അഹം ഹി ജഗദ് ഇത്യ് അന്തര് ഹേയാദേയദൃശോഃ ക്ഷയേ । സമതായാം പ്രസന്നായാം നാഹങ്കാരഃ പ്രവര്തതേ
ഞാനും ലോകവും എന്ന ഭാവങ്ങൾ ഉള്ളിൽ അകറ്റി സമതയും സുഖവും നിലനിൽക്കുമ്പോൾ അഹംഭാവം പ്രവർത്തിക്കില്ല.
കിമാകൃതിര് അഹങ്കാരഃ കഥം സന്ത്യജ്യതേ പ്രഭോ । സശരീരോ ഽശരീരശ് ച ത്യക്തേ തസ്മിന് കഥം ഭവേത്
പ്രഭോ, അഹങ്കാരത്തിന് എങ്ങനെയാണ് സ്വഭാവം? അതിനെ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാം? ശരീരത്തോടെ ആയാലോ ശരീരമില്ലാതെ ആയാലോ, അഹങ്കാരം വിട്ടുവിട്ടാൽ ശേഷിക്കുന്നത് എന്താണ്?
ത്രിവിധോ രാഘവാസ്തീഹ ത്വ് അഹങ്കാരോ ജഗത്ത്രയേ । ദ്വൌ ശ്രേഷ്ഠാവ് ഇതരസ് ത്യാജ്യശ് ശൃണു ത്വം കഥയാമി തേ
രാഘവ, ഈ ലോകത്രയത്തിൽ മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള അഹങ്കാരമാണ് ഉള്ളത്. അതിൽ രണ്ടെണ്ണം ഉത്തമം, മറ്റൊന്ന് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ഞാൻ വിശദമായി പറയാം, നീ ശ്രദ്ധിക്കൂ.
അഹം സര്വമ് ഇദം വിശ്വം പരമാത്മാഹമ് അച്യുതഃ । നാന്യദ് അസ്തീതി സംവിദ് യാ പരമാ സാ ഹ്യ് അഹങ്കൃതിഃ
ഈ സർവ്വവിശ്വവും ഞാൻ തന്നെയാണ്, ഞാൻ പരമാത്മാവാണ്, അക്ഷരൻ; ഇതിന് പുറമെ മറ്റൊന്നുമില്ല എന്നു ബോധം വരുമ്പോൾ, അതാണ് ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അഹങ്കാരം.
മോക്ഷായൈഷാ ന ബന്ധായ ജീവന്മുക്തസ്യ വിദ്യതേ । അഹങ്കാരാഭിധാ ത്വ് അസ്യാഃ കല്പിതാ ന തു വാസ്തവീ
ഇത് മോക്ഷത്തിനായാണ്, ബന്ധത്തിനല്ല; ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടിയവർക്കാണ് ഇത് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതിനെ അഹങ്കാരം എന്നു വിളിക്കുന്നത് വെറും പേരിനുവേണ്ടിയാണ്, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ അങ്ങനെ ഒന്നുമില്ല.
സര്വസ്മാദ് വ്യതിരിക്തോ ഽഹം വാലാഗ്രശതകല്പിതഃ । യദി വാ സംവിദ് ഏഷാസൌ ദ്വിതീയാഹങ്കൃതിഃ പരാ
എനിക്ക് എല്ലാത്തിലും നിന്ന് വേറിട്ട ഒരു സത്തയുണ്ട്, ഒരു നൂലിന്റെ നൂറിലൊന്ന് ഭാഗത്തേക്കാൾ സൂക്ഷ്മം. അല്ലെങ്കിൽ, ഈ ബോധം തന്നെ പരമമായ രണ്ടാം അഹംഭാവം ആകാം.
മോക്ഷായൈഷാ ന ബന്ധായ ജീവന്മുക്തസ്യ വിദ്യതേ । അഹങ്കാരാഭിധാ ത്വ് അസ്യാഃ കല്പിതാ ന തു വാസ്തവീ
ഇത് മോക്ഷത്തിനായാണ്, ബന്ധനത്തിനല്ല; ജീവൻമുക്തനിൽ ഇത് നിലനിൽക്കുന്നു. ഇതിനെ അഹംഭാവം എന്ന് വിളിക്കുന്നത് മനസ്സിൽ ഉണ്ടാക്കിയത് മാത്രമാണ്, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.
