വ്യോമ സൌഷിര്യമ് ആദത്തേ സര്വമൂര്ത്യവിരോധി യത് । സ്പന്ദൈകധര്മവാന് വാതോ രസരൂപി യഥാ ജലമ്
ശൂന്യതയാണ് ആകാശത്തിന്റെ സ്വഭാവം, അതിനാൽ എല്ലാ രൂപങ്ങളെയും എതിര്പ്പില്ലാതെ സ്വീകരിക്കുന്നു. കാറ്റിന് മാത്രം ചലനമാണ് സ്വഭാവം, വെള്ളത്തിന് രുചിയാണ് സ്വഭാവം — ഇവയും ഇതുപോലെയാണ്.
ദൃഢോര്വീ പ്രകടം തേജസ് സ്ഥിതിമന്തി ജഗന്തി ച । പ്രതിബന്ധാഭ്യനുജ്ഞാസു കാലഃ കലനയാ സ്ഥിതഃ
ദൃഢമായ ഭൂമി, വ്യക്തമായ അഗ്നിചൈതന്യം, സ്ഥിരതയുള്ള ലോകങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം സമയത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലും അനുമതിയിലുമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
പുഷ്പം ലതാന്തമ് ആയാതി ശനൈസ് സഞ്ചിതകേസരമ് । മൃത്കോടരരസോല്ലാസസ് തൃണതാമ് ഏതി ഭൂതലേ
പൂവ് പതിയെ തണ്ടിന്റെ അറ്റത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ അതിന്റെ പരാഗം സമ്പാദിക്കുന്നു. മണ്ണിന്റെ അകത്തുള്ള ഈരപ്പം സന്തോഷത്തോടെ നിലംപുറത്ത് പുല്ലായി മാറുന്നു.
മൂലസ്ഥാഃ ഫലമ് ആയാന്തി പേലവാ രസലേശകാഃ । സന്നിവേശം വ്രജന്ത്യ് ഏതാ രേഖാഃ പല്ലവപാലിഷു
വേരിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന അതിസൂക്ഷ്മമായ അവശിഷ്ടങ്ങൾ, അത്ര ശക്തിയില്ലാത്തതും വെറും കുറച്ച് രസമായതുമാണെങ്കിലും, ഫലത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു. ഈ വരകൾ ഇളം ഇലകളുടെ നിരകളിൽ രൂപം കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
രചനാമ് അനുഗൃഹ്ണന്തി ശക്രബാണാസനേ ഽണവഃ । യോഗോ ഭവത്യ് അവിരതം സംസ്ഥാനേന നവോ നവഃ
ഇന്ദ്രന്റെ വില്ലിന്റെയും അമ്പിന്റെയും ഘടനയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന അനുസൂക്ഷ്മങ്ങളായ കണങ്ങൾ സൃഷ്ടിയെ നിലനിർത്തുന്നു. ക്രമത്തിൽ തുടർച്ചയായി, എല്ലായ്പ്പോഴും പുതുമയോടെ, ഐക്യം ഉണ്ടാകുന്നു.
വസന്തമ് ഉപതിഷ്ഠന്തേ പുഷ്പപല്ലവരാശയഃ । നിദാഘവിധിമ് ആയാന്തി ദാവദാഹവിഭൂതയഃ
പൂക്കളുടെയും ഇലമുളകളുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ വസന്തകാലത്തെ അണിനിരക്കുന്നു. കാട്ടുതീയുടെ ശക്തികൾ ഉഷ്ണകാലത്തിന്റെ ക്രമത്തിലേക്ക് അടുത്ത് വരുന്നു.
പ്രാവൃട്സമയമ് ഈഹന്തേ നീലാ ജലദരാജയഃ । ശരദം ചാനുധാവന്തി സമഗ്രാഃ ഫലരാശയഃ
നീലമായ മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ മഴക്കാലത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എല്ലാ ഫലക്കൂട്ടങ്ങളും ശരത്കാലത്തെ പിന്തുടരുന്നു.
ഹിമന്തൌ ഹിമഹാസിന്യോ ഭവന്തി കകുഭോ ദശ । നയന്ത്യ് ഉപലതാമ് അമ്ബു ശിശിരേ ശീതലാനിലാഃ
ശീതകാലത്ത് പത്ത് ദിശകളും മഞ്ഞുകൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഈ സമയത്ത് തണുത്ത കാറ്റുകൾ വെള്ളം കല്ലുകളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ന ജഹാതി സ്വമര്യാദാം കാലോ യുഗമയീമ് ഇമാമ് । തരങ്ഗിണീതരങ്ഗൌഘലീലയാ യാന്തി സൃഷ്ടയഃ
കാലം തന്റെ നിയമം ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയുന്നില്ല; യുഗങ്ങളാൽ നെയ്തിരിക്കുന്ന ഈ ക്രമത്തിൽ സൃഷ്ടികൾ തിരമാലകൾ പോലെ ഒരൊറ്റയടിയിൽ മുന്നോട്ട് പോവുന്നു.
