അനയാ ദുരഹങ്കൃത്യാ ഭാവാത് സന്ത്യക്തയാ ചിരമ് । ശിഷ്ടാഹങ്കാരവാഞ് ജന്തുര് ഭഗവാന് യാതി മുക്തതാമ്
ഈ ദോഷകരമായ അഹങ്കാരം ദീർഘകാലം മനസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ശേഷിക്കുന്ന അഹംബോധം മാത്രം ഉള്ള ജീവി, ഭഗവാനേ, മോക്ഷം നേടുന്നു.
ലോകാഹങ്കാരദോഷസ്യ വപുര് അസ്മീതി രൂപിണഃ । ന ദേഹോ ഽസ്മീതി നിര്ണീയവര്ജനം മഹതാം മതമ്
ലോകീയ അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദോഷം ബാധിച്ചവർക്കു 'ഞാൻ ഈ ശരീരമാണ്' എന്ന ധാരണ ഉപേക്ഷിക്കണം; 'ഞാൻ ശരീരമല്ല' എന്ന നിലപാട് മഹാത്മാക്കളുടെ അഭിപ്രായമാണ്.
പ്രഥമൌ ദ്വാവ് അഹങ്കാരാവ് അങ്ഗീകൃത്യാപ്യ് അലൌകികൌ । തൃതീയാഹങ്കൃതിസ് ത്യാജ്യാ ലൌകികീ ദുഃഖദായിനീ
ആദ്യത്തെ രണ്ടു അഹംബോധങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാമെങ്കിലും അവ ലോകീയമല്ല; മൂന്നാമത്തെ അഹംബോധം ലോകീയവും ദുഃഖം നൽകുന്നതുമാകയാൽ അതു ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
അനയാ ദുരഹങ്കൃത്യാ ദാമവ്യാലകടാഃ കില । താം ദശാം സമനുപ്രാപ്താ യാ കഥാസ്വ് അപി ദുഃഖദാ
ഈ ദുഷ്കരമായ അഹംഭാവം കൊണ്ടാണ് ബന്ധനത്തിന്റെ കെട്ടുകൾ പിറക്കുന്നത്. ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നവർക്ക് അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകളിൽ പോലും ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടും.
തൃതീയാം ലൌകികീമ് ഏതാം ത്യക്ത്വാ ചിത്താദ് അഹങ്കൃതിമ് । കിമ്ഭാവഃ പുരുഷോ ബ്രഹ്മന് പ്രാപ്നുയാദ് ആത്മനേ ഹിതമ്
ബ്രഹ്മൻ, മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള ഈ മൂന്നാമത്തെ ലോകിക അഹംഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻക്ക് സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ എന്ത് ഗുണം ലഭിക്കും?
ഏഷാ താവത് പരിത്യാജ്യാ ത്യക്ത്വൈതാം ദുഃഖദായിനീമ് । യഥാ യഥാ പുമാംസ് തിഷ്ഠേത് പരമ് ഏതി തഥാ തഥാ
ഇത് മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ദു:ഖം നൽകുന്ന ഈ അഹംഭാവം വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഒരാൾ എത്രയോ കൂടുതൽ ഉയർന്ന നിലയിലേക്ക് എത്തും.
ഏതേ അഹങ്കൃതിദശേ പൂര്വോക്തേ ഭാവയന് യദി । തിഷ്ഠത്യ് അഭ്യേതി പരമം തത് പദം പുരുഷോ ഽനഘഃ
മുൻപറഞ്ഞ ഈ അഹംഭാവത്തിന്റെ അവസ്ഥകൾ ആലോചിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ, പാപരഹിതനായ മനുഷ്യൻ, ആ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
അഥ തേ ഏവ സന്ത്യജ്യ സര്വാഹങ്കൃതിവിവര്ജിതഃ । സന്തിഷ്ഠതേ തഥാപ്യ് ഉച്ചൈഃപദമ് ഏവാധിരോഹതി
എന്തായാലും, ഈ എല്ലാം പോലും വിട്ടുവിട്ടു, അഹംഭാവം ഒട്ടുമില്ലാതെ ഒരാൾ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അവൻ അതിനപ്പുറം ഉന്നതമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയർന്നെത്തുന്നു.
