പ്രദീപകാന്തിഷ്വ് ഇവ ഭുക്തഭൂരിദശാസ്വ് അതിസ്നേഹനിബന്ധനീഷു । സംസാരമായാസു ചലാചലാസു ന ജ്ഞായതേ തത്ത്വമ് അതാത്ത്വികീഷു
ദീപത്തിന്റെ പ്രകാശം കുലുങ്ങുമ്പോഴും സ്ഥിരമായിരിക്കുമ്പോഴും, അതുപോലെ അതിയായ ആസക്തിയോടെ ഭക്ഷണം കഴിച്ച ശേഷമുള്ള അവസ്ഥകളിലും, വസ്തുതയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം മനസ്സിലാകുന്നില്ല. അതുപോലെ തന്നെയാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ ഈ ലോകമോഹങ്ങളിൽ യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാകാറില്ല.
സംസാരസംരമ്ഭകുചക്രികേയമ് പ്രാവൃട്പയോബുദ്ബുദഭങ്ഗുരാപി । അസാവധാനസ്യ ജനസ്യ ബുദ്ധൌ ചിരസ്ഥിരപ്രത്യയമ് ആതനോതി
മഴക്കാലത്ത് വെള്ളബുധ്ബുദങ്ങൾപോലെ എളുപ്പത്തിൽ പൊട്ടിപ്പോകുന്ന ഈ ലോകചക്രം, ശ്രദ്ധയില്ലാത്തവരുടെ മനസ്സിൽ ദീർഘകാലം ഉറച്ച വിശ്വാസം ഉണ്ടാക്കുന്നു.
ശോഭോജ്ജ്വലാ ദൈന്യവശാദ് വിനഷ്ടാ ഗുണാസ് സ്ഥിതാസ് സമ്പ്രതി ജര്ജരത്വേ । ആശ്വാസനാ ദൂരതരം പ്രയാതാ ജനസ്യ ഹേമന്ത ഇവാബ്ജിനീഷു
ഭാരത്വം മൂലം ഭംഗിയും പ്രകാശവും നഷ്ടപ്പെട്ടു; ഗുണങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ക്ഷയിച്ച നിലയിലാണ്; ആശ്വാസം ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വളരെ ദൂരെയായി പോയിരിക്കുന്നു, ശീതകാലത്ത് താമരപ്പൂക്കൾ അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
പുനഃ പുനര് ദൈവവശാദ് ഉപേത്യ സ്വദേഹഭാരേണ കൃതാപകാരഃ । വിലൂയതേ യത്ര തരുഃ കുഠാരൈര് ആശ്വാസനേ തത്ര ഹി കഃ പ്രസങ്ഗഃ
വീണ്ടും വീണ്ടും വിധിയുടെ ബലത്തിൽ, സ്വന്തം ശരീരത്തിന് തന്നെ ദോഷം സംഭവിക്കുന്നു; ഒരു വൃക്ഷം വീണ്ടും വീണ്ടും കുരുവാളി കൊണ്ട് വെട്ടപ്പെടുന്നിടത്ത് ആശ്വാസത്തിന് എവിടെയാണ് സ്ഥാനം?
മനോരമസ്യാപ്യ് അതിദോഷവൃത്തേര് അന്തര് വിഘാതായ സമുത്ഥിതസ്യ । വിഷദ്രുമസ്യേവ ജനസ്യ സങ്ഗാദ് ആസാദ്യതേ സമ്പ്രതി മൂര്ഛനൈവ
ആകർഷകനായവർക്കും, അതിയായ ദോഷങ്ങൾ ഉള്ളിൽ ഉയർന്നാൽ, മനസ്സിൽ കലഹം ഉണ്ടാകുന്നു; വിഷവൃക്ഷത്തോടുള്ള സമ്പർക്കം മനുഷ്യനിൽ ഇപ്പോൾ മയക്കം ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ.
