ദൃശ്യാത്യന്താഭാവതസ് തു പരമ് ഏവാവശിഷ്യതേ । അന്യാഭാവവശാദ് ആശു ജീവസ് തത്രൈവ ലീയതേ
കാണുന്നവയെ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കുമ്പോൾ പരമമായത് മാത്രം ശേഷിക്കും. മറ്റൊന്നും ഇല്ലാത്തതിനാൽ ജീവൻ അതിൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
ന ചോത്പന്നം ന ചൈവാസീദ് ദൃശ്യം ന ച ഭവിഷ്യതി । വര്തമാനേ ഽപി നൈവാസ്തി പരമ് ഏവാസ്ത്യ് അവേദിതമ്
കാണുന്നതു neither ഉണ്ടാകുന്നില്ല, ഉണ്ടായിരുന്നില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല. ഇപ്പോഴും അതില്ല; അറിയാൻ കഴിയാത്ത പരമമായത് മാത്രം ഉണ്ട്.
ഏതദ് യുക്തിസഹസ്രേണ ദര്ശിതം ദര്ശ്യതേ ഽപി ച । സര്വൈര് ഏവാനുഭൂതം ഹി ദര്ശയിഷ്യാമി ചാധുനാ
ഇത് ആയിരം തർക്കങ്ങളാൽ കാണിച്ചിരിക്കുന്നു, ഇപ്പോഴും കാണിക്കപ്പെടുന്നു. എല്ലാവരും ഇതു അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഇപ്പോൾ ഞാൻ അതു വെളിപ്പെടുത്തും.
യഥേദമ് അഖിലം ശാന്തം ത്രിജഗത് സംവിദമ്ബരമ് । ഇദം തത്ത്വം ത്വ് അസത്ത്വാദി കുതോ ഽത്ര സ്യാത് കഥഞ്ചന
എങ്ങനെയാണെന്നാൽ, ഈ മുഴുവൻ ലോകവും ശാന്തമായ ഒരൊറ്റ ബോധത്തിന്റെ വിശാലതയാണ്. ഇതാണ് യഥാർത്ഥം. ഇവിടെ അസത്യമായതോ മറ്റേതെങ്കിലും വ്യത്യസ്തമായതോ എങ്ങനെയുണ്ടാകാമെന്ന് ചോദിക്കാൻ പോലും കഴിയില്ല.
ചിച് ചമത്കുരുതേ ചാരു ചഞ്ചലാചഞ്ചലാത്മനി । യത് തയൈവ തദ് ഏവേദം ജഗദ് ഇത്യ് അവബുധ്യതേ
ബോധം അതിന്റെ സ്വഭാവത്തിൽ അത്ഭുതകരമായതും, ചലനത്തിലും അചലതയിലും ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കുന്നതുമാണ്. അതേ ബോധംകൊണ്ടാണ് ഈ ലോകം ഇങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്നത്.
ത്രൈലോക്യരൂപോ ഽനുഭവശ് ചിദാദിത്യാംശുമണ്ഡലമ് । ക്വ വേന്ദ്വംശുമതോര് ഭേദോ നിര്വികത്ഥന കഥ്യതാമ്
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലേക്കുള്ള അനുഭവം ബോധസൂര്യന്റെ പ്രകാശമണ്ഡലത്തോട് സാമ്യമുള്ളതാണ്. സത്യസന്ധനായവനേ, സൂര്യനും അതിന്റെ കിരണങ്ങളും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും എവിടെയാണ് കാണുന്നത് എന്ന് പറയൂ.
സ്വഭാവതോ ഽസ്യാശ് ചിദ്ദൃഷ്ടേര് യേ ഉന്മേഷനിമേഷണേ । ജഗദ്രൂപാനുഭൂതേസ് താവ് ഏതാവ് അസ്തമയോദയൌ
ബോധത്തിന്റെ ദൃഷ്ടിക്ക് സ്വഭാവപരമായ ഉണരലും അടയ്ക്കലുമാണ് ലോകാനുഭവത്തിന്റെ ഉദയവും അസ്തമയവും.
