തതസ് തത്ത്വപരിജ്ഞാനാന് മിഥ്യാ ഭാവനയോത്ഥിതമ് । നാഹങ്കാരം പ്രയാസ്യന്തി വിജേഷ്യന്തി ച താന് സുരാന്
ശേഷം, അവർ സത്യം തിരിച്ചറിയുമ്പോഴും, പൊള്ളയായ ഭാവനകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുമ്പോഴും, അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കില്ല; അവർ ആ ദേവന്മാരെ ജയിക്കും.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ദൈത്യേന്ദ്രസ് താദൃശാന് ദാനവാധിപാന് । മായയോത്പാദയാമ് ആസ ബുദ്ബുദാന് ഇവ വാരിധിഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ദൈത്യാധിപൻ, സമുദ്രം ബുബ്ബുഡങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മായയാൽ അത്തരം അസുരനേതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സര്വജ്ഞാ വേദ്യവേത്താരോ വീതരാഗാ ഗതൈനസഃ । യഥാപ്രാപ്തൈകകര്താരോ ഭാവിതാത്മാന ഉത്തമാഃ
അവർ എല്ലാം അറിയുന്നവരും, അറിവ് നേടേണ്ടതെന്തെന്നു അറിയുന്നവരും, രാഗരഹിതരും പാപരഹിതരുമായിരുന്നു. അവർക്കു ലഭിച്ചതനുസരിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും, ഉന്നത മനസ്സുള്ളവരും ആയിരുന്നു.
ഭീമോ ഭാസോ ദ്രുട ഇതി നാമഭിഃ പരിലാഞ്ഛിതാഃ । ജഗത് തൃണമ് ഇവാശേഷം പശ്യന്തഃ പാവനാശയാഃ
ഭീമൻ, ഭാസൻ, ദ്രുടൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നവർ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഒരു പുല്ലുപോലെയാണ് കാണുന്നത്. മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയേടിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു.
തേ സ്മ ദൈത്യാ ഭുവം പ്രാപ്യ ച്ഛാദയാമ് ആസുര് അമ്ബരമ് । ഗര്ജന്തോ ഹേതിതഡിതഃ പ്രാവൃഷീവ പയോധരാഃ
അവ ദാനവന്മാർ ഭൂമിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ആകാശം മുഴുവൻ മറച്ചു. മഴക്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾ പോലെ അവർ ഗർജിച്ചു, മിന്നലുപോലും ഉണ്ടാക്കി.
അയുധ്യന്ത സമം ദേവൈര് അപി വര്ഷഗണാന് ബഹൂന് । വിവേകവശതോ ജഗ്മുര് നാഹങ്കാരം കദാചന
അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം വർഷങ്ങളോളം സമമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. വിവേകത്തിന്റെ കാരണത്താൽ, ഒരിക്കലും അഹങ്കാരത്തിൽ വീണില്ല.
തേഷാം യാവദ് ഉദേത്യ് അന്തര് മമേദമ് ഇതി വാസനാ । താവത് കോ ഽയമ് അഹം ചേതി വിചാരാദ് യാത്യ് അസത്യതാമ്
'ഇത് എന്റെതാണ്' എന്നുള്ള ആന്തരിക വാസന അവരിൽ ഉയരുന്നിടത്തോളം, 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചിന്തയിലൂടെ അതു അസത്യമായിത്തീരുന്നു.
അസച് ഛരീരം ചിച് ഛുദ്ധാ കോ ഽസാവ് അഹമ് ഇതി സ്ഥിതഃ । വിചാരാദ് ഇത്ഥമ് ഏതേഷാം പ്രോദഗുര് ന ഭയാദയഃ
അസത്യമായ ശരീരം, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം — ഇവ രണ്ടും 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ആലോചനയിലൂടെ ഭയം പോലുള്ളവ ഇവരിൽ ഉദയിക്കാറില്ല.
