നാനൈകതാമ് അതീതാത് തു സര്വഗാദ് അമലാത്മനഃ । ദ്വിതീയാ കല്പനൈവാസ്തി കാചിന് നേതരഥാ ക്വചിത്
എല്ലാം വ്യാപിച്ച ശുദ്ധമായ ആത്മാവിന്, ഭിന്നതയോ ഏകതയോ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേതെന്ന ധാരണ വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അതൊന്നും ഇല്ല.
രാശേര് അഭാവാദ് അന്യസ്യ ഭാവാഭാവാശ് ശുഭാശുഭാഃ । സൃഷ്ടയഃ പരികല്പ്യന്തേ നാത്മനൈവാഥ വാത്മനി
വേറെ ഒരു കൂട്ടമില്ലാത്തതിനാൽ, മറ്റൊന്നിന്റെ ഉണര്ച്ചയോ ഇല്ലായ്മയോ, നല്ലതോ ചീത്തയോ സൃഷ്ടികൾ വെറും മനസ്സിൽ തോന്നുന്നതാണ്; ആത്മാവിൽ അതൊന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ല, കാറ്റിലും ഇല്ല.
നാസി രാമോ ന ചാരാമസ് ത്വമ് ഇയം ബ്രഹ്മസംസ്ഥിതിഃ । സര്വദ്വന്ദ്വവിനിര്മുക്തഃ കര്താ ഭവ ഗതജ്വരഃ
നീ രാമനല്ല, രാമനല്ലാത്തവനും അല്ല; ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവസ്ഥ. എല്ലായിരട്ടവുമൊഴിഞ്ഞ്, സുഖദുഃഖങ്ങൾ വിട്ട്, പ്രവർത്തകനായി നിലകൊൾക.
പുരഃ കൃത്വാ കൃത്വാ ബഹുവിധമ് ഇദം കര്മ തരസാ ത്വയാ പ്രാപ്യം കിം തദ് വദ യദ് ഉചിതം ഭൂതഗണകാത് । അകര്തൃത്വേ ചാസ്ഥാ ഭവതു തവ മാവാഞ്ഛനമതേര് ഭവ സ്വസ്ഥസ്വച്ഛസ് സ്ഥിതതരമതിര് ധൈര്യജലധിഃ
ഗത്വാ സുദൂരമ് അപി യത്നവതാ ജനേന നാസാദ്യതേ തദ് ഇഹ യേന സുപൂര്ണതേതി । മത്വേതി സന്ത്യജ പദാര്ഥഗണം ധിയാ ത്വം തത്ത്വം സ്വമ് ഏവ പരമാര്ഥതയാ ചിദാത്മാ
വളരെ ശ്രമിച്ചാലും, ആരും ഇവിടെ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നതു നേടാൻ കഴിയില്ല. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും ബുദ്ധിയാൽ ഉപേക്ഷിക്കൂ. നിന്റെ സത്യസ്വഭാവം അത്യുന്നതമായ ചൈതന്യമാണ് എന്ന് തിരിച്ചറിയുക.
കുര്വതോ ഽകുര്വതോ വാപി സ്വര്ഗേ വാ നരകേ ഽപി വാ । യാദൃഗ്വാസനമ് ഏതത് സ്യാന് മനസ് തദ് അനുഭൂയതേ
നമുക്ക് പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയോ, സ്വർഗ്ഗത്തിലോ നരകത്തിലോ ആയാലും, മനസ്സിൽ എങ്ങനെയുള്ള പ്രവണതയാണോ അതാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
നാനന്ദോ ന നിരാനന്ദോ ന ചലം നാചലം സ്ഥിരമ് । ന സന് നാസന് ന ചൈതേഷാം മധ്യം ജ്ഞമനനം വിദുഃ
ഇവിടെ സന്തോഷമോ അതിന്റെ അഭാവമോ ഇല്ല; ചലനമോ അചലതയോ ഇല്ല; നിലനില്പോ ഇല്ലാതാകലോ ഇല്ല. ഇവയ്ക്കിടയിൽ മറ്റൊരു നിലയുണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നുമില്ല.