അഹമര്ഥോ ഽപരിജ്ഞാതഃ പരമാര്ഥാമ്ബരേ മലഃ । പരിജ്ഞാതോ ഽഹമര്ഥസ് തു പരമാര്ഥാമ്ബരം ഭവേത്
സ്വയം എന്ന ബോധം മനസ്സിലാക്കാതിരിക്കുമ്പോള് അതു പരമാര്ത്ഥത്തിന്റെ ആകാശത്തില് ഒരു മലിനതപോലെയാണ്; എന്നാല് അതു മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് അതു തന്നെ പരമാര്ത്ഥത്തിന്റെ ആകാശമായി മാറുന്നു.
അഹമ്ഭാവഃ പരിജ്ഞാതോ നാഹമ്ഭാവീഭവത്യ് അലമ് । ഏകതാമ് അമ്ബുനേവാമ്ബു യാതി ചിന്നഭസാത്മനാ
സ്വയം എന്ന ബോധം മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് അതു ഇനി സ്വയം എന്നതായിപ്പോലുമില്ല; വെള്ളം വെള്ളത്തില് ലയിക്കുന്നതുപോലെ അതു ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശത്തില് ഏകതയിലാകുന്നു.
അഹമാദി ജഗദ് ദൃശ്യം കില നാസ്ത്യ് ഏവ വസ്തുതഃ । അവശ്യമ് ഏവ തത് കസ്മാച് ഛിഷ്യതേ ഽഹംവിചാരിണഃ
സ്വയം എന്ന ബോധം മുതലായ ലോകം വെറും പ്രത്യക്ഷമാണ്, യഥാര്ത്ഥത്തില് അതില്ല; അങ്ങനെ സ്വയം എന്നതിനെ അന്വേഷിക്കുന്നവന്ക്ക് അത് എങ്ങനെ നിലനില്ക്കുമെന്നു ചോദിക്കേണ്ടതില്ല.
ബാധതേ ധ്യാമലധിയാമ് അപിശാചേ പിശാചധീഃ । ശിശൂനാം നാവദാതാന്തഃകരണാനാം വിചാരണാത്
അന്ധകാരത്തില് മുങ്ങിയ മനസ്സുള്ളവരെ പിശാചിന്റെ മനസ്സുപോലും വേദനിപ്പിക്കും; പക്ഷേ, ശുദ്ധമായ അന്തഃകരണമുള്ള കുട്ടികള്ക്ക് അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല, കാരണം അവര് അന്വേഷണമില്ലാത്തവരാണ്.
ചിജ്ജ്യോത്സ്നാ യാവദ് ഏവാന്തര് അഹങ്കാരഘനാവൃതാ । വികാസമ് ഏതി നോ താവത് പരമാര്ഥകുമുദ്വതീ
അന്തരംഗത്ത് ഉള്ള ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശം അഹങ്കാരത്തിന്റെ കനത്ത മേഘം മറയ്ക്കുന്നിടത്തോളം, അതു പൂക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ തന്നെയാണ് പരമാർത്ഥം എന്ന കുമുദപ്പൂവ് രാത്രിയിൽ വിടരാത്തത് പോലെ.
പ്രമാര്ജിതേ ഽഹമ് ഇത്യ് അസ്മിന് പദേ സാര്ഥേ സ്വയം ചിതാ । നരകസ്വര്ഗമോക്ഷാദിതൃഷ്ണായാഃ കല്പനൈവ കാ
ഞാൻ എന്ന ഭാവം പൂർണ്ണമായി മായ്ച്ചുകളഞ്ഞാൽ, നരകം, സ്വർഗം, മോക്ഷം തുടങ്ങിയതിൽ ആഗ്രഹം ഉണ്ടാക്കാനുള്ള ചിന്തയ്ക്ക് അവസരം എവിടെയാണ്?
ഹൃദി യാവദ് അഹങ്കാരവാരിദഃ പ്രവിജൃമ്ഭതേ । താവദ് വികാസമ് ആയാതി തൃഷ്ണാകുടജമഞ്ജരീ
ഹൃദയത്തിൽ അഹങ്കാരത്തിന്റെ മേഘം വ്യാപിച്ചുനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ആഗ്രഹങ്ങളുടെ കൂട്ടം കുഡജപ്പൂവിന്റെ മുളകൾ പോലെ തുടർച്ചയായി വിരിയുന്നു.