നിയതിസ് സ്ഥിതിമ് ആയാതി സ്ഥൈര്യചാതുര്യകാരിണീ । തിഷ്ഠത്യ് ആപ്രലയം ധീരാ ധരാ ധരണധര്മിണീ
വിധി തന്റെ സ്ഥിരതയും ദൃഢതയും കൊണ്ട് നിലനിൽക്കുന്നു; ഭൂമി ധൈര്യത്തോടെ, താങ്ങാനുള്ള സ്വഭാവംകൊണ്ട് പ്രളയം വരുവോളം നിലനിൽക്കുന്നു.
ചതുര്ദശവിധാനീഹ ഭൂതാനി ഭുവനാന്തരേ । നാനാചാരവിഹാരാണി നാനാവിരചനാനി ച
ഇവിടെ, മറ്റൊരു ലോകത്തിൽ, പതിനാലു തരത്തിലുള്ള ജീവികൾ നിലനിൽക്കുന്നു; അവർ വിവിധ പ്രവർത്തനങ്ങളിലും വിനോദങ്ങളിലും ഏർപ്പെടുന്നു, പലവിധ രൂപങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു.
പുനഃ പുനര് വിലീയന്തേ ജായന്തേ ച പുനഃ പുനഃ । ധാരാപരമ്പരാപാതവതി വാരീവ ബുദ്ബുദാഃ
പുതുപുതിയായി ഇവ വീണ്ടും അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു; ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിൽ തുടർച്ചയായി പൊട്ടുന്ന കുഞ്ചികകളെപ്പോലെ.
ആയാതി യാതി പരിതിഷ്ഠതി രാരടീതി സ്വാര്ഥാന് ഉപാര്ജയതി ധാവതി ജന്മരാശൌ । ഉന്മത്തവദ് വിഹിതഭാവനമ് ആഹിതേഹാ മുഗ്ധാ കൃതാന്തവിവശാ ജനതാ വരാകീ
അവർ വരുന്നു, പോകുന്നു, ചിലപ്പോൾ നിൽക്കുന്നു, ചിലപ്പോൾ മുഴങ്ങുന്നു, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു, ജന്മങ്ങളുടെ ഒഴുക്കിൽ ഓടുന്നു; ഭ്രമിച്ചവരെപ്പോലെ, മനസ്സിൽ പകർന്ന ധാരണകളോടും ശ്രമങ്ങളോടും കൂടെ, വിധിയുടെ അടിമകളായി ഈ ദയനീയരായ ജനങ്ങൾ അലയുന്നു.
ഇത്ഥം സ്ഥിരചലാകാരാസ് സംസാരാവലയോ ഽഭിതഃ । സ്വഭാവാദ് ബ്രഹ്മണസ് സര്വാഃ പുനര് ആയാന്തി യാന്തി ച
ഇങ്ങനെ സ്ഥിരവും അസ്ഥിരവുമായ രൂപങ്ങളോടെ സാംസാരിക ചക്രങ്ങൾ എല്ലാടും തിരിയുന്നു; എല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ നിന്നുമാണ് വീണ്ടും വീണ്ടും വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്നത്.
സ്വതസ് സര്വമ് ഇദം ജാതമ് അന്യോഽന്യം ഹേതുതാം ഗതമ് । അന്യോഽന്യമ് അപി നശ്യച് ച സ്വത ഏവ വിലീയതേ
ഇവ എല്ലാം സ്വയം ജനിച്ചവയാണ്, ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിന് കാരണമാകുന്നു; മറ്റൊന്നാൽ നശിച്ചാലും, ഒടുവിൽ സ്വഭാവപ്രകാരം തന്നെ ലയിക്കുന്നു.
സ്വതസ് സ്തമ്ഭനിഭസ് സ്പന്ദോ യഥാഗാധജലോദരേ । തഥൈവേദമ് അസത് സച് ച ചിദ് ഏവ പരിദൃശ്യതേ
ഗഹനമായ വെള്ളത്തിനുള്ളിൽ ചലനം സ്വതവേ ശാന്തമായതുപോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ഇഹലോകത്തിലെ യാഥാർത്ഥ്യവും അയാഥാർത്ഥ്യവും ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമായിട്ടാണ് കാണപ്പെടുന്നത്.
