ആശാമഞ്ജരിതാകൃതിം വിവലിതം ദുഃഖാഹിഭിര് ദാരുണൈര് ഭോഗൈഃ പല്ലവിതം ജരാകുസുമിതം തൃഷ്ണാലതാഭാസുരമ് । സംസാരം വിഷവൃക്ഷമ് ആത്മനിഗഡം ഛിത്ത്വാ വിവേകാസിനാ മുക്തസ് ത്വം വിഹരേഹ വാരണപതിസ് സ്തമ്ഭാദ് ഇവോന്മോചിതഃ
ആശയുടെ കുരുന്തോട്ടികളുമായി, ദു:ഖരൂപിയായ പാമ്പുകള് കുലുക്കുന്ന, അനുഭവങ്ങളുടെ ഇലകളോടെ, വൃദ്ധാപ്യത്തിന്റെ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, തൃശ്യയുടെ വള്ളിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ഈ സംസാരമെന്ന വിഷവൃക്ഷം വിവേകത്തിന്റെ വാളുകൊണ്ട് മുറിച്ച്, ആത്മബന്ധങ്ങള് പൊട്ടിച്ചുവിട്ടാല് നീ മോചിതനായി, കയറ്റത്തില് നിന്നു വിടുതല് ലഭിച്ച ആനപോലെ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിക്കാം.
ഉത്പത്തിഃ കഥമ് ഏതേഷാം ജീവാനാം ബ്രഹ്മണഃ പദാത് । കിയതീ കീദൃശീ വേതി വിസ്തരേണ വദ പ്രഭോ
പ്രഭോ, ഈ ജീവികൾ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ നിലയിൽ നിന്ന് എങ്ങനെ ഉരുത്തിരിയുന്നു? ഇവയുടെ വ്യാപ്തിയും സ്വഭാവവും എത്രത്തോളം, എങ്ങനെയാണെന്ന് ദയവായി വിശദമായി പറയൂ.
ഉത്പദ്യന്തേ യഥാ ചിത്രാ ബ്രഹ്മണോ ഭൂതജാതയഃ । യഥാ നാശം പ്രയാന്ത്യ് ഏതാ യഥാ മുക്താ ഭവന്തി ച
ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് എങ്ങനെയാണ് വിവിധ ജീവികൾ ഉണ്ടാകുന്നത്? അവ എങ്ങനെ നശിക്കുന്നു, എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടുന്നു എന്നതും ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.
യഥാ ച പരിവര്ധന്തേ തിഷ്ഠന്ത്യ് അന്തര്ഹിതാ യഥാ । തത് ക്രമേണ മഹാബാഹോ ശൃണു വക്ഷ്യാമി തേ ഽനഘ
അവ എങ്ങനെ വളരുന്നു, എങ്ങനെ നിലനിൽക്കുന്നു, എങ്ങനെ മറഞ്ഞുപോകുന്നു എന്നതെല്ലാം ക്രമമായി ഞാൻ പറയാം, മഹാബാഹുവേ, പാപരഹിതനേ, ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ബ്രാഹ്മീ ചിച്ഛക്തിര് അമലാ കലയന്തീ യദൃച്ഛയാ । സര്വശക്തിസ് സ്വയം ചേത്യം ഭവത്യ് ആകലനാത്മകമ്
അമലമായ ബ്രാഹ്മീ ചൈതന്യശക്തി സ്വമേധയാൽ സൃഷ്ടി ചെയ്യുന്നു; എല്ലാ ശക്തികൾക്കും ആധാരമായത്, അതു തന്നെ അറിയാവുന്നതും സൃഷ്ടിയുടെ സ്വഭാവമായും മാറുന്നു.
കലനാ ഘനതാമ് ഏത്യ യത് കിഞ്ചിദ് അപി സാ സ്വയമ് । സങ്കല്പയതി പശ്ചാത് തത് തത്താമ് ഏതി മനഃപദമ്
കല്പന ശക്തിയായി മാറുമ്പോള്, മനസ്സ് സ്വയം സൃഷ്ടിക്കുന്നതെന്തും പിന്നീട് അതിന്റെ ലോകത്ത് യാഥാര്ത്ഥ്യമായി തോന്നുന്നു.
മനസ് സങ്കല്പമാത്രേണ ഗന്ധര്വപുരവത് ക്ഷണാത് । തനോതീദമ് അസദ് ദൃശ്യം ബ്രാഹ്മീം ദൃഷ്ടിമ് ഇവ ത്യജത്
മനസ്സിന്റെ ഒരു ചിന്തയാല് മാത്രം, ഗന്ധര്വനഗരംപോലെ, ഈ മായാജാലം ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് ഉണ്ടാവുന്നു; അതിനാല് ദൈവിക ദൃഷ്ടി വിട്ടുപോകുന്നു.
