തേ ഹി നിര്വാസനാ ഏവ യദാ ശാന്തിമ് ഉപാഗതാഃ । തദൈതേഷാം ഗതിര് ജാതാ ദീപാനാമ് ഇവ ശാമ്യതാമ്
അവർക്കു മനസ്സിലെ ആസ്വാദനങ്ങൾ ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ, അവർ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തി; അപ്പോൾ അവരുടെ അന്ത്യം അണയുന്ന ദീപങ്ങൾ പോലെ ആയിരുന്നു.
തസ്മാദ് വാസനയാ ബദ്ധം മുക്തം നിര്വാസനം മനഃ । രാമ നിര്വാസനീഭാവമ് ആഹരാശു വിവേകതഃ
രാമാ, മനസ്സിനെ ആസ്വാദനങ്ങൾ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; ആസ്വാദനങ്ങൾ ഇല്ലാതായാൽ മനസ്സ് മോചിതമാകും. അതിനാൽ, വിവേകത്തോടെ ആസ്വാദനരഹിതമായ അവസ്ഥയെ നീ വേഗത്തിൽ നേടുക.
സമ്യഗാലോകനാത് സത്യാദ് വാസനാ പ്രവിലീയതേ । വാസനാവിലയേ ചേതശ് ശമമ് ആയാതി ദീപവത്
സത്യത്തെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ആസ്വാദനങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു; ആസ്വാദനങ്ങൾ അകന്നാൽ, മനസ്സ് ദീപം പോലെ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ന സത്യം കിഞ്ചിദ് ഏവേഹ യദ്ഭാവോ ഭാവയത്യ് അലമ് । നാസ്ത്യ് ഏവ ഭാവനാ തസ്മാദ് ഇത്യ് ഏതത് സമ്യഗീക്ഷണമ്
ഇവിടെ യാഥാര്ഥ്യത്തില് ഒന്നുമില്ല; കാണുന്നതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭാവനയാല് മാത്രമാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഭാവനയ്ക്കു പോലും യഥാര്ഥം ഇല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് ശരിയായ ബോധം.
വാസനാചിത്തനാമാനൌ ശബ്ദാവ് അര്ഥസമന്വിതൌ । സത്യാവലോകനാദ് യത്ര വിലീനൌ തത് പരം പദമ്
വാസനയും മനസ്സും എന്നിങ്ങനെ പറയുന്ന രണ്ടു പേരുകളും അര്ത്ഥം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളാണ്. സത്യം കാണുന്നവനില് അവ രണ്ടും ലയിച്ചുപോകുന്നിടമാണ് പരമാവസ്ഥ.
ആത്മൈവേദം ജഗത് സര്വം കഃ കിം ഭാവയതു ക്വ വാ । ഭാവനാ നാമ നാസ്ത്യ് ഏവ ഏതത് തത് സമ്യഗീക്ഷണമ്
ഈ ലോകം മുഴുവന് ആത്മാവാണ്; ആര് ആരെ എവിടെ ഭാവിക്കാനാണ്? ഭാവന എന്നതൊന്നും യാഥാര്ഥ്യത്തില് ഇല്ല; ഇതാണ് ശരിയായ ദര്ശനം.
വാസനാവലിതം ചിത്തമ് ഇഹ സ്ഥിതിമ് ഉപാഗതമ് । തദ് ഏവ തദ്വിനിര്മുക്തം വിമുക്തമ് ഇതി കഥ്യതേ
വാസനകളാല് നിറഞ്ഞ മനസ്സ് ഇവിടെ ഒരു നിലയിലേക്കെത്തുന്നു; ആ വാസനകളില് നിന്നു പൂര്ണമായി മോചിതമായാല് അതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു.
നാനാഘടപടാകാരൈശ് ചേതസ് സ്ഥിതിമ് ഉപാഗതമ് । തദ് ഏവാശു ശമം നേയം മിഥ്യാ യക്ഷ ഇവോത്ഥിതഃ
ചിതം പലവിധ പാത്രങ്ങളോ വസ്ത്രങ്ങളോ പോലെ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, അതേ മനസ്സിനെ വേഗത്തിൽ സമാധാനത്തിലേക്ക് നയിക്കണം. അതിന്റെ രൂപങ്ങൾ എല്ലാം മിഥ്യയാണ്, ഉണർന്നൊരു ഭൂതംപോലെയാണ്.