അസച് ഛരീരം നാസ്തീദം ചിച് ഛുദ്ധൈവാത്മനി സ്ഥിതാ । അഹം നാമ ന ചാന്യോ ഽസ്തി നിശ്ചിത്യേത്യ് അസുരാ ബഭുഃ
ഈ അസത്യമായ ശരീരം ഇല്ല; ആത്മാവിൽ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നത്. 'ഞാൻ' എന്നതോ മറ്റാരോ ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയപ്പോൾ, അവർ അസുരന്മാരായി.
തതസ് തൈര് നിരഹങ്കാരൈര് ജരാമരണനിര്ഭയൈഃ । പ്രാപ്താനുകാരിഭിര് വീരൈര് വര്തമാനാനുവര്തിഭിഃ
അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, വൃദ്ധതയെയും മരണത്തെയും ഭയപ്പെടാത്ത, സത്യസാക്ഷാത്കാരമുള്ളവരെ അനുകരിക്കുന്ന, ഇപ്പോഴത്തെ സത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരെ പിന്തുടരുന്ന വീരന്മാർ അപ്പോൾ ഉണ്ടായി.
അസക്തബുദ്ധിഭിര് നിത്യം ഹതാന്യൈര് അപ്യ് അഹന്തൃഭിഃ । വാസനാജാലനിര്മുക്തൈഃ കൃതകാര്യൈര് അകര്തൃഭിഃ
അനുരാഗമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ള, ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഭാവമില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടാലും, വാസനകളുടെ കുടയിലുനിന്ന് മോചിതരായ, ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം പൂർത്തിയാക്കിയ, കർമ്മബോധം ഇല്ലാത്തവരായ അവർ അങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
പ്രഭോഃ കാര്യമ് ഇദം കാര്യമ് ഇതി സങ്ഗരതത്പരൈഃ । വീതരാഗൈര് ഗതദ്വേഷൈസ് സതതം സമദൃഷ്ടിഭിഃ
പ്രഭുവിന്റെ ജോലി എന്നറിയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മുഴുകി, ആസക്തിയും വൈരവും ഇല്ലാതെ, എല്ലായ്പ്പോഴും സമദർശനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരാണ് ഇവർ.
സാ ദൈവീ ദാനവൈസ് സേനാ ഭീമഭാസദ്രുടാദിഭിഃ । ഹതാ ഭുക്താ ക്ഷതാ പ്ലുഷ്ടാ സ്വാന്ത്രശ്രീര് ഇവ ഭോക്തൃഭിഃ
അപ്രമേഹമായ അസുരന്മാരാൽ ദൈവസേന ഭയാനകമായി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു, നശിച്ചു, ദഹിച്ചു, പരിക്കേറ്റു, അകത്തുള്ള സമ്പത്ത് ആസ്വാദകരാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ.
ഭീമഭാസദ്രുടക്ഷുണ്ണാ തതോ ഗീര്വാണവാഹിനീ । പരിദുദ്രാവ വേഗേന ഗങ്ഗേവ ഹിമവച്ച്യുതാ
ഭയങ്കരമായ അസുരന്മാരാൽ തകർന്ന ദേവസേന, ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നു വീണു ഒഴുകുന്ന ഗംഗപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
സാ സുരാനീകിനീ ദേവം ക്ഷീരോദാര്ണവശായിനമ് । ജഗാമ ശരണം ശൈലം വാതാന്തേവാബ്ദമാലികാ
ആ ദൈവസേന, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന ദൈവത്തിൻറെ ശരണം തേടി, കാറ്റ് അവസാനിക്കുമ്പോൾ മേഘമാല പർവ്വതത്തെ അഭയമാകുന്നത് പോലെ ഓടി.