ചിത്സ്വരൂപം പരികചച് ഛൂന്യമ് ഏവാവതിഷ്ഠതേ । യത് തദ് ദൃശ്യം സ്ഥിതം തസ്മാദ് ദൃശ്യമ് ആകാശമ് ഏവ നഃ
അവശേഷിക്കുന്നത് ശുദ്ധമായ ചൈതന്യസ്വഭാവം മാത്രമാണ്, അതു പൂര്ണമായും ശൂന്യമാണ്; കാണുന്നതെല്ലാം നമ്മുടെ കാഴ്ചയില് ആകാശംപോലെയാണ്.
കൃത്വാ പദ്മജസങ്കല്പം രൂപം പശ്യതി പാദ്മജമ് । തതോ ജഗത് കല്പയതി സ്വപ്രജാപതിപൂര്വകമ്
പദ്മജനായുള്ള ഒരു ചിന്ത മനസ്സില് ഉണ്ടാക്കുമ്പോള്, പദ്മജന്റെ രൂപം കാണുന്നു; അതിനുശേഷം, സ്വന്തം ജനകനെ ഉള്പ്പെടെ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ചതുര്ദശവിധാനന്തഭൂതജാതസഘുങ്ഘുമമ് । ജ്ഞപ്തിര് ഏവമ് ഇയം രാമ ചിത്താന് നിര്മിതിമ് ആഗതാ
രാമാ, അനവധി പതിനാലു വിധം ജീവികളുടെ മുഴക്കംകൊണ്ടും ഈ അറിവ് മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടിയായി ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചിത്തമാത്രമയീ ശൂന്യാ വ്യോമമാത്രശരീരികാ । സങ്കല്പമാത്രനഗരീ ഭ്രാന്തിമാത്രാത്മികാസതീ
ഇത് മുഴുവനും മനസ്സിൽ നിന്നുമാണ്, ശൂന്യവും, ആകാശം മാത്രമേ ശരീരമായി ഉള്ളൂ. കൽപ്പന മാത്രം കൊണ്ടുള്ള ഒരു നഗരം, ഭ്രമയും അസത്യവും മാത്രമാണ് അതിന്റെ സ്വഭാവം.
ഇഹ കാശ്ചിന് മഹാമോഹാ ഭൂതാനാം ജാതയസ് സ്ഥിതാഃ । കാശ്ചിദ് അഭ്യുദിതജ്ഞാനാഃ കാശ്ചിന് മധ്യേ സ്ഖലന്തി ഹി
ഇവിടെ ജീവികളിൽ ചില വംശങ്ങൾ വലിയ മായയിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ചിലർ അറിവിലേക്ക് ഉയര്ന്നിരിക്കുന്നു, ചിലർ ഇടയിൽ തടഞ്ഞ് കിടക്കുന്നു.
ഭുവി സമ്ബുധ്യമാനാനാം യാന്തീനാമ് ഉപദേശ്യതാമ് । സര്വാസാം ഭൂതജാതീനാം യാ ഏതാ നരജാതയഃ
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളിലും, ഉണരാൻ തുടങ്ങിയ മനുഷ്യവർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപദേശത്തിന് യോഗ്യരാണ്.
ബഹ്വാധയോ ദുഃഖമയ്യസ് താ ഹി ദ്വേഷഭയാതുരാഃ । താസാം മധ്യാത് പ്രവക്ഷ്യാമി താവദ് രാജസസാത്ത്വികീമ്
അനേകം വേദനകളും കഷ്ടതകളും ഉണ്ട്, കാരണം അവ ദ്വേഷവും ഭയവും കൊണ്ടു പീഡിതമായവയാണ്. അവയുടെ ഇടയിൽ രാജസവും സാത്വികവുമായ ഒരു വേദനയെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിശദീകരിക്കാം.
യത് തദ് അസ്ത്യ് അമൃതം ബ്രഹ്മ സര്വവ്യാപി നിരാമയമ് । ചിദാഭാസമ് അനന്താഖ്യമ് അനാദി വിഗതഭ്രമമ്
അമരമായത്, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, രോഗമോ ദോഷമോ ഇല്ലാത്തതും, ബോധംപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതും, അനന്തം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നതും, ആദിയില്ലാത്തതും, ഭ്രമം ഇല്ലാത്തതും, അതാണ് ബ്രഹ്മം.
