ചതുര്ദശവിധാനീഹ ഭൂതാനി ഭുവനാന്തരേ । നാനാചാരവിഹാരാണി നാനാവിരചനാനി ച
ഇവിടെ, മറ്റൊരു ലോകത്തിൽ, പതിനാലു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ നിലനിൽക്കുന്നു; അവർ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും വിനോദങ്ങളിലും ഏർപ്പെടുന്നു, പലവിധ രൂപങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.
പുനഃ പുനര് വിലീയന്തേ ജായന്തേ ച പുനഃ പുനഃ । ധാരാപരമ്പരാപാതവതി വാരീവ ബുദ്ബുദാഃ
പുതുപുതിയായി ഇവ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ തുടർച്ചയായി പൊട്ടുന്ന കുഞ്ചികകളെപ്പോലെ.
ആയാതി യാതി പരിതിഷ്ഠതി രാരടീതി സ്വാര്ഥാന് ഉപാര്ജയതി ധാവതി ജന്മരാശൌ । ഉന്മത്തവദ് വിഹിതഭാവനമ് ആഹിതേഹാ മുഗ്ധാ കൃതാന്തവിവശാ ജനതാ വരാകീ
അവർ വരുന്നു, പോകുന്നു, ചിലപ്പോൾ നിൽക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ മുഴങ്ങുന്നു, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു, ജന്മങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ ഓടുന്നു; ഭ്രമിച്ചവരെപ്പോലെ, മനസ്സിൽ പകർന്ന ധാരണകളോടും ശ്രമങ്ങളോടും കൂടെ, വിധിയുടെ അടിമകളായി ഈ ദയനീയരായ ജനങ്ങൾ അലയുന്നു.
ഇത്ഥം സ്ഥിരചലാകാരാസ് സംസാരാവലയോ ഽഭിതഃ । സ്വഭാവാദ് ബ്രഹ്മണസ് സര്വാഃ പുനര് ആയാന്തി യാന്തി ച
ഇങ്ങനെ സ്ഥിരവും അസ്ഥിരവുമായ രൂപങ്ങളോടെ സാംസാരിക ചക്രങ്ങൾ എല്ലാടും തിരിയുന്നു; എല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുമാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നത്.
സ്വതസ് സര്വമ് ഇദം ജാതമ് അന്യോഽന്യം ഹേതുതാം ഗതമ് । അന്യോഽന്യമ് അപി നശ്യച് ച സ്വത ഏവ വിലീയതേ
ഇവ എല്ലാം സ്വയം ജനിച്ചവയാണ്, ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിന് കാരണമാകുന്നു; മറ്റൊന്നാൽ നശിച്ചാലും, ഒടുവിൽ സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ ലയിക്കുന്നു.
സ്വതസ് സ്തമ്ഭനിഭസ് സ്പന്ദോ യഥാഗാധജലോദരേ । തഥൈവേദമ് അസത് സച് ച ചിദ് ഏവ പരിദൃശ്യതേ
ഗഹനമായ വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ ചലനം സ്വതവേ ശാന്തമായതുപോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ഇഹലോകത്തിലെ യാഥാർത്ഥ്യവും അയാഥാർത്ഥ്യവും ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമായിട്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
വ്യോമന്യ് ഏവ നിരാഭാസേ നിദാഘാത് സരിതോ യഥാ । ലക്ഷ്യന്തേ തദ്വദ് ഏവേമാശ് ചിത്തത്ത്വേ സൃഷ്ടിദൃഷ്ടയഃ
വെയിലിന്റെ കനത്തിൽ ആകാശത്തിൽ നദികൾ കാണുന്നതുപോലെ, രൂപമില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽപോലും, അതുപോലെ മനസ്സിന്റെ സാരത്തിൽ സൃഷ്ടിയുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ മദവശാദ് ആത്മാ സ്വോ ഽന്യവത് പ്രതിഭാസതേ । തഥൈവ ചിത്ത്വാച് ചിദ്ധാതുസ് സ ഏവാസ ഇവ സ്ഥിതഃ
മദത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ താനെതാനെ മറ്റൊരാളായി തോന്നുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ നിന്നു ചൈതന്യത്തിന്റെ സാരം മറ്റൊന്നായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
ന ചേദം സദ് അസന് നേദം തത്സ്ഥാതത്സ്ഥതയാ ചിതിഃ । നാതിരിക്താതിരിക്താ ച കടകാദിഷു ഹേമതാ
ഇത് യാഥാർത്ഥ്യവും അല്ല, അയാഥാർത്ഥ്യവും അല്ല; അതത് നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ചൈതന്യമാണ് ഇതു. അതുപോലെ തന്നെ, വളയങ്ങളിലും മറ്റും സ്വർണ്ണം അതിലധികമോ കുറവോ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.