സര്വദാ സര്വയത്നേന ലൌകികീ ദുരഹങ്കൃതിഃ । പരമാനന്ദബോധായ വര്ജനീയാ മഹാധിയാ
എല്ലാ സമയത്തും, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടെ, മഹത്തായ ജ്ഞാനികൾ പരമാനന്ദവും ജ്ഞാനവും നേടാൻ ഈ ലോകീയമായ ദുർഭാവന വിട്ടുകളയണം.
ശരീരസ്ഥാമയാപുണ്യദുരഹങ്കാരവര്ജനാത് । അന്യന് ന പരമം ശ്രേയ ഏതദ് ഏവ പരം പദമ്
ശരീരത്തിലും രോഗത്തിലും പാപത്തിലും ഉറപ്പുള്ള ഈ ദുഷ്ടമായ അഹംഭാവം വിട്ടുകളയുന്നതിന് മുകളിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല; ഇതാണ് പരമാവസ്ഥ.
ഭാവാദ് അഹങ്കൃതിം ത്യക്ത്വാ സ്ഥൂലാമ് ഏതാം ഹി ലൌകികീമ് । തിഷ്ഠന് വ്യവഹരന് വാപി ന നരഃ പ്രപതത്യ് അധഃ
ചിന്തയിൽ ഈ ഭാരംകൂടിയ ലോകീയ അഹംഭാവം വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ഒരാൾ ഇരിക്കുമ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും താഴേക്ക് വീഴുന്നില്ല.
സംശാന്താഹങ്കൃതേര് ജന്തോര് ഭോഗരോഗാ മഹാമതേഃ । ന സ്വദന്തേ സുതൃപ്തസ്യ യഥാ പ്രതിവിഷാരസാഃ
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആരുടെയോ അഹങ്കാരം പൂര്ണമായും ശമിച്ചുപോയാല്, ആള്ക്കു ഭോഗങ്ങളുടെ രോഗങ്ങള് anymore രുചിയില്ലാതാകും. ഒരാള് പൂര്ണമായും തൃപ്തനായാല് വിഷം കലര്ന്ന രുചികള് എങ്ങനെയോ ആസ്വാദ്യമല്ലാത്തതുപോലെയാണ് ഇതും.
ഭോഗേഷ്വ് അസ്വദമാനേഷു പുംസശ് ശ്രേയഃ പുരോഗതമ് । ക്ഷീണേ ഽന്ധകാരേ കിം നാമ മനസോ ഽന്യത് പ്രവര്തതേ
ഒരു മനുഷ്യന് ഭോഗങ്ങളില് രുചിയില്ലാതാവുമ്പോള് സത്യമായ ശ്രേയസ് മുന്നില് കാത്തിരിക്കുന്നു. ഇരുട്ട് മാറിയശേഷം മനസിന് വേറൊന്നും തേടാനില്ലല്ലോ.
അഹങ്കാരാനുസന്ധാനവര്ജനാദ് ഏവ രാഘവ । പൌരുഷൈകപ്രയത്നോത്ഥാത് തീര്യതേ ഭവസാഗരഃ
രാഘവ, അഹങ്കാരത്തെ പിന്തുടരുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രമായ ശ്രമം കൊണ്ടു തന്നെ, മനുഷ്യന് ഭവസാഗരം കടക്കാന് കഴിയും.
നാഹം ന നാമ മമ കിഞ്ചിദ് അപീതി മത്വാ സര്വം ച മേ സകലമ് അപ്യ് അഹമ് ഏവ വേതി । ലബ്ധാസ്പദാം മനസി സംവിദമ് ഏവമ് ഈഡ്യാം നീത്വാ സ്ഥിതിം പരമ് ഉപൈതി പദം മഹാത്മാ
ഞാന് ഇല്ല, എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല, എന്നെ ഒഴികെ ഒന്നുമില്ല, എല്ലാം ഞാനാണ് എന്ന ബോധം മനസ്സില് ഉറപ്പിച്ച് നിലനിര്ത്തുമ്പോള് മഹാത്മാവിന് പരമപദം ലഭിക്കും.
