ഭാവാദ് അഹങ്കൃതിം ത്യക്ത്വാ സ്ഥൂലാമ് ഏതാം ഹി ലൌകികീമ് । തിഷ്ഠന് വ്യവഹരന് വാപി ന നരഃ പ്രപതത്യ് അധഃ
ചിന്തയിൽ ഈ ഭാരംകൂടിയ ലോകീയ അഹംഭാവം വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ഒരാൾ ഇരിക്കുമ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും താഴേക്ക് വീഴുന്നില്ല.
സംശാന്താഹങ്കൃതേര് ജന്തോര് ഭോഗരോഗാ മഹാമതേഃ । ന സ്വദന്തേ സുതൃപ്തസ്യ യഥാ പ്രതിവിഷാരസാഃ
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആരുടെയോ അഹങ്കാരം പൂര്ണമായും ശമിച്ചുപോയാല്, ആള്ക്കു ഭോഗങ്ങളുടെ രോഗങ്ങള് anymore രുചിയില്ലാതാകും. ഒരാള് പൂര്ണമായും തൃപ്തനായാല് വിഷം കലര്ന്ന രുചികള് എങ്ങനെയോ ആസ്വാദ്യമല്ലാത്തതുപോലെയാണ് ഇതും.
ഭോഗേഷ്വ് അസ്വദമാനേഷു പുംസശ് ശ്രേയഃ പുരോഗതമ് । ക്ഷീണേ ഽന്ധകാരേ കിം നാമ മനസോ ഽന്യത് പ്രവര്തതേ
ഒരു മനുഷ്യന് ഭോഗങ്ങളില് രുചിയില്ലാതാവുമ്പോള് സത്യമായ ശ്രേയസ് മുന്നില് കാത്തിരിക്കുന്നു. ഇരുട്ട് മാറിയശേഷം മനസിന് വേറൊന്നും തേടാനില്ലല്ലോ.
അഹങ്കാരാനുസന്ധാനവര്ജനാദ് ഏവ രാഘവ । പൌരുഷൈകപ്രയത്നോത്ഥാത് തീര്യതേ ഭവസാഗരഃ
രാഘവ, അഹങ്കാരത്തെ പിന്തുടരുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രമായ ശ്രമം കൊണ്ടു തന്നെ, മനുഷ്യന് ഭവസാഗരം കടക്കാന് കഴിയും.
നാഹം ന നാമ മമ കിഞ്ചിദ് അപീതി മത്വാ സര്വം ച മേ സകലമ് അപ്യ് അഹമ് ഏവ വേതി । ലബ്ധാസ്പദാം മനസി സംവിദമ് ഏവമ് ഈഡ്യാം നീത്വാ സ്ഥിതിം പരമ് ഉപൈതി പദം മഹാത്മാ
ഞാന് ഇല്ല, എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല, എന്നെ ഒഴികെ ഒന്നുമില്ല, എല്ലാം ഞാനാണ് എന്ന ബോധം മനസ്സില് ഉറപ്പിച്ച് നിലനിര്ത്തുമ്പോള് മഹാത്മാവിന് പരമപദം ലഭിക്കും.
അത്ര തേ ശൃണു വക്ഷ്യാമി ദാമാദിഷു ഗതേഷ്വ് അഥ । യദ് വൃത്തം ശമ്ബരസ്യൈവ നഗരേ നഗസന്നിഭേ
ഇനി കേൾക്കൂ, ദാമനും മറ്റുള്ളവരും പോയതിന്റെ ശേഷം, പർവതംപോലെയുള്ള ശംഭരന്റെ നഗരത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
തഥാ ഗഗനവിഭ്രഷ്ടേ സമസ്തേ ധ്വസ്തസംസ്ഥിതൌ । വിനഷ്ടേ ശമ്ബരാനീകേ ശരദീവാഭ്രമണ്ഡലേ
ശരത്കാലത്ത് ആകാശം മേഘങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോലെ, ശംഭരന്റെ സൈന്യം നശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം അസ്ഥിരമായി, എല്ലാം തകർന്നുപോയി.
