ചിലർ ആകർഷകമായ കാഴ്ചയുള്ള സ്ത്രീകളാണ്, ചിലർ ക്രൂരമായ ശണ്ഡന്മാരാണ്.
കേചിത് പ്രബുദ്ധമതയഃ കേചിജ് ജഡതരാശയാഃ । കേചിജ് ജ്ഞാനോപദേഷ്ടാരഃ കേചിദ് ആത്തസമാധയഃ
ചിലർ ഉണർന്ന ബുദ്ധിയുള്ളവരാണ്, ചിലർ മന്ദമായ മനസ്സുള്ളവരാണ്; ചിലർ ജ്ഞാനത്തിന് പാഠം പറയുന്നവരാണ്, ചിലർ സമാധിയിൽ ലയിച്ചവരാണ്.
ജീവാസ് സ്വവാസനാവേശവിവശാശയതാം ഗതാഃ । ഏതാസ്വ് ഏതാസ്വ് അവസ്ഥാസു സംസ്ഥിതാ ബദ്ധഭാവനാഃ
ജീവികൾ തങ്ങളുടെ സ്വഭാവങ്ങളിൽ പെട്ടുപോയി, അശക്തരായ നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്; ഇവർ ഈ വിവിധ അവസ്ഥകളിൽ തങ്ങളുടെ ഭാവനകളിൽ കുടുങ്ങിയാണ് കഴിയുന്നത്.
വിഹരന്തി ജഗത്കോശേ നിപതന്ത്യ് ഉത്പതന്തി ച । കന്ദുകാ ഇവ ഹസ്തേന മൃത്യുനാവിരതം ഹതാഃ
അവർ ലോകത്തിന്റെ ഭണ്ഡാരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു, വീണു വീണ്ടും ഉയിർക്കുന്നു; മരണത്തിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് അടിയേറ്റു, ഒരു പന്തുപോലെ നിരന്തരം ഇങ്ങോട്ട് അങ്ങോട്ട് തള്ളപ്പെടുന്നു.
ആശാപാശശതാബദ്ധാ വാസനാഭാരധാരിണഃ । കായാത് കായമ് ഉപായാന്തി വൃക്ഷാദ് വൃക്ഷമ് ഇവാണ്ഡജാഃ
നൂറുകണക്കിന് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, മനസ്സിലെ പഴയ പ്രവണതകളുടെ ഭാരമേറ്റു, അവർ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു ശരീരത്തിലേക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു, പക്ഷികൾ ഒരു മരത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു മരത്തിലേക്ക് പറക്കുന്നതുപോലെ.
അനന്താനന്തസങ്കല്പകല്പനോത്പാതമായയാ । ഇന്ദ്രജാലം വിതന്വാനാ ജഗന്മയമ് ഇദം മഹത്
അവസാനമില്ലാത്ത, അനേകം ചിന്തകളുടെയും കൽപ്പനകളുടെയും മായാജാലം കൊണ്ട്, അവർ ഈ വിശാലമായ ലോകം ഒരു മായാജാലംപോലെ നെയ്യുന്നു.
താവദ് ഭ്രമന്തി സംസാരേ വാരീവാവര്തരാശയഃ । യാവന് മൂഢാ ന പശ്യന്തി സ്വമ് ആത്മാനമ് അനിന്ദിതമ്
അവർ സംസാരസമുദ്രത്തിൽ, തിരകളെപ്പോലെ ചുഴലിക്കുഴികളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; അവിടെയൊരുപാട് കാലം, അവരിൽ അജ്ഞതകൊണ്ട്, തങ്ങളുടേതായ നിഷ്കളങ്കമായ ആത്മാവിനെ കാണുന്നില്ല.