പാണിപാദാദിമാത്രോ ഽയമ് അഹമ് ഇത്യ് ഏവ നിശ്ചയഃ । അഹങ്കാരസ് തൃതീയോ ഽസൌ ലൌകികസ് തുച്ഛ ഏവ സഃ
"ഞാൻ കൈയും കാലും മുതലായവ മാത്രം" എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസം ഇതാണ്. ഈ മൂന്നാമത്തെ അഹംഭാവം ലോകീയവും അപ്രധാനവുമാണ്.
വര്ജ്യ ഏഷ ദുരാത്മാസൌ ശത്രുര് ഏഷ പരസ് സ്മൃതഃ । അനേനാഭിഹതോ ജന്തുര് ന ഭൂയഃ പരിരോഹതി
ഈ ദുഷ്ടാത്മാവായ അഹംഭാവം ഒഴിവാക്കേണ്ടതാണ്; ഇതാണ് മറ്റുള്ളവരുടെ ശത്രു എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. ഇതിൽ പെടുമ്പോൾ ജീവി വീണ്ടും വളരാറില്ല.
രിപുണാനേന ബലിനാ വിവിധാധിപ്രദായിനാ । ഖര്വീകൃതമതിര് ലോകസ് സങ്കടേഷ്വ് ഏവ മജ്ജതി
ഈ ശക്തമായ ശത്രുവിന്റെ കാരണമായി, പലവിധ അധികാരങ്ങൾ നൽകുന്ന ഇതിന്റെ പിടിയിൽ, ലോകത്തിലെ മനസ്സുകൾ ക്ഷീണിച്ച് സങ്കടങ്ങളിലും കഷ്ടതകളിലും മാത്രം മുങ്ങിപ്പോകുന്നു.
അനയാ ദുരഹങ്കൃത്യാ ഭാവാത് സന്ത്യക്തയാ ചിരമ് । ശിഷ്ടാഹങ്കാരവാഞ് ജന്തുര് ഭഗവാന് യാതി മുക്തതാമ്
ഈ ദോഷകരമായ അഹങ്കാരം ദീർഘകാലം മനസ്സിൽ നിന്ന് വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ശേഷിക്കുന്ന അഹംബോധം മാത്രം ഉള്ള ജീവി, ഭഗവാനേ, മോക്ഷം നേടുന്നു.
ലോകാഹങ്കാരദോഷസ്യ വപുര് അസ്മീതി രൂപിണഃ । ന ദേഹോ ഽസ്മീതി നിര്ണീയവര്ജനം മഹതാം മതമ്
ലോകീയ അഹങ്കാരത്തിന്റെ ദോഷം ബാധിച്ചവർക്കു 'ഞാൻ ഈ ശരീരമാണ്' എന്ന ധാരണ ഉപേക്ഷിക്കണം; 'ഞാൻ ശരീരമല്ല' എന്ന നിലപാട് മഹാത്മാക്കളുടെ അഭിപ്രായമാണ്.
പ്രഥമൌ ദ്വാവ് അഹങ്കാരാവ് അങ്ഗീകൃത്യാപ്യ് അലൌകികൌ । തൃതീയാഹങ്കൃതിസ് ത്യാജ്യാ ലൌകികീ ദുഃഖദായിനീ
ആദ്യത്തെ രണ്ടു അഹംബോധങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാമെങ്കിലും അവ ലോകീയമല്ല; മൂന്നാമത്തെ അഹംബോധം ലോകീയവും ദുഃഖം നൽകുന്നതുമാകയാൽ അതു ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്.
അനയാ ദുരഹങ്കൃത്യാ ദാമവ്യാലകടാഃ കില । താം ദശാം സമനുപ്രാപ്താ യാ കഥാസ്വ് അപി ദുഃഖദാ
ഈ ദുഷ്കരമായ അഹംഭാവം കൊണ്ടാണ് ബന്ധനത്തിന്റെ കെട്ടുകൾ പിറക്കുന്നത്. ആ അവസ്ഥയിലേക്കെത്തുന്നവർക്ക് അതിനെക്കുറിച്ചുള്ള കഥകളിൽ പോലും ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടും.
