തസ്മിന്ന് ഏവ തദാ കാലേ തത്ര രാജാ ഭവിഷ്യതി । ശ്രീയശസ്കരദേവാഖ്യശ് സ്വര്ഗേ ശക്ര ഇവാപരഃ
അത് തന്നെയായ സമയത്തും സ്ഥലത്തും ശ്രീയശസ്കരദേവൻ എന്ന രാജാവും ഉണ്ടാകും. സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻപോലെയുള്ള മറ്റൊരു രാജാവായി അവൻ ഭവിക്കും.
ദാനവോ ദാമനാമാന്തര് മഷകസ് തസ്യ സദ്മനി । ഭവിഷ്യതി ബൃഹത്സ്തമ്ഭപൃഷ്ഠച്ഛിദ്രേ മൃദുധ്വനിഃ
ദാമ എന്ന പേരുള്ള ദാനവൻ ആ രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ ഒരു കൊതുകായി ജനിക്കും. വലിയ തൂണിന്റെ ചിരയിൽ നിന്ന് മൃദുലമായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കും.
അധിഷ്ഠാനാഭിധേ തസ്മിന്ന് ഏവോഗ്രനഗരേ തദാ । രത്നാവലീവിഹാരാഖ്യോ വിഹാരോ ഽപി ഭവിഷ്യതി
അധിഷ്ഠാനം എന്ന പേരിലുള്ള അതി ഭയങ്കരമായ നഗരത്തിൽ തന്നെ, രത്നാവളിവിഹാരം എന്ന പേരിൽ ഒരു വിഹാരവും ഉണ്ടാകും.
തസ്മിംസ് തദ്ഭൂമിപാമാത്യോ നരസിംഹ ഇതി ശ്രുതഃ । കരാമലകവദ് ദൃഷ്ടബന്ധമോക്ഷോ ഭവിഷ്യതി
അവിടെ, ആ രാജാവിന്റെ മന്ത്രിയായ നരസിംഹന് എന്നവന് ബന്ധവും മോക്ഷവും കൈയിലൊരു നെല്ലിക്കയിടുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണാനാകും.
ഭവിഷ്യതി ഗൃഹേ തസ്യ ക്രീഡനക്രകരഃ ഖഗഃ । കടോ മായാസുരോ നാമ കൃതഹിഞ്ജീരപഞ്ജരഃ
അവന്റെ വീട്ടില് കളിപ്പാട്ടമായി തൈമരച്ചില്ലുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ കൂട്ടിലിരിയ്ക്കുന്ന കട എന്ന പേരുള്ള ഒരു പക്ഷി, ഒരു മായാവി അസുരന്, ഉണ്ടാകും.
സ നൃസിംഹോ നൃപാമാത്യശ് ശ്ലോകൈര് വിരചിതാമ് ഇമാമ് । ദാമവ്യാലകടാദീനാം കഥയിഷ്യതി സങ്കഥാമ്
അവന് അഥവാ മന്ത്രിയായ നരസിംഹന് ദാമന്, വ്യാലന്, കടന് എന്നിവരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും കഥയെ ശ്ലോകങ്ങളായി പറഞ്ഞുതരും.
സ കടഃ ക്രകരശ് ശ്രുത്വാ താം കഥാം സംസ്മൃതാത്മഭൂഃ । ശാന്തമിഥ്യാഹമംശോ ഽന്തഃ പരം നിര്വാണമ് ഏഷ്യതി
ആ കഥ കേട്ടു, കട എന്ന പക്ഷി തന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ഓര്മ്മിച്ചു, അകത്തുള്ള പൊള്ളയായ അഹംഭാവം ശമിച്ചുകൊണ്ട് പരമമായ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
പ്രദ്യുമ്നശിഖരപ്രാന്തവാസ്തവ്യഃ കലവിങ്കകഃ । തഥൈത്യ സ്വകഥാം ശ്രുത്വാ പരം നിര്വാണമ് ഏഷ്യതി
പ്രദ്യുമ്നപർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ താമസിക്കുന്ന കലവിങ്കപ്പക്ഷി, തന്റെ കഥ കേട്ടപ്പോൾ, അതുപോലെ പരമമായ മോക്ഷം നേടും.