ദാമവ്യാലകടാകാരൈശ് ചേതഃ പരിണതം യഥാ । ഭീമഭാസദ്രുടാകാരൈശ് ചേതഃ പരിണതം തഥാ
മാലയോ പാമ്പോ പോലെയുള്ള രൂപങ്ങൾ മനസ്സിന് എങ്ങനെ വരുമോ, അതുപോലെ ഭയാനകമായ പ്രകാശമുള്ള ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ രൂപവും മനസ്സിന് വരാം.
ഭീമഭാസദ്രുടന്യായോ രാഘവാസ്ത്വ് അചലസ് തവ । ദാമവ്യാലകടന്യായോ മാ തേ ഭവതു രാഘവ
രാഘവ, ഭയാനകമായ പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷത്തിന്റെ സങ്കൽപ്പം നിനക്കിൽ ഉറപ്പായിരിക്കട്ടെ; മാലയോ പാമ്പോ പോലെയുള്ള സങ്കൽപ്പം നിനക്കുണ്ടാകരുത്.
ഏതദ് രാമ പുരാ പ്രോക്തം പിത്രാ കമലജേന മേ । ഭവതേ ഽദ്യ മയാ പ്രോക്തം ശിഷ്യായാത്യന്തധീമതേ
രാമാ, ഇതു എനിക്ക് മുമ്പ് എന്റെ പിതാവായ കമലജനിൽ നിന്ന് കേട്ടതാണ്; ഇന്ന് അതേ ഉപദേശം ഞാൻ നിനക്കു, അത്യന്തം ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യനായി, പറഞ്ഞു.
ദാമവ്യാലകടന്യായസ് തസ്മാന് മാ തേ ഽസ്തു രാഘവ । ഭീമഭാസദ്രുടന്യായോ നിത്യമ് അസ്തു തവാനഘ
രാഘവാ, കയറ്റത്തെയും പാമ്പിനെയും കുറിച്ചുള്ള തെറ്റായ ധാരണ നിന്നെ പിടിക്കരുത്. ഭയാനകമായി തോന്നുന്ന ഉണങ്ങിയ കശുവിന്റെ ഉദാഹരണം നീ എപ്പോഴും മനസ്സിൽ വയ്ക്കണം, പാപരഹിതനേ.
അവിരലസുഖദുഃഖസങ്കടേയം ഭവപദവീ ഭവഭാവനോപയാതാ । വ്യവഹരണവതോ ഽപി ഭൂതജാതൌ സതതമ് അസക്തതയാ വിനശ്യതീതി
ഇന്ത്യാനന്ദവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞ ഈ ലോകജീവിതം ലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഭാവനയിൽ നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവർക്കും, ആസ്വാദനമില്ലാതെ ജീവിച്ചാൽ, ഇത് എല്ലായ്പ്പോഴും അപ്രത്യക്ഷമാവുന്നു.
ജയന്തി തേ സദാ ശൂരാസ് സാധവോ യൈര് വിനിര്ജിതമ് । അവിദ്യാമദിരോല്ലാസി സ്വമനോ വിഷയോന്മുഖമ്
അവിദ്യയും അഹങ്കാരവും കൊണ്ടു ഉന്മാദമായും വിഷയങ്ങളിൽ ആകർഷിതമായും ഉള്ള സ്വന്തം മനസ്സിനെ ജയിച്ചവരാണ് സദാ വിജയികളായ വീരരും സത്പുരുഷന്മാരും.
സംസാരസ്യാസ്യ ദുഃഖസ്യ സര്വോപദ്രവദായിനഃ । ഉപായ ഏക ഏവാസ്തി മനസസ് സ്വസ്യ നിഗ്രഹഃ
ഈ ലോകസഞ്ചാരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന എല്ലാ ദുഃഖങ്ങൾക്കും ഉപദ്രവങ്ങൾക്കും ഒരു വഴിയേ ഉണ്ട്: സ്വന്തം മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കുക.
ശ്രൂയതാം ധര്മസര്വസ്വം ശ്രുത്വാ ചൈവാവധാര്യതാമ് । ഭോഗേച്ഛാമാത്രകോ ബന്ധസ് തത്ത്യാഗോ മോക്ഷ ഉച്യതേ
എല്ലാ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരാംശം കേൾക്കൂ, മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യൂ: അനുഭവിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹം തന്നെയാണ് ബന്ധനം; അതു ഉപേക്ഷിക്കുമ്പോൾ അതാണ് മോക്ഷം.