തൃതീയാം ലൌകികീമ് ഏതാം ത്യക്ത്വാ ചിത്താദ് അഹങ്കൃതിമ് । കിമ്ഭാവഃ പുരുഷോ ബ്രഹ്മന് പ്രാപ്നുയാദ് ആത്മനേ ഹിതമ്
ബ്രഹ്മൻ, മനസ്സിൽ നിന്നുള്ള ഈ മൂന്നാമത്തെ ലോകിക അഹംഭാവം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻക്ക് സ്വന്തം ജീവിതത്തിൽ എന്ത് ഗുണം ലഭിക്കും?
ഏഷാ താവത് പരിത്യാജ്യാ ത്യക്ത്വൈതാം ദുഃഖദായിനീമ് । യഥാ യഥാ പുമാംസ് തിഷ്ഠേത് പരമ് ഏതി തഥാ തഥാ
ഇത് മുഴുവനായി ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്. ദു:ഖം നൽകുന്ന ഈ അഹംഭാവം വിട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഒരാൾ എത്രയോ കൂടുതൽ ഉയർന്ന നിലയിലേക്ക് എത്തും.
ഏതേ അഹങ്കൃതിദശേ പൂര്വോക്തേ ഭാവയന് യദി । തിഷ്ഠത്യ് അഭ്യേതി പരമം തത് പദം പുരുഷോ ഽനഘഃ
മുൻപറഞ്ഞ ഈ അഹംഭാവത്തിന്റെ അവസ്ഥകൾ ആലോചിച്ച് ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവൻ, പാപരഹിതനായ മനുഷ്യൻ, ആ പരമാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തും.
അഥ തേ ഏവ സന്ത്യജ്യ സര്വാഹങ്കൃതിവിവര്ജിതഃ । സന്തിഷ്ഠതേ തഥാപ്യ് ഉച്ചൈഃപദമ് ഏവാധിരോഹതി
എന്തായാലും, ഈ എല്ലാം പോലും വിട്ടുവിട്ടു, അഹംഭാവം ഒട്ടുമില്ലാതെ ഒരാൾ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അവൻ അതിനപ്പുറം ഉന്നതമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് ഉയർന്നെത്തുന്നു.
സര്വദാ സര്വയത്നേന ലൌകികീ ദുരഹങ്കൃതിഃ । പരമാനന്ദബോധായ വര്ജനീയാ മഹാധിയാ
എല്ലാ സമയത്തും, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടെ, മഹത്തായ ജ്ഞാനികൾ പരമാനന്ദവും ജ്ഞാനവും നേടാൻ ഈ ലോകീയമായ ദുർഭാവന വിട്ടുകളയണം.
ശരീരസ്ഥാമയാപുണ്യദുരഹങ്കാരവര്ജനാത് । അന്യന് ന പരമം ശ്രേയ ഏതദ് ഏവ പരം പദമ്
ശരീരത്തിലും രോഗത്തിലും പാപത്തിലും ഉറപ്പുള്ള ഈ ദുഷ്ടമായ അഹംഭാവം വിട്ടുകളയുന്നതിന് മുകളിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല; ഇതാണ് പരമാവസ്ഥ.
ഭാവാദ് അഹങ്കൃതിം ത്യക്ത്വാ സ്ഥൂലാമ് ഏതാം ഹി ലൌകികീമ് । തിഷ്ഠന് വ്യവഹരന് വാപി ന നരഃ പ്രപതത്യ് അധഃ
ചിന്തയിൽ ഈ ഭാരംകൂടിയ ലോകീയ അഹംഭാവം വിട്ടുകളഞ്ഞാൽ, ഒരാൾ ഇരിക്കുമ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴും താഴേക്ക് വീഴുന്നില്ല.
സംശാന്താഹങ്കൃതേര് ജന്തോര് ഭോഗരോഗാ മഹാമതേഃ । ന സ്വദന്തേ സുതൃപ്തസ്യ യഥാ പ്രതിവിഷാരസാഃ
മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ആരുടെയോ അഹങ്കാരം പൂര്ണമായും ശമിച്ചുപോയാല്, ആള്ക്കു ഭോഗങ്ങളുടെ രോഗങ്ങള് anymore രുചിയില്ലാതാകും. ഒരാള് പൂര്ണമായും തൃപ്തനായാല് വിഷം കലര്ന്ന രുചികള് എങ്ങനെയോ ആസ്വാദ്യമല്ലാത്തതുപോലെയാണ് ഇതും.