യേന ശബ്ദം രസം രൂപം ഗന്ധം ജാനാസി രാഘവ । സോ ഽയമ് ആത്മാ പരം ബ്രഹ്മ സര്വമ് ആപൂര്യ സംസ്ഥിതഃ
രാഘവ, നീ ശബ്ദവും രസവും രൂപവും ഗന്ധവും അറിയുന്നതെന്താണോ, അതാണ് ആത്മാവ്, അതാണ് പരബ്രഹ്മം, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
നാനൈകതാമ് അതീതാത് തു സര്വഗാദ് അമലാത്മനഃ । ദ്വിതീയാ കല്പനൈവാസ്തി കാചിന് നേതരഥാ ക്വചിത്
എല്ലാം വ്യാപിച്ച ശുദ്ധമായ ആത്മാവിന്, ഭിന്നതയോ ഏകതയോ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേതെന്ന ധാരണ വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അതൊന്നും ഇല്ല.
രാശേര് അഭാവാദ് അന്യസ്യ ഭാവാഭാവാശ് ശുഭാശുഭാഃ । സൃഷ്ടയഃ പരികല്പ്യന്തേ നാത്മനൈവാഥ വാത്മനി
വേറെ ഒരു കൂട്ടമില്ലാത്തതിനാൽ, മറ്റൊന്നിന്റെ ഉണര്ച്ചയോ ഇല്ലായ്മയോ, നല്ലതോ ചീത്തയോ സൃഷ്ടികൾ വെറും മനസ്സിൽ തോന്നുന്നതാണ്; ആത്മാവിൽ അതൊന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ല, കാറ്റിലും ഇല്ല.
നാസി രാമോ ന ചാരാമസ് ത്വമ് ഇയം ബ്രഹ്മസംസ്ഥിതിഃ । സര്വദ്വന്ദ്വവിനിര്മുക്തഃ കര്താ ഭവ ഗതജ്വരഃ
നീ രാമനല്ല, രാമനല്ലാത്തവനും അല്ല; ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവസ്ഥ. എല്ലായിരട്ടവുമൊഴിഞ്ഞ്, സുഖദുഃഖങ്ങൾ വിട്ട്, പ്രവർത്തകനായി നിലകൊൾക.
പുരഃ കൃത്വാ കൃത്വാ ബഹുവിധമ് ഇദം കര്മ തരസാ ത്വയാ പ്രാപ്യം കിം തദ് വദ യദ് ഉചിതം ഭൂതഗണകാത് । അകര്തൃത്വേ ചാസ്ഥാ ഭവതു തവ മാവാഞ്ഛനമതേര് ഭവ സ്വസ്ഥസ്വച്ഛസ് സ്ഥിതതരമതിര് ധൈര്യജലധിഃ
ഗത്വാ സുദൂരമ് അപി യത്നവതാ ജനേന നാസാദ്യതേ തദ് ഇഹ യേന സുപൂര്ണതേതി । മത്വേതി സന്ത്യജ പദാര്ഥഗണം ധിയാ ത്വം തത്ത്വം സ്വമ് ഏവ പരമാര്ഥതയാ ചിദാത്മാ
വളരെ ശ്രമിച്ചാലും, ആരും ഇവിടെ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നതു നേടാൻ കഴിയില്ല. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും ബുദ്ധിയാൽ ഉപേക്ഷിക്കൂ. നിന്റെ സത്യസ്വഭാവം അത്യുന്നതമായ ചൈതന്യമാണ് എന്ന് തിരിച്ചറിയുക.
കുര്വതോ ഽകുര്വതോ വാപി സ്വര്ഗേ വാ നരകേ ഽപി വാ । യാദൃഗ്വാസനമ് ഏതത് സ്യാന് മനസ് തദ് അനുഭൂയതേ
നമുക്ക് പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയോ, സ്വർഗ്ഗത്തിലോ നരകത്തിലോ ആയാലും, മനസ്സിൽ എങ്ങനെയുള്ള പ്രവണതയാണോ അതാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
നാനന്ദോ ന നിരാനന്ദോ ന ചലം നാചലം സ്ഥിരമ് । ന സന് നാസന് ന ചൈതേഷാം മധ്യം ജ്ഞമനനം വിദുഃ
ഇവിടെ സന്തോഷമോ അതിന്റെ അഭാവമോ ഇല്ല; ചലനമോ അചലതയോ ഇല്ല; നിലനില്പോ ഇല്ലാതാകലോ ഇല്ല. ഇവയ്ക്കിടയിൽ മറ്റൊരു നിലയുണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നുമില്ല.