വിഷ്ണുര് ആശ്വാസയാമ് ആസ താം ഭീതാം ദേവവാഹിനീമ് । ഭുജഗാഭിദ്രുതാമ് ഏകാം രമണീമ് ഇവ നായകഃ
ഭയപ്പെട്ട ദേവനദിയെ, പാമ്പുകൾ പിന്തുടർന്നതിനെ, ഒരു നായകൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണു ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
അഥ ക്ഷീരോദകുഹരേ താവത് സാ സുരവാഹിനീ । ഉവാസ യാവദ് ഭഗവാന് അരിനാശാര്ഥമ് ഉദ്യയൌ
പിന്നീട്, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലെ ഗുഹയിൽ ആ ദേവനദി തങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ഭഗവാൻ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉയർന്ന് വരുന്നതുവരെ.
ബഭൂവ ദാരുണം യുദ്ധം ശൌരിശമ്ബരയോസ് തതഃ । അകാല ഇവ കല്പാന്തസ് സമുഡ്ഡീനകുലാചലഃ
ശൗരിയും ശംബരനും തമ്മിൽ അതിവിശേഷമായ ഒരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അകാലത്തിൽ കല്പാന്തം സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ, പർവ്വതങ്ങളും കുടുംബങ്ങളും ഉണർന്നുയർന്നതുപോലെ.
ശശാമ സമരേ തസ്മിന് ദൈത്യസ് സബലവാഹനഃ । നാരായണഹതോ യാതശ് ശമ്ബരോ വൈഷ്ണവീം പുരീമ്
ആ യുദ്ധത്തിൽ, ദാനവനും അവന്റെ സൈന്യവും രഥങ്ങളും അടങ്ങിയവയും കീഴടക്കപ്പെട്ടു; നാരായണൻ വധിച്ചതിനാൽ ശംബരൻ വിഷ്ണുവിന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭീമഭാസദ്രുടാസ് തേ തു തസ്മിന് വിഷമസങ്ഗരേ । വിഷ്ണുനൈവ ശമം നീതാഃ പവനേനേവ ദീപകാഃ
അത് ഭയാനകമായ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു ഭയപ്പെടുത്തി ഓടിപ്പോയവർ, കാറ്റിൽ ദീപങ്ങൾ അണയുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണു തന്നെ അവരെ ശാന്തനാക്കുകയായിരുന്നു.
തേ ഹി നിര്വാസനാ ഏവ യദാ ശാന്തിമ് ഉപാഗതാഃ । തദൈതേഷാം ഗതിര് ജാതാ ദീപാനാമ് ഇവ ശാമ്യതാമ്
അവർക്കു മനസ്സിലെ ആസ്വാദനങ്ങൾ ഇല്ലാതാവുമ്പോൾ, അവർ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തി; അപ്പോൾ അവരുടെ അന്ത്യം അണയുന്ന ദീപങ്ങൾ പോലെ ആയിരുന്നു.
തസ്മാദ് വാസനയാ ബദ്ധം മുക്തം നിര്വാസനം മനഃ । രാമ നിര്വാസനീഭാവമ് ആഹരാശു വിവേകതഃ
രാമാ, മനസ്സിനെ ആസ്വാദനങ്ങൾ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; ആസ്വാദനങ്ങൾ ഇല്ലാതായാൽ മനസ്സ് മോചിതമാകും. അതിനാൽ, വിവേകത്തോടെ ആസ്വാദനരഹിതമായ അവസ്ഥയെ നീ വേഗത്തിൽ നേടുക.
സമ്യഗാലോകനാത് സത്യാദ് വാസനാ പ്രവിലീയതേ । വാസനാവിലയേ ചേതശ് ശമമ് ആയാതി ദീപവത്
സത്യത്തെ ശരിയായി മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ ആസ്വാദനങ്ങൾ അകറ്റപ്പെടുന്നു; ആസ്വാദനങ്ങൾ അകന്നാൽ, മനസ്സ് ദീപം പോലെ സമാധാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു.