കിമ് അന്യൈശ് ശാസ്ത്രസന്ദര്ഭൈഃ ശ്രൂയതാമ് ഇദമ് ഏവ തത് । യദ് യത് സ്വാദ്വ് അങ്ഗ തത് സര്വം ദൃശ്യതാം വിഷവഹ്നിവത്
മറ്റു ഗ്രന്ഥങ്ങളിലെ ചർച്ചകൾക്ക് എന്ത് ആവശ്യം? ഇതു മാത്രം കേൾക്കൂ: നിനക്ക് രുചികരമെന്നു തോന്നുന്ന എല്ലാം വിഷമോ അഗ്നിയോ പോലെ കാണണം.
വിഷയാ വിഷമാഭോഗാഃ പ്രവിചാര്യാഃ പുനഃ പുനഃ । തേ ഹ്യ് അനിഷ്ടാഃ പരിത്യാജ്യാസ് സേവ്യമാനാസ് സുഖാവഹാഃ
ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ വിഷംപോലെയാണ്; അവയെ വീണ്ടും വീണ്ടും പരിശോധിക്കണം. അവ അനിഷ്ടവും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതുമാണ്, കാരണം അതിൽ ലീനരാകുമ്പോൾ ദു:ഖം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ.
ദോഷാന് പ്രസൂതേ സസ്ഫാരാന് വാസനാവാസിതാ മതിഃ । കീര്ണകണ്ടകബീജാ ഭൂഃ കണ്ടകപ്രസരം യഥാ
വാസനകളാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സ് അനവധി ദോഷങ്ങൾ ജനിപ്പിക്കുന്നു, കുരുവുള്ള വിത്ത് വിതച്ച മണ്ണിൽ കുരു പടർന്നുവരുന്നതുപോലെ.
അലഗ്നവാസനാഗര്ഭാ മതിഃ പ്രസരവര്ജിതാ । അദൃഷ്ടരാഗദ്വേഷാ സാ ശമമ് ഏതി ശനൈഃ പരമ്
ബദ്ധതയുടെ വിത്തും ചിന്തകളുടെ ഒഴുക്കും ഇല്ലാത്ത മനസ്സ്, ആസക്തിയും ദ്വേഷവും കാണാതെ, പതിയെ പരമമായ ശാന്തിയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ശുഭവാസനാഗര്ഭാ ധീഃ പ്രസൂതേ സുഗുണാന് സദാ । ഫലദാന് അങ്കുരാന് കാലേ ശ്രേഷ്ഠബീജവതീവ ഭൂഃ
നല്ല പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്ത് നിറഞ്ഞ ബുദ്ധി, എപ്പോഴും നല്ല ഗുണങ്ങൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്നു; സമയത്ത് അവ ഫലം കായ്ക്കുന്നു, നല്ല വിത്ത് ഉള്ള നിലം പോലെയാണ്.
ശുഭഭാവാനുസന്ധാനാത് പ്രസന്നേ മനസി സ്ഥിതേ । ശനൈശ് ശനൈഃ പ്രശാന്തേ ച മിഥ്യാജ്ഞാനഘനാമ്ബുദേ
നല്ല ചിന്തകൾ ആലോചിച്ച് മനസ്സ് ശുദ്ധവും സ്ഥിരവുമാകുമ്പോൾ, തെറ്റായ അറിവിന്റെ കനത്ത മേഘം പതിയെ പതിയെ അകറ്റപ്പെടുന്നു.
വൃദ്ധിം ഗതേ ച സൌജന്യേ ശുക്ലപക്ഷ ഇവോഡുപേ । വിവേകേ പ്രസൃതേ പുണ്യേ ജഗതീവാര്കതേജസി
നന്മ വളരുമ്പോൾ, വെളിച്ചം കൂടുന്ന ചന്ദ്രൻ പോലെ, വിവേകവും പുണ്യവും വ്യാപിക്കുമ്പോൾ, ലോകം സൂര്യന്റെ പ്രകാശത്തിൽ പോലെ തിളങ്ങുന്നു.