ന മോക്ഷോ ഽസ്തി ന സംസാരസ് ത്വ് അസക്തമനസാമ് ഇഹ । സംസക്തമനസാം ത്വ് അന്തസ് സര്വമ് അസ്തി യഥാസ്ഥിതമ്
ഇവിടെ മനസ്സ് ആസ്വാദനരഹിതമായവർക്കു മോക്ഷമോ ബന്ധമോ ഒന്നുമില്ല; എന്നാൽ മനസ്സ് ആസ്വാദനത്തോടെ ബന്ധപ്പെട്ടവർക്കു എല്ലാം അതതു നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
ന ബന്ധോ ഽസ്തി ന മോക്ഷോ ഽസ്തി ന ബധ്യോ ഽസ്തി ന ബന്ധനഃ । അപ്രബോധാദ് ഇദം ദുഃഖം പ്രബോധാത് പ്രവിലീയതേ
ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നവനോ ബന്ധനമോ ഒന്നുമില്ല. ബോധമില്ലായ്മയിൽ നിന്നാണ് ഈ ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നത്; ബോധം ലഭിച്ചാൽ അത് അകന്നു പോകുന്നു.
സങ്കല്പിതാ ജഗതി ബന്ധമതിര് മുധൈവ സങ്കല്പിതാ ജഗതി മോക്ഷമതിര് മുധൈവ । സന്ത്യജ്യ സര്വമ് അനഹങ്കൃതിര് ആത്മനിഷ്ഠോ ധീരോ ധിയാ വ്യവഹരന് ഭുവി രാമ തിഷ്ഠ
ലോകത്തിൽ ബന്ധം എന്ന ധാരണയും മോക്ഷം എന്ന ധാരണയും വെറും കൽപ്പന മാത്രമാണ്. എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അഹങ്കാരമില്ലാതെ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനായി, വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ച് ഈ ലോകത്ത് നിലകൊള്ളൂ, രാമ.
സര്വേഷാമ് ഏവ ജീവാനാം സര്വാസാമ് അഭിതോ ദൃശാമ് । സമഗ്രാണാം പദാര്ഥാനാമ് ഉത്പത്തിര് ബ്രഹ്മണോ ഽനിശമ്
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും എല്ലായിടത്തുമുള്ള ദൃശ്യങ്ങൾക്കും എല്ലാ വസ്തുക്കൾക്കും തുടക്കം എന്നും ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ്.
ലോകാഃ പരാദ് ഉപായാന്തി തസ്മിന് സ്ഥിത്വാ വിശന്ത്യ് അലമ് । തന്മയാ ഏവ സതതം തരങ്ഗാ ഇവ സാഗരേ
ലോകങ്ങൾ അതിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അവ അതിൽ നിലനിൽക്കുകയും പിന്നെ അതിലേക്കു മുഴുവൻ ലയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. സമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങൾ പോലെ അവ എല്ലായ്പ്പോഴും അതിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മൈവേദം സ്ഥിതം നാനാ മലമ് അസ്തീഹ നാനഘ । തരങ്ഗോര്മിഗണൈര് അമ്ഭസ് സിന്ധൌ സ്ഫുരതി നോ രജഃ
ഇവിടെ ബ്രഹ്മം മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ഇവിടെ മലിനതയോ ശുദ്ധിയോ ഒന്നുമില്ല. വെള്ളത്തിൽ തരംഗങ്ങൾ ഉണ്ടാകുമ്പോഴും അവയിൽ പൊടി ഉണ്ടാകാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ് ഇത്.
ദ്വിതീയാ കല്പനൈവേഹ ന രഘൂദ്വഹ വിദ്യതേ । ബ്രഹ്മമാത്രാദ് ഋതേ വഹ്നാവ് ഔഷ്ണ്യമാത്രാദ് ഋതേ യഥാ
രഘുവംശജ, ഇവിടെ രണ്ടാമതൊരു ഭാവനയില്ല; ബ്രഹ്മം ഒഴികെ ഒന്നുമില്ല. തീയിൽ നിന്ന് ചൂട് മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂവുള്ളൂവെന്നതുപോലെ.