ന സത്യം കിഞ്ചിദ് ഏവേഹ യദ്ഭാവോ ഭാവയത്യ് അലമ് । നാസ്ത്യ് ഏവ ഭാവനാ തസ്മാദ് ഇത്യ് ഏതത് സമ്യഗീക്ഷണമ്
ഇവിടെ യാഥാര്ഥ്യത്തില് ഒന്നുമില്ല; കാണുന്നതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ ഭാവനയാല് മാത്രമാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്. ഭാവനയ്ക്കു പോലും യഥാര്ഥം ഇല്ലെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നതാണ് ശരിയായ ബോധം.
വാസനാചിത്തനാമാനൌ ശബ്ദാവ് അര്ഥസമന്വിതൌ । സത്യാവലോകനാദ് യത്ര വിലീനൌ തത് പരം പദമ്
വാസനയും മനസ്സും എന്നിങ്ങനെ പറയുന്ന രണ്ടു പേരുകളും അര്ത്ഥം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദങ്ങളാണ്. സത്യം കാണുന്നവനില് അവ രണ്ടും ലയിച്ചുപോകുന്നിടമാണ് പരമാവസ്ഥ.
ആത്മൈവേദം ജഗത് സര്വം കഃ കിം ഭാവയതു ക്വ വാ । ഭാവനാ നാമ നാസ്ത്യ് ഏവ ഏതത് തത് സമ്യഗീക്ഷണമ്
ഈ ലോകം മുഴുവന് ആത്മാവാണ്; ആര് ആരെ എവിടെ ഭാവിക്കാനാണ്? ഭാവന എന്നതൊന്നും യാഥാര്ഥ്യത്തില് ഇല്ല; ഇതാണ് ശരിയായ ദര്ശനം.
വാസനാവലിതം ചിത്തമ് ഇഹ സ്ഥിതിമ് ഉപാഗതമ് । തദ് ഏവ തദ്വിനിര്മുക്തം വിമുക്തമ് ഇതി കഥ്യതേ
വാസനകളാല് നിറഞ്ഞ മനസ്സ് ഇവിടെ ഒരു നിലയിലേക്കെത്തുന്നു; ആ വാസനകളില് നിന്നു പൂര്ണമായി മോചിതമായാല് അതാണ് മോക്ഷം എന്നു പറയുന്നു.
നാനാഘടപടാകാരൈശ് ചേതസ് സ്ഥിതിമ് ഉപാഗതമ് । തദ് ഏവാശു ശമം നേയം മിഥ്യാ യക്ഷ ഇവോത്ഥിതഃ
ചിതം പലവിധ പാത്രങ്ങളോ വസ്ത്രങ്ങളോ പോലെ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് ശാന്തമായിരിക്കുമ്പോൾ, അതേ മനസ്സിനെ വേഗത്തിൽ സമാധാനത്തിലേക്ക് നയിക്കണം. അതിന്റെ രൂപങ്ങൾ എല്ലാം മിഥ്യയാണ്, ഉണർന്നൊരു ഭൂതംപോലെയാണ്.
ദാമവ്യാലകടാകാരൈശ് ചേതഃ പരിണതം യഥാ । ഭീമഭാസദ്രുടാകാരൈശ് ചേതഃ പരിണതം തഥാ
മാലയോ പാമ്പോ പോലെയുള്ള രൂപങ്ങൾ മനസ്സിന് എങ്ങനെ വരുമോ, അതുപോലെ ഭയാനകമായ പ്രകാശമുള്ള ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ രൂപവും മനസ്സിന് വരാം.
ഭീമഭാസദ്രുടന്യായോ രാഘവാസ്ത്വ് അചലസ് തവ । ദാമവ്യാലകടന്യായോ മാ തേ ഭവതു രാഘവ
രാഘവ, ഭയാനകമായ പ്രകാശമുള്ള വൃക്ഷത്തിന്റെ സങ്കൽപ്പം നിനക്കിൽ ഉറപ്പായിരിക്കട്ടെ; മാലയോ പാമ്പോ പോലെയുള്ള സങ്കൽപ്പം നിനക്കുണ്ടാകരുത്.