ധൃതാവ് അന്തര് വിവൃദ്ധായാം മുക്തായാമ് ഇവ കീചകേ । സ്ഥിതാവ് അന്തഃ കൃതാസ്ഥായാം രുചാവ് ഇവ നിശാകരേ
ഉള്ളിൽ ദൃഢത വളരുമ്പോൾ, കാറ്റ് കീചകക്കൊള്ളയിൽ പടരുന്നതുപോലെ മോക്ഷം ഉദയിക്കുന്നു. മനസ്സിൽ സ്ഥിരത ഉറപ്പിക്കുമ്പോൾ, രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രന്റെ പ്രകാശം പടരുന്നതുപോലെ ആനന്ദം വിരിയുന്നു.
ഫലിതേ ശീതലച്ഛായേ സത്സങ്ഗസഫലദ്രുമേ । സ്രവത്യ് ആനന്ദസുരസം സമാധിസരലദ്രുമേ
നല്ല സ്നേഹത്തിന്റെ വൃക്ഷം പഴുത്തു തണലും നൽകുമ്പോൾ, സമാധിയുടെ നേരായ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നു ആനന്ദത്തിന്റെ അമൃതം ഒഴുകുന്നു.
മനോ ഭവതി നിര്ദ്വന്ദ്വം നിഷ്കാമമ് അനുപദ്രവമ് । പ്രശാന്തചാപലാനര്ഥലോഭമോഹഭയാമയമ്
മനസ്സ് ഇരട്ടത്വം വിട്ട്, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, അലമുറയില്ലാതെ, ചഞ്ചലതയും, ലാഭവും, മായയും, ഭയവും ഇല്ലാതെ ശാന്തമാകുന്നു.
ക്ഷീണശാസ്ത്രാര്ഥസന്ദേഹം വിഗതാശേഷകൌതുകമ് । നിരസ്തകല്പനാജാലം ജീവന്മുക്തമ് അലേപകമ്
ശാസ്ത്രാർത്ഥത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സംശയങ്ങൾ ഒടുക്കം തീർന്നു, എല്ലാ കൗതുകവും അകന്നു, കற்பനയുടെ കുടയൊക്കെ മാറി, ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനായി, ഒന്നും ചേർത്ത് പിടിക്കാതെ ജീവിക്കുന്നു.
നിരീഹം നിരുപാക്രോശം നിരപേക്ഷം നിരാധി ച । സംശാന്തശോകനീഹാരമ് അസക്തം ഗ്രന്ഥിവര്ജിതമ്
ആഗ്രഹമില്ലാതെ, കോപമില്ലാതെ, പ്രതീക്ഷയില്ലാതെ, മനസ്സിലൊരു ഉല്ലാസമോ വിഷമമോ ഇല്ലാതെ, ദുഃഖത്തിന്റെ മൂടൽപടലങ്ങൾ ശമിച്ച മനസ്സോടെ, ആസ്വാദനങ്ങളിൽ ആകൃഷ്ടനാകാതെ, ഗ്രന്ഥങ്ങളോ ഉപദേശങ്ങളോ പിടിച്ചിരിപ്പില്ലാതെ ഒരാൾ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്വേന്ദ്രിയോഗ്രസുതം സൂതം സതൃഷ്ണാദാരപഞ്ജരമ് । നാശയിത്വാ സ്വമ് ആത്മാനം സാധയത്യ് അര്ഥമ് ഐശ്വരമ്
സ്വന്തം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കഠിനമായ കുതിരകളെപ്പോലെ ഓടിക്കുന്ന മനസ്സും, തൃശ്യയും ആസക്തിയും അടച്ചിടുന്ന പഞ്ചരവും ആയ മനസ്സും നശിപ്പിച്ചാൽ, ഒരാൾക്ക് സ്വന്തം മേൽ പരമാധികാരം നേടാൻ കഴിയും.
ആത്മപീവരതാഹേതൂന് വികല്പാന് സ്വയമ് ഉജ്ഝതി । സദ്ഭൃത്യഃ പ്രഭുകൃത്യേഷു ജഹാതി തൃണവത് തനുമ്
ആത്മാവിനെ വളർത്തുന്ന ഭ്രമങ്ങൾ അവൻ സ്വയം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ഭൃത്യൻ തന്റെ യജമാനന്റെ ജോലി തീർന്നപ്പോൾ ഒരു പുല്ല് തൂവലുപോലെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.