വ്യോമന്യ് ഏവ നിരാഭാസേ നിദാഘാത് സരിതോ യഥാ । ലക്ഷ്യന്തേ തദ്വദ് ഏവേമാശ് ചിത്തത്ത്വേ സൃഷ്ടിദൃഷ്ടയഃ
വെയിലിന്റെ കനത്തിൽ ആകാശത്തിൽ നദികൾ കാണുന്നതുപോലെ, രൂപമില്ലാത്ത ആകാശത്തിൽപോലും, അതുപോലെ മനസ്സിന്റെ സാരത്തിൽ സൃഷ്ടിയുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു.
യഥാ മദവശാദ് ആത്മാ സ്വോ ഽന്യവത് പ്രതിഭാസതേ । തഥൈവ ചിത്ത്വാച് ചിദ്ധാതുസ് സ ഏവാസ ഇവ സ്ഥിതഃ
മദത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ താനെതാനെ മറ്റൊരാളായി തോന്നുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ നിന്നു ചൈതന്യത്തിന്റെ സാരം മറ്റൊന്നായി നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.
ന ചേദം സദ് അസന് നേദം തത്സ്ഥാതത്സ്ഥതയാ ചിതിഃ । നാതിരിക്താതിരിക്താ ച കടകാദിഷു ഹേമതാ
ഇത് യാഥാർത്ഥ്യവും അല്ല, അയാഥാർത്ഥ്യവും അല്ല; അതത് നിലയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ചൈതന്യമാണ് ഇതു. അതുപോലെ തന്നെ, വളയങ്ങളിലും മറ്റും സ്വർണ്ണം അതിലധികമോ കുറവോ ഇല്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ.
യേന ശബ്ദം രസം രൂപം ഗന്ധം ജാനാസി രാഘവ । സോ ഽയമ് ആത്മാ പരം ബ്രഹ്മ സര്വമ് ആപൂര്യ സംസ്ഥിതഃ
രാഘവ, നീ ശബ്ദവും രസവും രൂപവും ഗന്ധവും അറിയുന്നതെന്താണോ, അതാണ് ആത്മാവ്, അതാണ് പരബ്രഹ്മം, എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
നാനൈകതാമ് അതീതാത് തു സര്വഗാദ് അമലാത്മനഃ । ദ്വിതീയാ കല്പനൈവാസ്തി കാചിന് നേതരഥാ ക്വചിത്
എല്ലാം വ്യാപിച്ച ശുദ്ധമായ ആത്മാവിന്, ഭിന്നതയോ ഏകതയോ അതിജീവിച്ചിരിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തേതെന്ന ധാരണ വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അതൊന്നും ഇല്ല.
രാശേര് അഭാവാദ് അന്യസ്യ ഭാവാഭാവാശ് ശുഭാശുഭാഃ । സൃഷ്ടയഃ പരികല്പ്യന്തേ നാത്മനൈവാഥ വാത്മനി
വേറെ ഒരു കൂട്ടമില്ലാത്തതിനാൽ, മറ്റൊന്നിന്റെ ഉണര്ച്ചയോ ഇല്ലായ്മയോ, നല്ലതോ ചീത്തയോ സൃഷ്ടികൾ വെറും മനസ്സിൽ തോന്നുന്നതാണ്; ആത്മാവിൽ അതൊന്നും ഉണ്ടാകുന്നില്ല, കാറ്റിലും ഇല്ല.
നാസി രാമോ ന ചാരാമസ് ത്വമ് ഇയം ബ്രഹ്മസംസ്ഥിതിഃ । സര്വദ്വന്ദ്വവിനിര്മുക്തഃ കര്താ ഭവ ഗതജ്വരഃ
നീ രാമനല്ല, രാമനല്ലാത്തവനും അല്ല; ഇതാണ് ബ്രഹ്മാവസ്ഥ. എല്ലായിരട്ടവുമൊഴിഞ്ഞ്, സുഖദുഃഖങ്ങൾ വിട്ട്, പ്രവർത്തകനായി നിലകൊൾക.
പുരഃ കൃത്വാ കൃത്വാ ബഹുവിധമ് ഇദം കര്മ തരസാ ത്വയാ പ്രാപ്യം കിം തദ് വദ യദ് ഉചിതം ഭൂതഗണകാത് । അകര്തൃത്വേ ചാസ്ഥാ ഭവതു തവ മാവാഞ്ഛനമതേര് ഭവ സ്വസ്ഥസ്വച്ഛസ് സ്ഥിതതരമതിര് ധൈര്യജലധിഃ
ഗത്വാ സുദൂരമ് അപി യത്നവതാ ജനേന നാസാദ്യതേ തദ് ഇഹ യേന സുപൂര്ണതേതി । മത്വേതി സന്ത്യജ പദാര്ഥഗണം ധിയാ ത്വം തത്ത്വം സ്വമ് ഏവ പരമാര്ഥതയാ ചിദാത്മാ
വളരെ ശ്രമിച്ചാലും, ആരും ഇവിടെ നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നതു നേടാൻ കഴിയില്ല. ഇതു മനസ്സിലാക്കി, എല്ലാ വസ്തുക്കളെയും ബുദ്ധിയാൽ ഉപേക്ഷിക്കൂ. നിന്റെ സത്യസ്വഭാവം അത്യുന്നതമായ ചൈതന്യമാണ് എന്ന് തിരിച്ചറിയുക.