അത്ര തേ ശൃണു വക്ഷ്യാമി ദാമാദിഷു ഗതേഷ്വ് അഥ । യദ് വൃത്തം ശമ്ബരസ്യൈവ നഗരേ നഗസന്നിഭേ
ഇനി കേൾക്കൂ, ദാമനും മറ്റുള്ളവരും പോയതിന്റെ ശേഷം, പർവതംപോലെയുള്ള ശംഭരന്റെ നഗരത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
തഥാ ഗഗനവിഭ്രഷ്ടേ സമസ്തേ ധ്വസ്തസംസ്ഥിതൌ । വിനഷ്ടേ ശമ്ബരാനീകേ ശരദീവാഭ്രമണ്ഡലേ
ശരത്കാലത്ത് ആകാശം മേഘങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോലെ, ശംഭരന്റെ സൈന്യം നശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം അസ്ഥിരമായി, എല്ലാം തകർന്നുപോയി.
ദേവനിര്ജിതസൈന്യോ ഽസൌ നീത്വാ കതിപയാസ് സമാഃ । പുനര് ദേവവധോദ്യുക്തശ് ചിന്തയാമ് ആസ ദാനവഃ
ദേവന്മാർ തന്റെ സൈന്യത്തെ തോൽപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ആ അസുരൻ കുറെ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു, പിന്നെ വീണ്ടും ദേവന്മാരെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദാമാദയസ് തേ രചിതാ യേ മയാ മായയാസുരാഃ । മൌര്ഖ്യാത് തൈര് ഭാവിതാ യുദ്ധേ മിഥ്യൈവാന്തര് അഹങ്കൃതിഃ
ദാമനും മറ്റു അസുരന്മാരും ഞാൻ മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്; എന്നാൽ അജ്ഞതയിൽ ഞാൻ അവരെ യഥാർത്ഥം എന്നു കരുതി, യുദ്ധത്തിൽ അഹങ്കാരമെന്ന ഭ്രമം ഉള്ളിൽ ഉണ്ടായി.
ഇദാനീം സംസൃജാമ്യ് അന്യാന് ദാനവാന് മായയോദിതാന് । താന് അഥാപ്യ് ആത്മശാസ്ത്രജ്ഞാന് സവിവേകാന് കരോമ്യ് അഹമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ മറ്റൊരു കൂട്ടം അസുരന്മാരെ മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിന്നെ, അവരെ ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി, വിവേകം ഉള്ളവരായി മാറ്റുന്നു.
തതസ് തത്ത്വപരിജ്ഞാനാന് മിഥ്യാ ഭാവനയോത്ഥിതമ് । നാഹങ്കാരം പ്രയാസ്യന്തി വിജേഷ്യന്തി ച താന് സുരാന്
ശേഷം, അവർ സത്യം തിരിച്ചറിയുമ്പോഴും, പൊള്ളയായ ഭാവനകളിൽ നിന്ന് ഉയർന്നുവരുമ്പോഴും, അഹങ്കാരം സ്വീകരിക്കില്ല; അവർ ആ ദേവന്മാരെ ജയിക്കും.
ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ ദൈത്യേന്ദ്രസ് താദൃശാന് ദാനവാധിപാന് । മായയോത്പാദയാമ് ആസ ബുദ്ബുദാന് ഇവ വാരിധിഃ
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ദൈത്യാധിപൻ, സമുദ്രം ബുബ്ബുഡങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, മായയാൽ അത്തരം അസുരനേതാക്കളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
സര്വജ്ഞാ വേദ്യവേത്താരോ വീതരാഗാ ഗതൈനസഃ । യഥാപ്രാപ്തൈകകര്താരോ ഭാവിതാത്മാന ഉത്തമാഃ
അവർ എല്ലാം അറിയുന്നവരും, അറിവ് നേടേണ്ടതെന്തെന്നു അറിയുന്നവരും, രാഗരഹിതരും പാപരഹിതരുമായിരുന്നു. അവർക്കു ലഭിച്ചതനുസരിച്ച് സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും, ഉന്നത മനസ്സുള്ളവരും ആയിരുന്നു.