ആക്രമ്യ ചേതനാദിത്യമ് അഹങ്കാരാമ്ബുദേ സ്ഥിതേ । ജാഡ്യമ് ഏവ സ്ഥിതിം യാതി ന പ്രാകാശ്യം കഥഞ്ചന
ബോധത്തിന്റെ സൂര്യനെ അഹങ്കാരമേഘം മറയ്ക്കുമ്പോൾ, അവിടെ നിലനിൽക്കുന്നത് മന്ദത മാത്രമാണ്; പ്രകാശം ഒരിക്കലും ഉണ്ടാകില്ല.
ആസന്നോ ഽയമ് അഹങ്കാരസ് സ്വയം മിഥ്യാ പ്രകല്പിതഃ । ദുഃഖായൈവ ന ഹര്ഷായ ബാലസമ്ഭ്രമയക്ഷവത്
ഈ അഹംഭാവം നമ്മോടു വളരെ അടുത്തതുപോലെയാണെങ്കിലും, അതു സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്. അതു സന്തോഷം നൽകുന്നതല്ല, ദു:ഖം മാത്രം നൽകുന്നു; ഒരു കുട്ടിയെ പനി ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
മുധൈവ കല്പിതോ മോഹമ് അഹമ്ഭാവഃ പ്രയച്ഛതി । അനന്തസംസാരകരം ദാമാദിഷ്വ് ഇവ ദുര്മതൌ
വ്യർത്ഥമായി സൃഷ്ടിച്ച അഹംഭാവം മനസ്സിൽ ഭ്രമം ഉണ്ടാക്കുന്നു. അതു അവസാനമില്ലാത്ത ജന്മമരണചക്രം ഉണ്ടാക്കുന്നു, തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ചവരുടെ കെട്ടുകളുപോലെ.
അയം സോ ഽഹമ് ഇതി സ്ഫാരമോഹാദ് അന്യത് പരം തമഃ । അനര്ഥഭൂതം സംസാരേ ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി
"ഇതാണ് ഞാൻ" എന്ന ധാരണ ശക്തമായ ഭ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു ഇരുണ്ടത്വമാണ്. ലോകത്തിൽ അനർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന ഈ ഭാവം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
യത് കിഞ്ചിദ് ഇദമ് ആയാതി സുഖദുഃഖമ് അലാതവത് । തദ് അഹങ്കാരചക്രസ്യ പ്രവികാസി വിജൃമ്ഭിതമ്
ഇവിടെ ഉണ്ടാകുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും, ഒരു ചുട്ടകമ്പി ചുറ്റുന്നപോലെ, അഹംഭാവത്തിന്റെ ചക്രം തുറന്ന് കാണിക്കുന്ന കളിയേയാണ്.
അഹങ്കാരാങ്കുരഃ കഷ്ടോ ഹൃദി യേനാധിരോപിതഃ । സഹസ്രശാഖം ദുശ്ഛേദം തസ്യ സംസൃതികാനനമ്
അഹങ്കാരത്തിന്റെ വേദനാജനകമായ മുള് ഹൃദയത്തില് ഉറച്ചുപിടിച്ചാല്, അതു ആയിരം ശാഖകളോടെ വളരുന്ന, മുറിക്കാനാവാത്ത ഒരു സാംസാരിക കാടായി മാറുന്നു.
അഹമ്ഭാവോ ഽങ്കുരോ ജന്മവൃക്ഷാണാമ് അക്ഷയാത്മനാമ് । മമേദമ് ഇതി വിസ്തീര്ണാസ് തേഷാമ് ശാഖാസ് സഹസ്രശഃ
'ഞാന്' എന്ന ഭാവം അക്ഷയമായ ജന്മവൃക്ഷങ്ങളുടെ മുളാണ്; 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന ചിന്തകള് ആയിരക്കണക്കിന് ശാഖകളായി വ്യാപിക്കുന്നു.
കചടാ വാതവിസ്ഫോടാ ഭാന്ത്യ് അര്ഥാ വാസനോദയാഃ । വിദാര്യദാരുരവവത് തരങ്ഗാരവപങ്ക്തിവത്
വാസനകളുടെ ഉണര്വില് നിന്നു ഉരുത്തിരിയുന്ന വസ്തുക്കള് വരണ്ട മരം കാറ്റില് പൊട്ടുന്നതുപോലെയും, തിരമാലകള് ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങുന്നതുപോലെയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.