കാസ് താ ദൃശോ യാസു ന സന്തി ദോഷാഃ കാസ് താ ദിശോ യാസു ന ദുഃഖദാഹഃ । കാസ് താഃ പ്രജാ യാസു ന ഭങ്ഗുരത്വം കാസ് താഃ ക്രിയാ യാസു ന നാമ മായാ
എന്താണ് അത്തരത്തിലുള്ള രൂപങ്ങൾ, അവയിൽ ദോഷങ്ങൾ ഇല്ലാത്തത്? എവിടെയാണ് അത്തരം ദിശകൾ, അവയിൽ വേദനയില്ലാത്തത്? ആരാണ് അത്തരം മനുഷ്യർ, അവരിൽ ഭംഗുരത്വം ഇല്ലാത്തത്? എന്താണ് അത്തരം പ്രവൃത്തികൾ, അവയിൽ മായ എന്നതല്ലാത്തത്?
കല്പാഭിധാനക്ഷണജീവിനോ ഽപി കല്പൌഘസങ്ഖ്യാകലനേ വിരിഞ്ചാഃ । അതഃ കലാശാലിനി കാലജാലേ ലഘുത്വദീര്ഘത്വധിയോ ഽപ്യ് അസത്യാഃ
കല്പം എന്ന പേരിൽ ജീവിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാദികളും അനേകം കല്പങ്ങളെ എണ്ണാൻ കഴിയില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ കാലത്തിന്റെ അളവുകളും വിഭജനങ്ങളും നിറഞ്ഞ വലയിൽ, ദീർഘമോ ചെറുതോ എന്ന ചിന്തകൾക്ക് യാതൊരു അടിസ്ഥാനവുമില്ല.
സര്വത്ര പാഷാണമയാ മഹീധ്രാ മൃദാ മഹീ ദാരുഭിര് ഏവ വൃക്ഷാഃ । മാംസൈര് ജനാഃ പൌരുഷബദ്ധഭാവാ നാപൂര്വമ് അസ്തീഹ വികാരഹീനമ്
എവിടെയും മലകൾ കല്ലിൽ നിന്നാണ്, ഭൂമി മണ്ണിൽ നിന്നാണ്, മരങ്ങൾ കാട്ടിൽ നിന്നാണ്. മനുഷ്യർ മാംസത്തിൽ നിന്നാണ്, പുരുഷഭാവത്തിൽ ബന്ധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ഒന്നും പുതിയത് അല്ല, ഒന്നും മാറ്റമില്ലാത്തതുമല്ല.
ആലോക്യതേ ചേതനയാനുവിദ്ധഃ പയോനിബദ്ധോ ഽണുചയോ നഭസ്സ്ഥഃ । പൃഥഗ്വിഭാഗേന പദാര്ഥലക്ഷ്മ്യാ ഏതജ് ജഗന് നേതരദ് അസ്തി കിഞ്ചിത്
ചേതനയാൽ നിറഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം വെള്ളത്തിൽ ബന്ധിച്ച ഘടകങ്ങളാണ്, ആകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. വ്യത്യസ്ത വിഭജനങ്ങളിലൂടെയും വസ്തുക്കളുടെ ഭാഗ്യത്തിലൂടെയും ഈ ലോകം ഉണ്ടാകുന്നു—ഇതല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമില്ല.
ചമത്കൃതിശ് ചേഹ മനസ്വിലോകേ ചേതശ്ചമത്കാരകരീ നരാണാമ് । സ്വപ്നേ ഽപി സാധോ വിഷയം കദാചിത് കേഷാഞ്ചിദ് അപ്യ് ഏതി ന ചിത്രരൂപാ
ഇവിടെ മനസ്സിന്റെ ലോകത്ത് അത്ഭുതം ഉണ്ടാകുന്നു; അത് മനുഷ്യരുടെ മനസ്സിൽ ഉണരുന്ന അത്ഭുതമാണ്. സദോ, സ്വപ്നത്തിൽ പോലും ചിലർക്കു് ഏതെങ്കിലും വസ്തുവിൽ ഈ വിചിത്രമായ രൂപം ഒരിക്കലും അനുഭവപ്പെടുന്നില്ല.