ഭീമോ ഭാസോ ദ്രുട ഇതി നാമഭിഃ പരിലാഞ്ഛിതാഃ । ജഗത് തൃണമ് ഇവാശേഷം പശ്യന്തഃ പാവനാശയാഃ
ഭീമൻ, ഭാസൻ, ദ്രുടൻ എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾകൊണ്ട് അറിയപ്പെടുന്നവർ, ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഒരു പുല്ലുപോലെയാണ് കാണുന്നത്. മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയേടിക്കാൻ അവർ ശ്രമിച്ചു.
തേ സ്മ ദൈത്യാ ഭുവം പ്രാപ്യ ച്ഛാദയാമ് ആസുര് അമ്ബരമ് । ഗര്ജന്തോ ഹേതിതഡിതഃ പ്രാവൃഷീവ പയോധരാഃ
അവ ദാനവന്മാർ ഭൂമിയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ആകാശം മുഴുവൻ മറച്ചു. മഴക്കാലത്തെ മേഘങ്ങൾ പോലെ അവർ ഗർജിച്ചു, മിന്നലുപോലും ഉണ്ടാക്കി.
അയുധ്യന്ത സമം ദേവൈര് അപി വര്ഷഗണാന് ബഹൂന് । വിവേകവശതോ ജഗ്മുര് നാഹങ്കാരം കദാചന
അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം വർഷങ്ങളോളം സമമായി യുദ്ധം ചെയ്തു. വിവേകത്തിന്റെ കാരണത്താൽ, ഒരിക്കലും അഹങ്കാരത്തിൽ വീണില്ല.
തേഷാം യാവദ് ഉദേത്യ് അന്തര് മമേദമ് ഇതി വാസനാ । താവത് കോ ഽയമ് അഹം ചേതി വിചാരാദ് യാത്യ് അസത്യതാമ്
'ഇത് എന്റെതാണ്' എന്നുള്ള ആന്തരിക വാസന അവരിൽ ഉയരുന്നിടത്തോളം, 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചിന്തയിലൂടെ അതു അസത്യമായിത്തീരുന്നു.
അസച് ഛരീരം ചിച് ഛുദ്ധാ കോ ഽസാവ് അഹമ് ഇതി സ്ഥിതഃ । വിചാരാദ് ഇത്ഥമ് ഏതേഷാം പ്രോദഗുര് ന ഭയാദയഃ
അസത്യമായ ശരീരം, ശുദ്ധമായ ചൈതന്യം — ഇവ രണ്ടും 'ഞാൻ ആരാണ്?' എന്ന ചോദ്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, ആലോചനയിലൂടെ ഭയം പോലുള്ളവ ഇവരിൽ ഉദയിക്കാറില്ല.
അസച് ഛരീരം നാസ്തീദം ചിച് ഛുദ്ധൈവാത്മനി സ്ഥിതാ । അഹം നാമ ന ചാന്യോ ഽസ്തി നിശ്ചിത്യേത്യ് അസുരാ ബഭുഃ
ഈ അസത്യമായ ശരീരം ഇല്ല; ആത്മാവിൽ ശുദ്ധമായ ചൈതന്യമാണ് മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നത്. 'ഞാൻ' എന്നതോ മറ്റാരോ ഇല്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കിയപ്പോൾ, അവർ അസുരന്മാരായി.
തതസ് തൈര് നിരഹങ്കാരൈര് ജരാമരണനിര്ഭയൈഃ । പ്രാപ്താനുകാരിഭിര് വീരൈര് വര്തമാനാനുവര്തിഭിഃ
അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, വൃദ്ധതയെയും മരണത്തെയും ഭയപ്പെടാത്ത, സത്യസാക്ഷാത്കാരമുള്ളവരെ അനുകരിക്കുന്ന, ഇപ്പോഴത്തെ സത്യത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവരെ പിന്തുടരുന്ന വീരന്മാർ അപ്പോൾ ഉണ്ടായി.