അഹമ്ഭാവമഹാനാഭിം ത്വമ് അഹമ്ഭാവവര്ജിതഃ । സംസാരചക്രം വഹനാദ് ആത്മനഃ പരിരോധയ
'ഞാന്' എന്ന ഭാവം മഹാനാഭിയായ ഈ സാംസാരചക്രം നീ അഹങ്കാരമില്ലാതെ ഉള്ളവനായി, അതു നിന്നകത്ത് ചുറ്റിപ്പറയുന്നത് തടയണം.
അഹമ്ഭാവതമോ യാവത് പുമരണ്യേ വിജൃമ്ഭതേ । താവദ് ഏതാ വിവല്ഗന്തി ചിന്താമത്തപിശാചികാഃ
മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിന്റെ കാട്ടിൽ അഹംഭാവത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം, ആകുലമായ ചിന്തകളെന്ന പിശാചുകൾ മദത്തിൽ മുങ്ങി അങ്ങോട്ട് ഇങ്ങോട്ട് അലയുന്നു.
അഹങ്കാരപിശാചേന ഗൃഹീതോ യോ നരാധമഃ । ന തന്ത്രാണി ന മന്ത്രാശ് ച തസ്യാനാഥസ്യ ശാന്തയേ
അഹങ്കാരപിശാച് പിടിച്ചുപറ്റിയ ദുർഭാഗ്യനായ മനുഷ്യനു, യാതൊരു ചടങ്ങുകളും മന്ത്രങ്ങളും ആശ്വാസം നൽകാൻ കഴിയില്ല.
ചിന്മാത്രേ ദര്പണാകാരേ നിര്മലേ സ്വാത്മനി സ്ഥിതേ । ബിമ്ബത്യ് അഹങ്കൃതിസ് തസ്മാത് പുംസഃ കേവാത്ര വാച്യതാ
നിറയെ തെളിഞ്ഞ കണ്ണാടിപോലുള്ള ശുദ്ധമായ ആത്മാവിൽ, അഹംഭാവത്തിന്റെ പ്രതിബിംബം മാത്രം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അതിനാൽ ആ വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച് എന്ത് പറയാൻ കഴിയൂ?
അഹങ്കാരചമത്കാരോ വസ്തുധര്മോ ന രാഘവ । വാസനാകൃത ഏഷോ ഽര്ഥഃ പുമ്പ്രയത്നേന ശാമ്യതി
അഹംഭാവത്തിന്റെ അത്ഭുതം യഥാർത്ഥ സത്യത്തിന്റെ സ്വഭാവമല്ല, രാഘവാ; ഇത് മനസ്സിലെ പഴയ വാസനകൾ കൊണ്ടുണ്ടാകുന്നതാണ്, അതു മനസ്സോടെ പരിശ്രമിച്ചാൽ ശമനം നേടാം.
നാഹം ന ച മമാര്ഥശ്രീസ് സുഖദുഃഖേ കുതസ് സ്ഥിതേ । ഇതി ഭാവാനുസന്ധാനാദ് അഹങ്കാരോ ന ജായതേ
ഞാനില്ല, എനിക്ക് സമ്പത്തോ, സുഖമോ, ദു:ഖമോ ഇല്ല എന്നതുപോലെ ആലോചിച്ചാൽ അഹംഭാവം ഉണ്ടാകില്ല.
മിഥ്യേയമ് ഇന്ദ്രജാലശ്രീഃ കിം മേ സ്നേഹവിരാഗയോഃ । ഇത്യ് അന്തര് അനുസന്ധാനാദ് അഹങ്കാരോ ന ജായതേ
ഈ മായാജാലത്തിന്റെ ഭംഗി എല്ലാം പൊള്ളയാണെന്ന്, എനിക്ക് ആസക്തിയോടോ വിരക്തിയോടോ എന്ത് ബന്ധം എന്നതുപോലെ ഉള്ളിൽ ചിന്തിച്ചാൽ അഹംഭാവം ഉണ്ടാകില്ല.
നാഹമ് ആത്മനി നാപ്യ് അസ്യ ദൃശ്യശ്രിയ ഇതി സ്വയമ് । ശാന്തേന വ്യവഹാരേണ നാഹങ്കാരഃ പ്രവര്ധതേ
ഞാൻ ആത്മാവിലില്ല, ഈ ലോകത്തിന്റെ ദൃശ്യസൗന്ദര്യത്തിലും ഇല്ല എന്ന മനസ്സോടെ ശാന്തമായി പെരുമാറുമ്പോൾ അഹംഭാവം വളരുന്നില്ല.