നിര്ദുഃഖം ബ്രഹ്മ നിര്ധര്മ തജ്ജം ദുഃഖമ് ഇദം ജഗത് । അസ്പഷ്ടാര്ഥമ് ഇദം ബ്രഹ്മന് ന വേദ്മി വചനം തവ
ബ്രഹ്മം ദുഃഖരഹിതവും ഗുണരഹിതവുമാണ്; അതിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ ലോകം ദുഃഖമാണ്. ബ്രഹ്മമേ, നിന്റെ വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം എനിക്ക് വ്യക്തമായില്ല.
ഇത്യ് ഉക്തേ തത്ര രാമേണ ചിന്തയാമ് ആസ ചേതസാ । വസിഷ്ഠോ മുനിശാര്ദൂലോ രാഘവസ്യോപദേശനേ
ഇങ്ങനെ രാമൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വസിഷ്ഠൻ രഘുവംശജനായ രാമനോട് എന്ത് ഉപദേശം നൽകാമെന്ന് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.
പരം വികാസമ് ആയാതാ നാസ്യ താവദ് ഇയം മതിഃ । കിഞ്ചിന് നിര്മലതാം പ്രാപ്താ പ്രോഹ്യതേ വേഹ വസ്തുനി
അവന്റെ മനസ്സ് വളരെ വികസിച്ചിരിക്കുന്നു, പക്ഷേ അതിൽ ഇപ്പോഴും പൂർണ്ണമായ ശുദ്ധി വന്നിട്ടില്ല; കുറച്ച് വ്യക്തത ലഭിച്ചെങ്കിലും, ഈ ലോകത്തിലെ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഇപ്പോഴും അവൻ അകറ്റുന്നു.
വ്യുത്പന്നമനസസ് ത്വ് അസ്യ ജ്ഞാതജ്ഞേയസ്യ ധീമതഃ । മോക്ഷോപായഗിരാം പാരം പ്രയാതസ്യ വിവേകതഃ
അവന്റെ മനസ്സ് വളരെയധികം വളർന്നിരിക്കുന്നു, അറിയേണ്ടതെല്ലാം അവൻ അറിയുന്നു, ജ്ഞാനിയും വിവേകിയും ആണ്; മോക്ഷം നേടാനുള്ള ഉപദേശങ്ങളുടെ അറ്റത്തേക്ക് വിവേകത്തോടെ അവൻ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
ന കശ്ചിത് കസ്യചിദ് ദോഷോ നാസ്ത്യ് അവിദ്യാത്മനീത്യ് അലമ് । യാവന് നോക്തം ന വിശ്രാന്തിം താവദ് യാത്യ് ഏവ രാഘവഃ
ആർക്കും മറ്റാരിലും ദോഷമില്ല, ആത്മാവിൽ അജ്ഞാനവും ഇല്ല, രാഘവാ; ഇതെല്ലാം പറഞ്ഞുതീരുമ്ബോഴേ അവൻ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തും.
അര്ധവ്യുത്പന്നബുദ്ധേസ് തു നൈതത് വക്തും ഹി ശോഭനമ് । ദൃഷ്ട്യാനയാ ഭോഗദശാം ഭാവയന്ന് ഏഷ നശ്യതി
അർദ്ധമായി മനസ്സിലാക്കിയവനു ഇങ്ങനെ പറയുന്നത് യോജിപ്പില്ല; ഈ ദൃഷ്ടിയിൽ ആസ്വാദനത്തെ ചിന്തിച്ചാൽ അവൻ നശിച്ചുപോകും.
നീ പലവിധം പ്രവർത്തികൾ മുന്നിൽ വച്ച് ചെയ്തിട്ടും, അതിനുശേഷം വേഗത്തിൽ നേടേണ്ടത് എന്താണ്? ഭൂതങ്ങളെയൊക്കെയും അറിയുന്നവനേ, അതിനുള്ള ഉചിതമായത് പറയൂ. നീ ചെയ്യുന്നവനല്ലെന്ന ബോധത്തിൽ മനസ്സു നിലനിര്ത്തുക; ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കരുത്. മനസ്സിനെ ശാന്തവും സ്വച്ഛവുമായ അവസ്ഥയിൽ ഉറപ്പോടെ സ്ഥാപിക്കൂ; ധൈര്യത്തിന്റെ സമുദ്രംപോലെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കൂ.