അദ്യാപയാതേ ത്വ് അപി കല്പനായാ ആകാശവല്ലീഫലവന്മഹത്ത്വേ । ഉദേതി നോ ഽലോഭലവാഹതാനാമ് ഉദാരവൃത്താന്തമയീ കഥൈവ
ഇന്നും, ഒരു തുള്ളി ലാഭം പോലും തൊടാത്തവർക്കു്, ആകാശവള്ളിക്ക് വലിയ ഫലം ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ, മഹത്തായ കാര്യങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ കഥ ഒരിക്കലും ഉദയിക്കുന്നില്ല.
ആദാതുമ് ഇച്ഛന് പദമ് ഉത്തമാനാം സ്വചേതസൈവോപഹതോ ഽദ്യ ലോകഃ । പതത്യ് അശങ്കം പശുര് അദ്രികൂടാദ് ആനീലവല്ലീദലവാഞ്ഛയേവ
ഉത്തമരുടെ നിലയിലേക്കു് എത്താൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, സ്വന്തം മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള തടസ്സം കൊണ്ടു മാത്രം, ലോകം ഇന്നത് ഭയമില്ലാതെ വീഴുന്നു—നീലവള്ളിയുടെ ഇല തേടി ഒരു മൃഗം മലശിഖരത്തിൽ നിന്നു ചാടുന്നതുപോലെ.
അവാന്തരന്യസ്തനിരര്ഥകാംസച്ഛായാലതാപത്ത്രഫലപ്രസൂനാഃ । ശരീര ഏവ ക്ഷതസമ്പദശ് ച ശ്വഭ്രദ്രുമാ അദ്യതനാ നരാശ് ച
കുഴിയിലുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾക്കുള്ളിലെ ശാഖകളും, ഉപയോഗം ഇല്ലാത്ത നിഴലും ഇലകളും പഴങ്ങളും പൂക്കളും എല്ലാം അകത്തേയ്ക്ക് ഒതുങ്ങിയതുപോലെ, ഇന്നത്തെ ശരീരത്തിലെ സമ്പത്തും അതുപോലെയാണ്; ഇന്നത്തെ മനുഷ്യരും അതുപോലെ തന്നെ.
ക്വചിജ് ജനാ മാര്ദവസുന്ദരേഷു ക്വചിത് കരാലേഷു ച സഞ്ചരന്തി । ദശാന്തരാലേഷു നിരന്തരേഷു വനാന്തഷണ്ഡേഷ്വ് ഇവ കൃഷ്ണശാരാഃ
മനുഷ്യർ ചിലപ്പോൾ സുന്ദരവും മൃദുവുമായവരോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ ഭയങ്കരരോടൊപ്പം; കാട്ടിലെ കറുത്ത മാൻമരങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായ വനശേഖരങ്ങൾക്കിടയിലായി ഇടവേളകളിലൂടെ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നതുപോലെ.
ധാതുര് നവാനി ദിവസം പ്രതി ഭീഷണാനി രമ്യാണി ചാവലുലിതാഖിലമാനവാനി । കാര്യാണി കഷ്ടഫലപാകഹതോദയാനി വിസ്മാപയന്തി ന ശഠസ്യ മനാംസി കേഷാമ്
പ്രതി ദിവസം പുതിയതും ഭയപ്പെടുത്തുന്നതുമായോ ആഹ്ലാദകരമായോ പ്രവർത്തികൾ, എല്ലാം മനുഷ്യരെ അലട്ടുന്നു; കഠിനഫലങ്ങൾ പാകമായതിന്റെ ഫലമായി ഇവ ഉയരുന്നു. എന്നാല് വഞ്ചകരുടെ മനസ്സിന് ഇതൊന്നും അതിശയമില്ല.