ദേവനിര്ജിതസൈന്യോ ഽസൌ നീത്വാ കതിപയാസ് സമാഃ । പുനര് ദേവവധോദ്യുക്തശ് ചിന്തയാമ് ആസ ദാനവഃ
ദേവന്മാർ തന്റെ സൈന്യത്തെ തോൽപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ആ അസുരൻ കുറെ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു, പിന്നെ വീണ്ടും ദേവന്മാരെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദാമാദയസ് തേ രചിതാ യേ മയാ മായയാസുരാഃ । മൌര്ഖ്യാത് തൈര് ഭാവിതാ യുദ്ധേ മിഥ്യൈവാന്തര് അഹങ്കൃതിഃ
ദാമനും മറ്റു അസുരന്മാരും ഞാൻ മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്; എന്നാൽ അജ്ഞതയിൽ ഞാൻ അവരെ യഥാർത്ഥം എന്നു കരുതി, യുദ്ധത്തിൽ അഹങ്കാരമെന്ന ഭ്രമം ഉള്ളിൽ ഉണ്ടായി.
ഇദാനീം സംസൃജാമ്യ് അന്യാന് ദാനവാന് മായയോദിതാന് । താന് അഥാപ്യ് ആത്മശാസ്ത്രജ്ഞാന് സവിവേകാന് കരോമ്യ് അഹമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ മറ്റൊരു കൂട്ടം അസുരന്മാരെ മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിന്നെ, അവരെ ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി, വിവേകം ഉള്ളവരായി മാറ്റുന്നു.
തതസ് തത്ത്വപരിജ്ഞാനാന് മിഥ്യാ ഭാവനയോത്ഥിതമ് । നാഹങ്കാരം പ്രയാസ്യന്തി വിജേഷ്യന്തി ച താന് സുരാന്
ശേഷം, അവർ സത്യം തിരിച്ചറിയുമ്പോഴും, പൊള്ളയായ ഭാവനകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുമ്പോഴും, അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കില്ല; അവർ ആ ദേവന്മാരെ ജയിക്കും.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ദൈത്യേന്ദ്രസ് താദൃശാന് ദാനവാധിപാന് । മായയോത്പാദയാമ് ആസ ബുദ്ബുദാന് ഇവ വാരിധിഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ദൈത്യാധിപൻ, സമുദ്രം ബുബ്ബുഡങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മായയാൽ അത്തരം അസുരനേതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സര്വജ്ഞാ വേദ്യവേത്താരോ വീതരാഗാ ഗതൈനസഃ । യഥാപ്രാപ്തൈകകര്താരോ ഭാവിതാത്മാന ഉത്തമാഃ
അവർ എല്ലാം അറിയുന്നവരും, അറിവ് നേടേണ്ടതെന്തെന്നു അറിയുന്നവരും, രാഗരഹിതരും പാപരഹിതരുമായിരുന്നു. അവർക്കു ലഭിച്ചതനുസരിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും, ഉന്നത മനസ്സുള്ളവരും ആയിരുന്നു.
ഭീമോ ഭാസോ ദ്രുട ഇതി നാമഭിഃ പരിലാഞ്ഛിതാഃ । ജഗത് തൃണമ് ഇവാശേഷം പശ്യന്തഃ പാവനാശയാഃ
ഭീമൻ, ഭാസൻ, ദ്രുടൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നവർ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഒരു പുല്ലുപോലെയാണ് കാണുന്നത്. മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയേടിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു.
തേ സ്മ ദൈത്യാ ഭുവം പ്രാപ്യ ച്ഛാദയാമ് ആസുര് അമ്ബരമ് । ഗര്ജന്തോ ഹേതിതഡിതഃ പ്രാവൃഷീവ പയോധരാഃ
അവ ദാനവന്മാർ ഭൂമിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ആകാശം മുഴുവൻ മറച്ചു. മഴക്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾ പോലെ അവർ ഗർജിച്ചു, മിന്നലുപോലും ഉണ്ടാക്കി.