ന മോക്ഷോ ഽസ്തി ന സംസാരസ് ത്വ് അസക്തമനസാമ് ഇഹ । സംസക്തമനസാം ത്വ് അന്തസ് സര്വമ് അസ്തി യഥാസ്ഥിതമ്
ഇവിടെ മനസ്സ് ആസ്വാദനരഹിതമായവർക്കു മോക്ഷമോ ബന്ധമോ ഒന്നുമില്ല; എന്നാൽ മനസ്സ് ആസ്വാദനത്തോടെ ബന്ധപ്പെട്ടവർക്കു എല്ലാം അതതു നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
ന ബന്ധോ ഽസ്തി ന മോക്ഷോ ഽസ്തി ന ബധ്യോ ഽസ്തി ന ബന്ധനഃ । അപ്രബോധാദ് ഇദം ദുഃഖം പ്രബോധാത് പ്രവിലീയതേ
ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നവനോ ബന്ധനമോ ഒന്നുമില്ല. ബോധമില്ലായ്മയിൽ നിന്നാണ് ഈ ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നത്; ബോധം ലഭിച്ചാൽ അത് അകന്നു പോകുന്നു.
സങ്കല്പിതാ ജഗതി ബന്ധമതിര് മുധൈവ സങ്കല്പിതാ ജഗതി മോക്ഷമതിര് മുധൈവ । സന്ത്യജ്യ സര്വമ് അനഹങ്കൃതിര് ആത്മനിഷ്ഠോ ധീരോ ധിയാ വ്യവഹരന് ഭുവി രാമ തിഷ്ഠ
ലോകത്തിൽ ബന്ധം എന്ന ധാരണയും മോക്ഷം എന്ന ധാരണയും വെറും കൽപ്പന മാത്രമാണ്. എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അഹങ്കാരമില്ലാതെ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനായി, വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ച് ഈ ലോകത്ത് നിലകൊള്ളൂ, രാമ.
സര്വേഷാമ് ഏവ ജീവാനാം സര്വാസാമ് അഭിതോ ദൃശാമ് । സമഗ്രാണാം പദാര്ഥാനാമ് ഉത്പത്തിര് ബ്രഹ്മണോ ഽനിശമ്
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും എല്ലായിടത്തുമുള്ള ദൃശ്യങ്ങൾക്കും എല്ലാ വസ്തുക്കൾക്കും തുടക്കം എന്നും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ്.
ലോകാഃ പരാദ് ഉപായാന്തി തസ്മിന് സ്ഥിത്വാ വിശന്ത്യ് അലമ് । തന്മയാ ഏവ സതതം തരങ്ഗാ ഇവ സാഗരേ
ലോകങ്ങൾ അതിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവ അതിൽ നിലനിൽക്കുകയും പിന്നെ അതിലേക്കു മുഴുവൻ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങൾ പോലെ അവ എല്ലായ്പ്പോഴും അതിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മൈവേദം സ്ഥിതം നാനാ മലമ് അസ്തീഹ നാനഘ । തരങ്ഗോര്മിഗണൈര് അമ്ഭസ് സിന്ധൌ സ്ഫുരതി നോ രജഃ
ഇവിടെ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ഇവിടെ മലിനതയോ ശുദ്ധിയോ ഒന്നുമില്ല. വെള്ളത്തിൽ തരംഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും അവയിൽ പൊടി ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
ദ്വിതീയാ കല്പനൈവേഹ ന രഘൂദ്വഹ വിദ്യതേ । ബ്രഹ്മമാത്രാദ് ഋതേ വഹ്നാവ് ഔഷ്ണ്യമാത്രാദ് ഋതേ യഥാ
രഘുവംശജ, ഇവിടെ രണ്ടാമതൊരു ഭാവനയില്ല; ബ്രഹ്മം ഒഴികെ ഒന്നുമില്ല. തീയിൽ നിന്ന് ചൂട് മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂവുള്ളൂവെന്നതുപോലെ.
നിര്ദുഃഖം ബ്രഹ്മ നിര്ധര്മ തജ്ജം ദുഃഖമ് ഇദം ജഗത് । അസ്പഷ്ടാര്ഥമ് ഇദം ബ്രഹ്മന് ന വേദ്മി വചനം തവ
ബ്രഹ്മം ദുഃഖരഹിതവും ഗുണരഹിതവുമാണ്; അതിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ലോകം ദുഃഖമാണ്. ബ്രഹ്മമേ, നിന്റെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം എനിക്ക് വ്യക്തമായില്ല.