രാജമന്ദിരദാര്വന്തര് വ്രണവാസ്തവ്യതാം ഗതഃ । മഷകോ ഽപി പ്രസങ്ഗേന ശ്രുത്വാ ശാന്തിമ് ഉപൈഷ്യതി
രാജമന്ദിരത്തിലെ മരക്കട്ടിൽ ഉള്ള വ്രണത്തിൽ താമസിക്കുന്ന കൊതുക് പോലും, യാദൃശ്ചികമായി ഈ കഥ കേട്ടാൽ, ശാന്തി നേടും.
പ്രദ്യുമ്നശൃങ്ഗാച് ചടകോ മഷകോ രാജമന്ദിരാത് । വിഹാരാത് ക്രകരശ് ചേതി മോക്ഷമ് ഏഷ്യന്തി രാഘവ
രാഘവ, പ്രദ്യുമ്നപർവതത്തിലെ ചറ്റ, രാജമന്ദിരത്തിലെ കൊതുക്, ഉയ്യരത്തിലെ കുരുക്കൻ ഇവരും മോക്ഷം നേടും.
ഏഷ തേ കഥിതസ് സര്വോ ദാമവ്യാലകടക്രമഃ । മായേയമ് ഏവ സംസാരീ ശൂന്യൈവാത്യന്തഭാസുരാ
കയർ, പാമ്പ്, കട്ട എന്നിവയുടെ ക്രമം മുഴുവനും ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഈ ലോകം മായയാണു മാത്രം—പൂർണ്ണമായ ശൂന്യവും അത്യന്തം പ്രകാശവാനുമാണ്.
ഭ്രമയത്യ് അപരിജ്ഞാതാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുധീര് ഇവ । സംശാമ്യതി പരിജ്ഞാതാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുധീര് ഇവ
അറിയാതിരിക്കുമ്പോള് അത് ഒരുവനെ മൃഗതൃഷ്ണയുടെ സമുദ്രംപോലെ ചുറ്റിക്കറക്കുന്നു; മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് അതു മൃഗതൃഷ്ണയുടെ സമുദ്രംപോലെ തന്നെ ശമിക്കുന്നു.
മഹതോ ഽപി പദാദ് ഏവം രാമാജ്ഞാനവശാദ് അധഃ । പതന്തി മോഹിതാ മൂഢാ ദാമവ്യാലകടാ ഇവ
രാമാ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ബാധയില് പെട്ട്, വലിയ ഉയരത്തില് നിന്നെങ്കിലും ഭ്രമിച്ചും മൂഢരായവരും കയറോ പാമ്പോ കട്ടയോ എന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
ക്വ ഭ്രൂക്ഷേപവിനിഷ്പിഷ്ടമേരുമന്ദരസഹ്യതാ । ക്വ രാജഗൃഹദാര്വന്തര് വ്രണേ മഷകരൂപതാ
കണ്ണ് ചിമ്മിയാല് തന്നെ മേരു, മന്ദര, സഹ്യപര്വ്വതങ്ങളെ തകർക്കുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം? രാജധാനിയിലെ വീടിന്റെ കട്ടിലിലെ മുറിവില് ഒരു കൊതുക് ആയിരുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം?
ക്വ ചപേടച്ഛടാമാത്രപാതിതാര്കേന്ദുബിമ്ബതാ । ക്വ പ്രദ്യുമ്നഗിരൌ ഗേഹഭിത്തിവ്രണവിഹങ്ഗതാ
ഒരു കനല് തട്ടി ചാടുമ്പോള് തന്നെ ചന്ദ്രന്റെ പൂര്ണ്ണചന്ദ്രബിംബം വീഴുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം? പ്രദ്യുമ്നപര്വ്വതത്തിലെ ഒരു വീടിന്റെ മതിലിലെ മുറിവില് ഒരു പക്ഷി ആയിരുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം?