അയുധ്യന്ത സമം ദേവൈര് അപി വര്ഷഗണാന് ബഹൂന് । വിവേകവശതോ ജഗ്മുര് നാഹങ്കാരം കദാചന
അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം വർഷങ്ങളോളം സമമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. വിവേകത്തിന്റെ കാരണത്താൽ, ഒരിക്കലും അഹങ്കാരത്തിൽ വീണില്ല.
തേഷാം യാവദ് ഉദേത്യ് അന്തര് മമേദമ് ഇതി വാസനാ । താവത് കോ ഽയമ് അഹം ചേതി വിചാരാദ് യാത്യ് അസത്യതാമ്
'ഇത് എന്റെതാണ്' എന്നുള്ള ആന്തരിക വാസന അവരിൽ ഉയരുന്നിടത്തോളം, 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചിന്തയിലൂടെ അതു അസത്യമായിത്തീരുന്നു.
അസച് ഛരീരം ചിച് ഛുദ്ധാ കോ ഽസാവ് അഹമ് ഇതി സ്ഥിതഃ । വിചാരാദ് ഇത്ഥമ് ഏതേഷാം പ്രോദഗുര് ന ഭയാദയഃ
അസത്യമായ ശരീരം, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം — ഇവ രണ്ടും 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ആലോചനയിലൂടെ ഭയം പോലുള്ളവ ഇവരിൽ ഉദയിക്കാറില്ല.
അസച് ഛരീരം നാസ്തീദം ചിച് ഛുദ്ധൈവാത്മനി സ്ഥിതാ । അഹം നാമ ന ചാന്യോ ഽസ്തി നിശ്ചിത്യേത്യ് അസുരാ ബഭുഃ
ഈ അസത്യമായ ശരീരം ഇല്ല; ആത്മാവിൽ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നത്. 'ഞാൻ' എന്നതോ മറ്റാരോ ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയപ്പോൾ, അവർ അസുരന്മാരായി.
തതസ് തൈര് നിരഹങ്കാരൈര് ജരാമരണനിര്ഭയൈഃ । പ്രാപ്താനുകാരിഭിര് വീരൈര് വര്തമാനാനുവര്തിഭിഃ
അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, വൃദ്ധതയെയും മരണത്തെയും ഭയപ്പെടാത്ത, സത്യസാക്ഷാത്കാരമുള്ളവരെ അനുകരിക്കുന്ന, ഇപ്പോഴത്തെ സത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരെ പിന്തുടരുന്ന വീരന്മാർ അപ്പോൾ ഉണ്ടായി.
അസക്തബുദ്ധിഭിര് നിത്യം ഹതാന്യൈര് അപ്യ് അഹന്തൃഭിഃ । വാസനാജാലനിര്മുക്തൈഃ കൃതകാര്യൈര് അകര്തൃഭിഃ
അനുരാഗമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ള, ചെയ്യുന്നതിന്റെ ഭാവമില്ലാത്ത മറ്റുള്ളവരാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടാലും, വാസനകളുടെ കുടയിലുനിന്ന് മോചിതരായ, ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം പൂർത്തിയാക്കിയ, കർമ്മബോധം ഇല്ലാത്തവരായ അവർ അങ്ങനെ ആയിരുന്നു.
പ്രഭോഃ കാര്യമ് ഇദം കാര്യമ് ഇതി സങ്ഗരതത്പരൈഃ । വീതരാഗൈര് ഗതദ്വേഷൈസ് സതതം സമദൃഷ്ടിഭിഃ
പ്രഭുവിന്റെ ജോലി എന്നറിയിച്ച്, യുദ്ധത്തിൽ മുഴുകി, ആസക്തിയും വൈരവും ഇല്ലാതെ, എല്ലായ്പ്പോഴും സമദർശനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവരാണ് ഇവർ.