ഇത്യ് ഉക്തേ തത്ര രാമേണ ചിന്തയാമ് ആസ ചേതസാ । വസിഷ്ഠോ മുനിശാര്ദൂലോ രാഘവസ്യോപദേശനേ
ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ രഘുവംശജനായ രാമനോട് എന്ത് ഉപദേശം നൽകാമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
പരം വികാസമ് ആയാതാ നാസ്യ താവദ് ഇയം മതിഃ । കിഞ്ചിന് നിര്മലതാം പ്രാപ്താ പ്രോഹ്യതേ വേഹ വസ്തുനി
അവന്റെ മനസ്സ് വളരെ വികസിച്ചിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിൽ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായ ശുദ്ധി വന്നിട്ടില്ല; കുറച്ച് വ്യക്തത ലഭിച്ചെങ്കിലും, ഈ ലോകത്തിലെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഇപ്പോഴും അവൻ അകറ്റുന്നു.
വ്യുത്പന്നമനസസ് ത്വ് അസ്യ ജ്ഞാതജ്ഞേയസ്യ ധീമതഃ । മോക്ഷോപായഗിരാം പാരം പ്രയാതസ്യ വിവേകതഃ
അവന്റെ മനസ്സ് വളരെയധികം വളർന്നിരിക്കുന്നു, അറിയേണ്ടതെല്ലാം അവൻ അറിയുന്നു, ജ്ഞാനിയും വിവേകിയും ആണ്; മോക്ഷം നേടാനുള്ള ഉപദേശങ്ങളുടെ അറ്റത്തേക്ക് വിവേകത്തോടെ അവൻ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ന കശ്ചിത് കസ്യചിദ് ദോഷോ നാസ്ത്യ് അവിദ്യാത്മനീത്യ് അലമ് । യാവന് നോക്തം ന വിശ്രാന്തിം താവദ് യാത്യ് ഏവ രാഘവഃ
ആർക്കും മറ്റാരിലും ദോഷമില്ല, ആത്മാവിൽ അജ്ഞാനവും ഇല്ല, രാഘവാ; ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞുതീരുമ്ബോഴേ അവൻ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തും.
അര്ധവ്യുത്പന്നബുദ്ധേസ് തു നൈതത് വക്തും ഹി ശോഭനമ് । ദൃഷ്ട്യാനയാ ഭോഗദശാം ഭാവയന്ന് ഏഷ നശ്യതി
അർദ്ധമായി മനസ്സിലാക്കിയവനു ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് യോജിപ്പില്ല; ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ ആസ്വാദനത്തെ ചിന്തിച്ചാൽ അവൻ നശിച്ചുപോകും.
പരാം ദൃഷ്ടിം പ്രയാതസ്യ ഭോഗേച്ഛാ നാഭിജായതേ । സര്വം ബ്രഹ്മേതി സിദ്ധാന്തകാലേ രാമസ്യ യുജ്യതേ
പരമമായ ദൃഷ്ടി നേടിയവനിൽ ആസ്വാദനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകില്ല; എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണെന്ന് അന്തിമമായി മനസ്സിലാക്കുന്നത് രാമനു യുക്തമാണ്.
ആദൌ ശമദമപ്രായൈര് ഗുണൈശ് ശിഷ്യം വിശോധയേത് । പശ്ചാത് സര്വമ് ഇദം ബ്രഹ്മ ശുദ്ധസ് ത്വമ് ഇതി ബോധയേത്
ആദ്യം ശമം, ദമം പോലുള്ള ഗുണങ്ങളിലൂടെ ശിഷ്യനെ ശുദ്ധീകരിക്കണം; അതിനു ശേഷം ഈ എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണെന്നും നീ ശുദ്ധനാണെന്നും ബോധിപ്പിക്കണം.
അജ്ഞസ്യാര്ധപ്രബുദ്ധസ്യ സര്വം ബ്രഹ്മേതി യോ വദേത് । മഹാനരകജാലേഷു സ തേന വിനിയോജിതഃ
അജ്ഞാനിയും പൂർണ്ണമായി ഉണർന്നിട്ടില്ലാത്തവനും എല്ലാം ബ്രഹ്മമാണെന്ന് പറഞ്ഞാൽ, അതുകൊണ്ട് അവൻ വലിയ നരകങ്ങളിൽ കുടുങ്ങും.