കുര്വതോ ഽകുര്വതോ വാപി സ്വര്ഗേ വാ നരകേ ഽപി വാ । യാദൃഗ്വാസനമ് ഏതത് സ്യാന് മനസ് തദ് അനുഭൂയതേ
നമുക്ക് പ്രവർത്തിച്ചാലോ പ്രവർത്തിക്കാതിരിക്കുകയോ, സ്വർഗ്ഗത്തിലോ നരകത്തിലോ ആയാലും, മനസ്സിൽ എങ്ങനെയുള്ള പ്രവണതയാണോ അതാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
നാനന്ദോ ന നിരാനന്ദോ ന ചലം നാചലം സ്ഥിരമ് । ന സന് നാസന് ന ചൈതേഷാം മധ്യം ജ്ഞമനനം വിദുഃ
ഇവിടെ സന്തോഷമോ അതിന്റെ അഭാവമോ ഇല്ല; ചലനമോ അചലതയോ ഇല്ല; നിലനില്പോ ഇല്ലാതാകലോ ഇല്ല. ഇവയ്ക്കിടയിൽ മറ്റൊരു നിലയുണ്ടെന്ന് ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നുമില്ല.
ന മോക്ഷോ ഽസ്തി ന സംസാരസ് ത്വ് അസക്തമനസാമ് ഇഹ । സംസക്തമനസാം ത്വ് അന്തസ് സര്വമ് അസ്തി യഥാസ്ഥിതമ്
ഇവിടെ മനസ്സ് ആസ്വാദനരഹിതമായവർക്കു മോക്ഷമോ ബന്ധമോ ഒന്നുമില്ല; എന്നാൽ മനസ്സ് ആസ്വാദനത്തോടെ ബന്ധപ്പെട്ടവർക്കു എല്ലാം അതതു നിലയിൽ തന്നെ തുടരുന്നു.
ന ബന്ധോ ഽസ്തി ന മോക്ഷോ ഽസ്തി ന ബധ്യോ ഽസ്തി ന ബന്ധനഃ । അപ്രബോധാദ് ഇദം ദുഃഖം പ്രബോധാത് പ്രവിലീയതേ
ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നവനോ ബന്ധനമോ ഒന്നുമില്ല. ബോധമില്ലായ്മയിൽ നിന്നാണ് ഈ ദു:ഖം ഉണ്ടാകുന്നത്; ബോധം ലഭിച്ചാൽ അത് അകന്നു പോകുന്നു.
സങ്കല്പിതാ ജഗതി ബന്ധമതിര് മുധൈവ സങ്കല്പിതാ ജഗതി മോക്ഷമതിര് മുധൈവ । സന്ത്യജ്യ സര്വമ് അനഹങ്കൃതിര് ആത്മനിഷ്ഠോ ധീരോ ധിയാ വ്യവഹരന് ഭുവി രാമ തിഷ്ഠ
ലോകത്തിൽ ബന്ധം എന്ന ധാരണയും മോക്ഷം എന്ന ധാരണയും വെറും കൽപ്പന മാത്രമാണ്. എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് അഹങ്കാരമില്ലാതെ ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനായി, വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിച്ച് ഈ ലോകത്ത് നിലകൊള്ളൂ, രാമ.
നീ പലവിധം പ്രവർത്തികൾ മുന്നിൽ വച്ച് ചെയ്തിട്ടും, അതിനുശേഷം വേഗത്തിൽ നേടേണ്ടത് എന്താണ്? ഭൂതങ്ങളെയൊക്കെയും അറിയുന്നവനേ, അതിനുള്ള ഉചിതമായത് പറയൂ. നീ ചെയ്യുന്നവനല്ലെന്ന ബോധത്തിൽ മനസ്സു നിലനിര്ത്തുക; ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കരുത്. മനസ്സിനെ ശാന്തവും സ്വച്ഛവുമായ അവസ്ഥയിൽ ഉറപ്പോടെ സ്ഥാപിക്കൂ; ധൈര്യത്തിന്റെ സമുദ്രംപോലെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഇരിക്കൂ.