സാ ദൈവീ ദാനവൈസ് സേനാ ഭീമഭാസദ്രുടാദിഭിഃ । ഹതാ ഭുക്താ ക്ഷതാ പ്ലുഷ്ടാ സ്വാന്ത്രശ്രീര് ഇവ ഭോക്തൃഭിഃ
അപ്രമേഹമായ അസുരന്മാരാൽ ദൈവസേന ഭയാനകമായി ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു, നശിച്ചു, ദഹിച്ചു, പരിക്കേറ്റു, അകത്തുള്ള സമ്പത്ത് ആസ്വാദകരാൽ നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ.
ഭീമഭാസദ്രുടക്ഷുണ്ണാ തതോ ഗീര്വാണവാഹിനീ । പരിദുദ്രാവ വേഗേന ഗങ്ഗേവ ഹിമവച്ച്യുതാ
ഭയങ്കരമായ അസുരന്മാരാൽ തകർന്ന ദേവസേന, ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നു വീണു ഒഴുകുന്ന ഗംഗപോലെ വേഗത്തിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
സാ സുരാനീകിനീ ദേവം ക്ഷീരോദാര്ണവശായിനമ് । ജഗാമ ശരണം ശൈലം വാതാന്തേവാബ്ദമാലികാ
ആ ദൈവസേന, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന ദൈവത്തിൻറെ ശരണം തേടി, കാറ്റ് അവസാനിക്കുമ്പോൾ മേഘമാല പർവ്വതത്തെ അഭയമാകുന്നത് പോലെ ഓടി.
വിഷ്ണുര് ആശ്വാസയാമ് ആസ താം ഭീതാം ദേവവാഹിനീമ് । ഭുജഗാഭിദ്രുതാമ് ഏകാം രമണീമ് ഇവ നായകഃ
ഭയപ്പെട്ട ദേവനദിയെ, പാമ്പുകൾ പിന്തുടർന്നതിനെ, ഒരു നായകൻ തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണു ആശ്വസിപ്പിച്ചു.
അഥ ക്ഷീരോദകുഹരേ താവത് സാ സുരവാഹിനീ । ഉവാസ യാവദ് ഭഗവാന് അരിനാശാര്ഥമ് ഉദ്യയൌ
പിന്നീട്, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലെ ഗുഹയിൽ ആ ദേവനദി തങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു, ഭഗവാൻ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉയർന്ന് വരുന്നതുവരെ.
ബഭൂവ ദാരുണം യുദ്ധം ശൌരിശമ്ബരയോസ് തതഃ । അകാല ഇവ കല്പാന്തസ് സമുഡ്ഡീനകുലാചലഃ
ശൗരിയും ശംബരനും തമ്മിൽ അതിവിശേഷമായ ഒരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അകാലത്തിൽ കല്പാന്തം സംഭവിക്കുന്നതുപോലെ, പർവ്വതങ്ങളും കുടുംബങ്ങളും ഉണർന്നുയർന്നതുപോലെ.
ശശാമ സമരേ തസ്മിന് ദൈത്യസ് സബലവാഹനഃ । നാരായണഹതോ യാതശ് ശമ്ബരോ വൈഷ്ണവീം പുരീമ്
ആ യുദ്ധത്തിൽ, ദാനവനും അവന്റെ സൈന്യവും രഥങ്ങളും അടങ്ങിയവയും കീഴടക്കപ്പെട്ടു; നാരായണൻ വധിച്ചതിനാൽ ശംബരൻ വിഷ്ണുവിന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.
ഭീമഭാസദ്രുടാസ് തേ തു തസ്മിന് വിഷമസങ്ഗരേ । വിഷ്ണുനൈവ ശമം നീതാഃ പവനേനേവ ദീപകാഃ
അത് ഭയാനകമായ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു ഭയപ്പെടുത്തി ഓടിപ്പോയവർ, കാറ്റിൽ ദീപങ്ങൾ അണയുന്നതുപോലെ, വിഷ്ണു തന്നെ അവരെ ശാന്തനാക്കുകയായിരുന്നു.