ജനഃ കാമാസക്തോ വിവിധകുകലാവേദനപരസ് സമസ് സ്വപ്നേ ഽപ്യ് അസ്മിഞ് ജഗതി സുലഭോ നാദ്യ സുജനഃ । ക്രിയാ ദുഃഖാസങ്ഗാദ് വിധുരവിധുരാ നൂനമ് അഖിലാ ന ജാനേ നേതവ്യാ കഥമ് ഇവ ദശാ ജീവിതമയീ
മനുഷ്യർ ആഗ്രഹങ്ങളിൽ ആസ്വദിച്ച്, പലവിധ ദുഷ്ടകലകളിൽ താൽപര്യം കാണിക്കുന്നു; ഈ ലോകത്ത് നല്ലവൻ സ്വപ്നത്തിലും ഇന്ന് ദുർലഭൻ. ദു:ഖസംബന്ധം കൊണ്ടു എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും അനിശ്ചിതവും വിഷമവുമാണ്; ഈ ജീവിതം എങ്ങനെ നയിക്കണമെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല.
യച് ചേദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ് । തത് സര്വമ് അസ്ഥിരം ബ്രഹ്മന് സ്വപ്നസങ്ഗമസന്നിഭമ്
ഈ ലോകത്ത് കാണുന്ന എല്ലാം—ചലിക്കുന്നതോ അചലമോ ആയതൊക്കെയും, ബ്രഹ്മനേ, എല്ലാം അസ്ഥിരമാണ്; സ്വപ്നത്തിൽ കണ്ടുമുട്ടുന്നതുപോലെ.
ശുഷ്കസാഗരസങ്കാശോ നിഖാതോ യോ ഽദ്യ ദൃശ്യതേ । സ പ്രാതര് അഭ്രസംവീതോ നഗസ് സമ്പദ്യതേ മുനേ
ഇന്ന് കാണുന്ന ഉണങ്ങിയ സമുദ്രം, താഴ്ന്നതും വ്യക്തമായതും, രാവിലെ ആകുമ്പോൾ, മഹർഷേ, മേഘങ്ങൾ മൂടിയ പർവതമായിത്തീരുന്നു.
യോ വനവ്യൂഹവിസ്തീര്ണോ വിലീഢഗഗനോ ഽചലഃ । ദിനൈര് ഏവ സ യാത്യ് ഉര്വീസമതാം കൂപതാം ച വാ
കാടുകളും ആകാശത്തോളം ഉയരവും ഉള്ള അചഞ്ചലമായ ആ പർവ്വതം, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ഭൂമിയോടൊപ്പമാകുകയോ കിണറുപോലെയുള്ള താഴ്വരയാകുകയോ ചെയ്യുന്നു.
യദ് അങ്ഗമ് അദ്യ സംവീതം കൌശേയസ്രഗ്വിലേപനൈഃ । ദിഗമ്ബരം തദ് ഏവ ശ്വോ ദൂരേ വിശരിതാവടേ
ഇന്ന് പാവാടകളും സുഗന്ധതൈലവും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ശരീരം, നാളെ അതേ ശരീരം ദൂരെയുള്ള ശൂന്യപ്രദേശത്ത് വസ്ത്രരഹിതമായി കിടക്കുന്നു.
യത്രാദ്യ നഗരം ദൃഷ്ടം വിചിത്രാചാരചഞ്ചലമ് । തത്രൈവോദേതി ദിവസൈസ് സംശൂന്യാരണ്യധന്വതാ
ഇന്ന് വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളാൽ ചഞ്ചലമായ നഗരം കാണുന്ന സ്ഥലത്ത്, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ശൂന്യമായ കാട് അല്ലെങ്കിൽ മരുഭൂമി ഉയരുന്നു.
യഃ പുമാന് അദ്യ തേജസ്വീ മണ്ഡലാന്യ് അധിതിഷ്ഠതി । സ ഭസ്മകൂടതാം രാജന് ദിവസൈര് ഏവ ഗച്ഛതി
ഇന്ന് ശക്തനും രാജ്യങ്ങൾ ഭരിക്കുന്നവനും ആയ മനുഷ്യൻ, രാജാവേ, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം ചാരക്കൂമ്പാരമാകുന്നു.