പ്രബുദ്ധബുദ്ധേഃ പ്രക്ഷീണഭോഗേച്ഛസ്യ നിരാശിഷഃ । നാസ്ത്യ് അവിദ്യാമലമ് ഇതി യുക്തം വക്തും മഹാത്മനഃ
യഥാർത്ഥ ബോധം ഉണർന്നവനും, ആസ്വാദനത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം തീർന്നവനും, പ്രതീക്ഷകളില്ലാത്തവനും, 'അജ്ഞാനത്തിന്റെ മലിനതൊന്നുമില്ല' എന്ന് പറയാൻ പാടുള്ളതാണ്.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ഭഗവാന് അജ്ഞാനതിമിരാപഹഃ । സമുവാച മുനിശ്രേഷ്ഠോ വസിഷ്ഠോ ഭൂമിഭാസ്കരഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നീക്കുന്നവനും, ഭൂമിയിൽ പ്രകാശം പകരുന്നവനും, മഹാനായ വസിഷ്ഠമുനിയും സംസാരിച്ചു.
കലങ്കകലനാ ബ്രഹ്മണ്യ് അസ്തി നാസ്തീതി രാഘവ । സിദ്ധാന്തകാലേ വക്തവ്യം സ്വയം ജ്ഞാസ്യസി വാനഘ
രാഘവ, ബ്രഹ്മണിൽ മലിനതുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്ന സംശയം അന്തിമമായ സത്യത്തെ കണ്ടെത്തുമ്പോൾ മാത്രമേ പറയേണ്ടതുള്ളൂ; നീ തന്നെ അതു അറിയും, പാപരഹിതനായവനേ.
സ്മയവിസ്മയസമ്മോഹഹര്ഷാമര്ഷവികാരിതാമ് । സമതാചലിതസ് തജ്ജ്ഞോ ന കദാചന ഗച്ഛതി
ഇതറിയുന്നവൻ, പുഞ്ചിരി, അത്ഭുതം, ഭ്രമം, സന്തോഷം, കോപം എന്നിവയാൽ ബാധിക്കപ്പെട്ടാലും, ഒരിക്കലും സമതയിൽ നിന്ന് വിട്ടുമാറുന്നില്ല.
സതി ദീപ ഇവാലോകസ് സത്യ് അര്ക ഇവ വാസരഃ । സതി പുഷ്പ ഇവാമോദസ് സ്വതസ് സമ്പദ്യതേ ജഗത്
ദീപം ഉണ്ടെങ്കില് പ്രകാശം ഉണ്ടാകുന്നു; സൂര്യന് ഉണ്ടെങ്കില് പകലും ഉണ്ടാകുന്നു; പുഷ്പം ഉണ്ടെങ്കില് സുഗന്ധവും ഉണ്ടാകുന്നു. അതുപോലെ, ലോകവും സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
ആഭാസമാത്രമ് ഏവേദം പരിദൃശ്യത ഏവ വാ । സ്പന്ദസ് സമീരണസ്യേവ ന സന് നാസദ് ഇവ സ്ഥിതമ്
ഇത് വെറും പ്രത്യക്ഷം മാത്രമാണ്, അല്ലെങ്കില് കാണുന്ന പോലെ തോന്നുന്നു. കാറ്റിന്റെ ചലനം പോലെ, ഇത് ഉണ്ട് എന്നും ഇല്ല എന്നും പറയാനാവില്ല; ഇടയ്ക്ക് നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെയാണ്.
നശ്യതീഹ ഹി തദ് വസ്തു നാത്മഭൂതം യദ് ആത്മനഃ । കഥം നശ്യതി തദ് വസ്തു സ്വാത്മഭൂതം യദ് ആത്മനഃ
സ്വഭാവത്തില് ആത്മാവല്ലാത്തത് ഇവിടെ നശിക്കുന്നു; ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമായത് എങ്ങനെ നശിക്കും?
നീ പലവിധം പ്രവർത്തികൾ മുന്നിൽ വച്ച് ചെയ്തിട്ടും, അതിനുശേഷം വേഗത്തിൽ നേടേണ്ടത് എന്താണ്? ഭൂതങ്ങളെയൊക്കെയും അറിയുന്നവനേ, അതിനുള്ള ഉചിതമായത് പറയൂ. നീ ചെയ്യുന്നവനല്ലെന്ന ബോധത്തിൽ മനസ്സു നിലനിര്ത്തുക; ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കരുത്. മനസ്സിനെ ശാന്തവും സ്വച്ഛവുമായ അവസ്ഥയിൽ ഉറപ്പോടെ സ്ഥാപിക്കൂ; ധൈര്യത്തിന്റെ സമുദ്രംപോലെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കൂ.