ക്വ പുഷ്പലീലയാലോലകരതോലിതമേരുതാ । ക്വാര്ഷ്യശൃങ്ഗേ നൃസിംഹസ്യ ഗൃഹേ ക്രകരപോതതാ
ഒരു കൈകൊണ്ട് പൂവുപോലെ മെരു പർവതത്തെ എളുപ്പത്തിൽ ഉയർത്തുന്ന കളി എവിടെയാണ്, ഒരു വരൾച്ച പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വിറയുന്ന പാറപ്പുറവിനെപ്പോലെയുള്ള അവസ്ഥ എവിടെയാണ്?
ചിദാകാശോ ഹി മിഥ്യൈവ രജസാ രഞ്ജിതപ്രഭഃ । സ്വരൂപമ് അത്യജന്ന് ഏവ വിരൂപമ് ഇവ ബുധ്യതേ
ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, രജസ്സിന്റെ നിറംപിടിച്ചിട്ടുള്ളത്, വാസ്തവത്തിൽ മായയാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം വിട്ട് പോകാതിരിക്കുകയും, എന്നാൽ വേറൊന്നായി തോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്വയൈവ വാസനാഭ്രാന്ത്യാ സത്യയേവാപ്യ് അസത്യയാ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുബുദ്ധ്യേവ യാതി ജന്തുര് അവാന്തരമ്
സ്വന്തം വാസനയുടെ ഭ്രമം കൊണ്ടു, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതും യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നു; മൃഗതൃഷ്ണയെ വെള്ളമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്ന ജീവി അകത്തേക്ക് തിരിയുന്നതുപോലെ.
തരന്തി തേ ഭവാമ്ഭോധിം സ്വപ്രവാഹധിയൈവ യേ । ശാസ്ത്രേണാസദ് ഇദം ദൃശ്യമ് ഇതി നിര്വാസനം സ്ഥിതാഃ
ഈ ദൃശ്യലോകം അസത്യമാണെന്ന് ശാസ്ത്രം വഴി മനസ്സിലാക്കി, വാസനകളില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവർ, സ്വന്തം വിവേകത്തിന്റെ ഒഴുക്കിൽ ഭവസമുദ്രം കടക്കുന്നു.
താരാരവവികാരീണി ശുഷ്കതര്കമതാനി യേ । യാന്തി ശ്വഭ്രജലാന്യ് ആശു നാശുഭം നാശയന്തി തേ
യാര്ക്കു തർക്കവും വാദങ്ങളുമാണ് മനസ്സിനെ അലമുറയാക്കുന്നത്, അവര് വേഗത്തില് സംശയത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. എന്നാല് അവര് ദുഷ്പ്രഭാവങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല.
സ്വാനുഭൂതിപ്രസിദ്ധേന മാര്ഗേണാഗമഗാമിനാ । ന വിനാശോ ഭവത്യ് അങ്ഗ ഗച്ഛതാം പതതാമ് ഇവ
സ്വന്തം അനുഭവത്തിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്ന വഴിയില്ലാതെ, വെറും ഗ്രന്ഥജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം, ആരെയും മോക്ഷം ലഭിക്കില്ല. അത് വീഴുന്നവർക്കും പോകുന്നവർക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കാത്തതുപോലെയാണ്.
ഇദം മേ സ്യാദ് ഇദം മേ സ്യാദ് ഇതി ബുദ്ധിമതാം മതിഃ । സ്വേന ദൌര്ഭാഗ്യദൈന്യേന ന ഭസ്മാപ്യ് ഉപതിഷ്ഠതേ
'ഇത് എനിക്ക് കിട്ടണം, ഇത് എനിക്ക് കിട്ടണം' എന്ന ആഗ്രഹം, ബുദ്ധിമാന്മാരുടെ ദാരിദ്ര്യവും ദുർഭാഗ്യവും മൂലം, അവർക്കു ചിതഭസ്മം പോലും ലഭിക്കില്ല.
വേത്തി നിത്യമ് ഉദാരാത്മാ ത്രൈലോക്യമ് അപി യസ് തൃണമ് । തം ത്യജന്ത്യ് ആപദസ് സര്വാ രസതേവ ജരത്തൃണമ്
മൂന്നു ലോകവും വെറും പുല്ലുപോലെയാണെന്ന് എപ്പോഴും മനസ്സിലാക്കുന്ന മഹാത്മാവിനെ എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും വിട്ടുപോകുന്നു, പശു പഴയ പുൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ.