ഭോഗേഷ്വ് അസ്വദമാനേഷു പുംസശ് ശ്രേയഃ പുരോഗതമ് । ക്ഷീണേ ഽന്ധകാരേ കിം നാമ മനസോ ഽന്യത് പ്രവര്തതേ
ഒരു മനുഷ്യന് ഭോഗങ്ങളില് രുചിയില്ലാതാവുമ്പോള് സത്യമായ ശ്രേയസ് മുന്നില് കാത്തിരിക്കുന്നു. ഇരുട്ട് മാറിയശേഷം മനസിന് വേറൊന്നും തേടാനില്ലല്ലോ.
അഹങ്കാരാനുസന്ധാനവര്ജനാദ് ഏവ രാഘവ । പൌരുഷൈകപ്രയത്നോത്ഥാത് തീര്യതേ ഭവസാഗരഃ
രാഘവ, അഹങ്കാരത്തെ പിന്തുടരുന്നത് ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ഏകാഗ്രമായ ശ്രമം കൊണ്ടു തന്നെ, മനുഷ്യന് ഭവസാഗരം കടക്കാന് കഴിയും.
നാഹം ന നാമ മമ കിഞ്ചിദ് അപീതി മത്വാ സര്വം ച മേ സകലമ് അപ്യ് അഹമ് ഏവ വേതി । ലബ്ധാസ്പദാം മനസി സംവിദമ് ഏവമ് ഈഡ്യാം നീത്വാ സ്ഥിതിം പരമ് ഉപൈതി പദം മഹാത്മാ
ഞാന് ഇല്ല, എനിക്ക് ഒന്നുമില്ല, എന്നെ ഒഴികെ ഒന്നുമില്ല, എല്ലാം ഞാനാണ് എന്ന ബോധം മനസ്സില് ഉറപ്പിച്ച് നിലനിര്ത്തുമ്പോള് മഹാത്മാവിന് പരമപദം ലഭിക്കും.
അത്ര തേ ശൃണു വക്ഷ്യാമി ദാമാദിഷു ഗതേഷ്വ് അഥ । യദ് വൃത്തം ശമ്ബരസ്യൈവ നഗരേ നഗസന്നിഭേ
ഇനി കേൾക്കൂ, ദാമനും മറ്റുള്ളവരും പോയതിന്റെ ശേഷം, പർവതംപോലെയുള്ള ശംഭരന്റെ നഗരത്തിൽ സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ പറയാം.
തഥാ ഗഗനവിഭ്രഷ്ടേ സമസ്തേ ധ്വസ്തസംസ്ഥിതൌ । വിനഷ്ടേ ശമ്ബരാനീകേ ശരദീവാഭ്രമണ്ഡലേ
ശരത്കാലത്ത് ആകാശം മേഘങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോലെ, ശംഭരന്റെ സൈന്യം നശിച്ചപ്പോൾ എല്ലാം അസ്ഥിരമായി, എല്ലാം തകർന്നുപോയി.
ദേവനിര്ജിതസൈന്യോ ഽസൌ നീത്വാ കതിപയാസ് സമാഃ । പുനര് ദേവവധോദ്യുക്തശ് ചിന്തയാമ് ആസ ദാനവഃ
ദേവന്മാർ തന്റെ സൈന്യത്തെ തോൽപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ആ അസുരൻ കുറെ വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു, പിന്നെ വീണ്ടും ദേവന്മാരെ കൊല്ലാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ആലോചിക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദാമാദയസ് തേ രചിതാ യേ മയാ മായയാസുരാഃ । മൌര്ഖ്യാത് തൈര് ഭാവിതാ യുദ്ധേ മിഥ്യൈവാന്തര് അഹങ്കൃതിഃ
ദാമനും മറ്റു അസുരന്മാരും ഞാൻ മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചവരാണ്; എന്നാൽ അജ്ഞതയിൽ ഞാൻ അവരെ യഥാർത്ഥം എന്നു കരുതി, യുദ്ധത്തിൽ അഹങ്കാരമെന്ന ഭ്രമം ഉള്ളിൽ ഉണ്ടായി.
ഇദാനീം സംസൃജാമ്യ് അന്യാന് ദാനവാന് മായയോദിതാന് । താന് അഥാപ്യ് ആത്മശാസ്ത്രജ്ഞാന് സവിവേകാന് കരോമ്യ് അഹമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ മറ്റൊരു കൂട്ടം അസുരന്മാരെ മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. പിന്നെ, അവരെ ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി, വിവേകം ഉള്ളവരായി മാറ്റുന്നു.