നിസ്സ്പന്ദവപുഷസ് തസ്യ സ്പന്ദസത്തൈകദേശതഃ । ഘനതാമ് ഏതി സോമ്യേ ഽബ്ധൌ ചലത്വാച് ചക്രതാമ് ഇവ
നിശ്ചലമായ രൂപമുള്ള അതിന്റെ ഒരു ഭാഗം ചലനം ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ, സമുദ്രത്തിൽ ചലനം മൂലം ഒരു ചക്രം രൂപപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഘനത്വം കൈവരിക്കുന്നു, സ്നേഹമേ.
അനന്തസ്യാത്മതത്ത്വസ്യ ഏകദേശഃ ക ഉച്യതേ । കഥം വികാരിതാ വാ സ്യാത് കഥം ചാവയവിക്രമഃ
അനന്തമായ ആത്മതത്വത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ആരാണ് പറയാൻ കഴിയുക? അതിൽ മാറ്റം ഉണ്ടാകാൻ എങ്ങനെ സാധിക്കും? അവയവങ്ങളുടെ ക്രമം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും?
തേന ജാതം തതോ ജാതമ് ഇതീയം രചനാ ഗിരാമ് । ശാസ്ത്രസംവ്യവഹാരാര്ഥം ന രാമ പരമാര്ഥതഃ
രാമാ, 'ഇത് അതിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്, അതത് ഇതിൽ നിന്നാണ്' എന്നൊക്കെയുള്ള വാക്കുകൾ ശാസ്ത്രചർച്ചയ്ക്കും സംസാരത്തിനുമാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്, സത്യത്തിൽ അങ്ങനെയല്ല.
വികാരിതാവയവിതാദിങ്മത്താദേശിതാദയഃ । ക്രമാ ന സമ്ഭവന്തീശേ ദൃശ്യമാനോദയാ അപി
പരമേശ്വരനിൽ മാറ്റം, ഘടന, ക്രമം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ആശയങ്ങൾ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിലും, അവ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
തം വിനാ കല്പനൈവാന്യാ നാസ്തി നാപി ഭവിഷ്യതി । കുതസ്ത്യൌ ക്രമശബ്ദാര്ഥാവ് ഉക്തയോ വ്യവഹാരജാഃ
അത് ഒഴികെ മറ്റൊന്നും സത്യത്തിൽ ഇല്ല; എല്ലാം മനസ്സിന്റെ കൽപ്പന മാത്രമാണ്, ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകയുമില്ല. അതിനാൽ 'ക്രമം' പോലുള്ള വാക്കുകൾ വെറും സംസാരത്തിനായാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
യേഹാ യാ കല്പനാ യോ ഽര്ഥോ യശ് ശബ്ദോ യോ ഽങ്ഗിനാം ഗണഃ । തജ്ജത്വാത് തന്മയത്വാച് ച തത് തത് തന്മയമ് ഇഷ്യതേ
ഇവിടെ കാണുന്ന ഏത് ധാരണ, വസ്തു, ശബ്ദം, ലക്ഷണങ്ങളുടെ കൂട്ടം എന്നിവയും അതിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്, അതാൽ അവയെല്ലാം അതിന്റെ സ്വഭാവം ഏറ്റെടുത്തവയാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
തജ്ജസ് സ ഏവ ഭവതി വഹ്നേര് വഹ്നിര് ഇവോത്ഥിതഃ । ജന്യോ ഽയം ജനകശ് ചായമ് ഇത്യ് ഉക്തൌ ഭേദകല്പനാ
അത് കൊണ്ടു ജനിക്കുന്നതും അതു തന്നെയാണ്, തീയിൽ നിന്നു തീ ഉയരുന്നതുപോലെ. 'ജനിപ്പിച്ചത്' എന്നും 'ജനിച്ചത്' എന്നും പറയുന്നത് വെറും ഭേദഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അയമ് അസ്മാത് സമുത്പന്ന ഇതീയം യാ ജഗത്സ്ഥിതിഃ । ആധിക്യം തത് ക്രിയാശക്തൌ ജന്യം ജനകമ് ഏവ തത്
'ഇത് അതിൽ നിന്നു ഉരുത്തിരിഞ്ഞു' എന്ന ധാരണയും ലോകത്തിന്റെ നിലനില്പും എല്ലാം പ്രവർത്തനശേഷിയുടെ ആധിക്യത്തിൽ നിന്നാണ്. യഥാർത്ഥത്തിൽ ജനിച്ചതും ജനിപ്പിച്ചതും ഒന്നുതന്നെയാണ്.