പരിസ്ഫുരതി യസ്യാന്തര് നിത്യം സത്ത്വചമത്കൃതിഃ । ബ്രാഹ്മമ് അണ്ഡമ് ഇവാഖണ്ഡം ലോകേശാഃ പാലയന്തി തമ്
ആളുടെ ഉള്ളിൽ ശുദ്ധമായ സത്ത്വത്തിന്റെ അത്ഭുതം എപ്പോഴും തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, ലോകത്തിലെ ദേവന്മാർ അവനെ അഖണ്ഡമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡം പോലെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
അപ്യ് ആപദി ദുരന്തായാം നൈവ രന്തവ്യമ് അക്രമേ । രാഹുര് അപ്യ് അക്രമേണൈവ പിബന്ന് അപ്യ് അമൃതം മൃതഃ
വലിയ കഷ്ടതകളിൽ പോലും അധർമ്മത്തിൽ ആസ്വദിക്കരുത്; രാഹു അന്യായമായി അമൃതം കുടിച്ചിട്ടും, ഒടുവിൽ നശിച്ചുവല്ലോ.
സച്ഛാസ്ത്രസാധുസമ്പര്കമ് അര്കമ് ഉഗ്രപ്രകാശദമ് । യേ ശ്രയന്തി ന തേ യാന്തി മോഹാന്ധ്യസ്യ പുനര് വശമ്
സത്യമായ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും നല്ലവരുടെയും, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നവരുടെ സാന്നിധ്യം തേടുന്നവർ, വീണ്ടും മോഹത്തിന്റെ ഇരുണ്ട പിടിയിലാവില്ല.
അവശ്യാ വശ്യമ് ആയാന്തി യാന്തി സര്വാപദഃ ക്ഷയമ് । അവശ്യം ഭവതി ശ്രേയഃ ക്രേയം യസ്യ ഗുണൈര് യശഃ
എല്ലാ ദുരിതങ്ങളും നിർബന്ധമായും വരും, പോകും; നല്ല ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു പ്രശസ്തി നേടുന്നവർക്കു നിർബന്ധമായും ക്ഷേമം ലഭിക്കും.
യേഷാം ഗുണേഷ്വ് അസന്തോഷോ ഽരാഗോ യേഷാം ശ്രുതം പ്രതി । സത്യ് അവ്യസനിനോ യേ ച തേ നരാഃ പശവോ ഽപരേ
സ്വന്തം ഗുണങ്ങളിൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തി കാണാത്തവരും, പഠനത്തിൽ അകപ്പെടാതെ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവരും മനുഷ്യരാണ്; മറ്റുള്ളവർ വെറും മൃഗങ്ങൾ മാത്രമാണ്.
യശശ്ചന്ദ്രികയാ യേഷാം ഭാസിതം ജനഹൃന്നഭഃ । തേഷാം ക്ഷീരസമുദ്രാണാം നൂനം മൂര്തൌ സ്ഥിതോ ഹരിഃ
പുകഴ്ചയുടെ പ്രകാശം ജനഹൃദയങ്ങളുടെ ആകാശത്ത് തെളിയുന്നവരുടെ രൂപത്തിലും, ക്ഷീരസമുദ്രത്തിൽ ഹരിയുണ്ടെന്നപോലെ, ഹരിയും നിശ്ചയമായും വസിക്കുന്നു.
ഭുക്തം ഭോക്തവ്യമ് അഖിലം ദൃഷ്ടാ ദ്രഷ്ടവ്യദൃഷ്ടയഃ । കിമ് അന്യദ് ഭവഭങ്ഗായ ഭൂയോഭോഗേഷ്വ് അലുബ്ധതാ
ഭോഗിക്കേണ്ടതെല്ലാം ഭോഗിച്ചു കഴിഞ്ഞു; കാണേണ്ടതെല്ലാം കണ്ടു കഴിഞ്ഞു. വീണ്ടും വീണ്ടും ഭോഗങ്ങളിൽ അത്യാഗ്രഹം ഇല്ലാതാകുന്നത് മാത്രമേ ഈ ബന്ധനം തകർക്കാൻ വേണ്ടിയുള്ളൂ.