അരണ്യാനീ മഹാഭീമാ യാ നഭോമണ്ഡലോപമാ । പതാകാച്ഛാദിതാകാശാ സൈവ സമ്പദ്യതേ പുരീ
ആകാശത്തോളം വിശാലവും പതാകകളാൽ മൂടിയ ഭയാനകമായ കാടുതന്നെ, പിന്നീട് ഒരു നഗരം ആകുന്നു.
യാ ലതാവലിതാ ഭീമാ ഭാത്യ് അദ്യ വിപിനാവലീ । ദിവസൈര് ഏവ സാ യാതി മുനേ മരുമഹീപദമ്
ഇന്ന് വള്ളികൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞു ഭയാനകമായി തിളങ്ങുന്ന കാടുതന്നെ, മൂനേ, കുറച്ച് ദിവസങ്ങൾക്കകം മരുഭൂമിയാകുന്നു.
സലിലം സ്ഥലതാം യാതി സ്ഥലീ ഭവതി വാരിഭൂഃ । വിപര്യസ്യതി സര്വം ഹി സകാഷ്ഠാമ്ബുതൃണം ജഗത്
ജലം കരയാവുന്നു, കരയും വീണ്ടും ജലമായിത്തീരുന്നു; ഈ ലോകത്തിലെ മരവും വെള്ളവും പുല്ലും എല്ലാം എപ്പോഴും പരസ്പരം മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അനിത്യം യൌവനം ബാല്യം ശരീരം ദ്രവ്യസഞ്ചയാഃ । ഭാവാദ് ഭാവാന്തരം യാന്തി തരങ്ഗവദ് അനാരതമ്
യൗവനവും ബാല്യവും ശരീരവും സമ്പത്തും എല്ലാം സ്ഥിരമല്ല; അവ ഒരവസ്ഥയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് തിരയുന്നു, തിരമാലകളെപ്പോലെ ഒരുനിമിഷം പോലും നിൽക്കാതെ.
വാതാത്തദീപകശിഖാലോലം ജഗതി ജീവിതമ് । തഡിത്സ്ഫുരണസങ്കാശാ പദാര്ഥശ്രീര് ജഗത്ത്രയേ
ഈ ലോകത്തിലെ ജീവൻ കാറ്റ് കുലുക്കുന്ന വിളക്കിന്റെ ജ്വാലപോലെ ചഞ്ചലമാണ്; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ള വസ്തുക്കളുടെ ഭംഗി മിന്നൽപോലെ തിളങ്ങി അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
വിപര്യാസമ് ഇയം യാതി ഭൂരിഭൂതപരമ്പരാ । ബീജരാശിര് ഇവാജസ്രം പ്രഥമാനഃ പുനഃ പുനഃ
അനേകം ഘടകങ്ങൾ ചേർന്ന ഈ ലോകം ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മാറ്റങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; വിത്തുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മുളപ്പുന്നതുപോലെയാണ് അതിന്റെ സ്ഥിതി.
മനഃപവനപര്യസ്തഭൂരിഭൂതരജഃപടാ । പാതോത്പാതപരാവര്തവരാഭിനയഭൂഷിതാ
മനസ്സ് കാറ്റാൽ ഉണരുമ്പോൾ അനേകം ഘടകങ്ങളുടെ പൊടി ചിതറുന്നു; അതിൽ ദു:ഖവും സൗഭാഗ്യവും, ഉയർച്ചയും താഴ്ചയും എല്ലാം നാട്യരംഗംപോലെ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആലക്ഷ്യതേ സ്ഥിതിര് ഇയം ജാഗതീ ജനിതഭ്രമാ । നൃത്താവേശവിവൃത്തേവ സംസാരാരഭടീനടീ
ഭ്രമത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ലോകജീവിതം ഒരു നിലയെന്നു തോന്നുന്നു; നൃത്തം ആരംഭിക്കുന്ന ഒരു നടിയെപ്പോലെ, സംസാരത്തിന്റെ നാടകം അങ്ങിനെ തുറക്കുന്നു.