ഇദമ് അന്യദ് ഇദം ചാന്യദ് ഇതി ശബ്ദാര്ഥവിഭ്രമഃ । ഉക്താവ് ഏവ ന ദേവോ ഽസ്തി പ്രമിതേ ഭിന്നതാ യതഃ
'ഇത് വേറെയും അത് വേറെയും' എന്നതുപോലുള്ള വാക്കുകളും അർത്ഥഭ്രമവും സംസാരത്തിൽ മാത്രം ഉണ്ട്; യഥാർത്ഥത്തിൽ ദൈവത്തിൽ ഭേദം ഇല്ല, അതു ഒറ്റതാണു.
തജ്ജയൈവ മനശ്ശക്ത്യാ സ്വതസ് സഞ്ജ്ഞാ പ്രവര്തതേ । ദൃഢഭാവനയാ തസ്യാ ഇഷ്ടോ ഽര്ഥഃ പ്രതിപദ്യതേ
അത് കൊണ്ടുള്ള മനസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽ തന്നെ വ്യക്തിത്വബോധം ഉരുത്തിരിയുന്നു; അതിലേക്കുള്ള ഉറച്ച വിശ്വാസം കൊണ്ടു ആഗ്രഹിച്ചുള്ളത് ലഭിക്കും.
അഗ്നേശ് ശിഖായാ ഏകസ്യാ ദ്വിതീയാ ജനികേതി യാ । ഉക്തിവൈചിത്ര്യമ് ഏവൈതന് നോക്ത്യര്ഥേ ഽത്രാസ്തി സത്യതാ
ഒരു തീയുടെ ജ്വാലയ്ക്ക് രണ്ടാമത്തേതു ഉത്ഭവമെന്നു പറയുന്നത് വെറും ഭാഷയുടെ പ്രത്യേകത മാത്രമാണ്; അങ്ങനെയുള്ള പ്രസ്താവനകളിൽ യാഥാർത്ഥ്യമായ സത്യം ഇല്ല.
ന ജന്യജനകാദ്യാസ് താസ് സമ്ഭവന്ത്യ് ഉക്തയഃ പരേ । ഏകമ് ഏവ ത്വ് അനന്തം യത് കിം കഥം തജ് ജനിഷ്യതേ
ഉത്ഭവം, ഉത്ഭവിപ്പിച്ചത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള വാക്കുകൾ പരമത്തിനോട് ബാധകമല്ല; ഏകവും അനന്തവുമായതിനെ എങ്ങനെ, എവിടെ നിന്നാണ് ഉത്ഭവം സംഭവിക്കാനാവുക?
ഉക്തേര് ഏഷ സ്വഭാവോ യദ് ഉക്തൈവോക്തിര് അനന്തരമ് । പ്രതിയോഗിവ്യവച്ഛേദസങ്ഖ്യാദ്യര്ഥേന യുജ്യതേ
വാക്കിന്റെ സ്വഭാവം ഇതാണ്: പറഞ്ഞത് വെറും വാക്ക് മാത്രമാണ്; അതിന് അർത്ഥം ഉണ്ടാകുന്നത് സംഖ്യയോ വിരുദ്ധതയോ പോലുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുമ്പോഴാണ്.
ഊര്മിജാലമ് ഇവാമ്ഭോധൌ പരേ യഃ പരിദൃശ്യതേ । ശബ്ദാര്ഥകലനാകാരസ് തദ് ബ്രഹ്മൈവ വിദുര് ബുധാഃ
കടലിൽ തിരമാലകൾ കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, പരമത്തിൽ വാക്കുകളും അർത്ഥങ്ങളും രൂപങ്ങളായി കാണപ്പെടുന്നതെല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു.
ബ്രഹ്മ ചിദ് ബ്രഹ്മ ച മനോ ബ്രഹ്മ ജ്ഞാനമ് അവസ്തു ച । ബ്രഹ്മാര്ഥോ ബ്രഹ്മ ശബ്ദശ് ച ബ്രഹ്മ ദിഗ് ബ്രഹ്മ ധാതവഃ
ബ്രഹ്മം എന്നത് ചൈതന്യമാണ്; മനസ്സും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; ജ്ഞാനവും, ഇല്ലാത്തതും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; വസ്തുവും, അതിന്റെ പേര്, ദിശ, മൂലഘടകങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്.