ആലാനിതാശയാ ലോലാഃ കാലേന ലയമ് ആഗതാഃ । തത്രൈവ പദ്മസരസി തേ ഭവിഷ്യന്തി സാരസാഃ
അനവസാനമായ ആഗ്രഹങ്ങളാൽ അശാന്തരായി, കാലക്രമേണ അവർ ലയത്തിലേക്ക് എത്തും; അപ്പോൾ അതേ പദ്മസരസ്സിൽ അവർ ഹംസകളായി ജനിക്കും.
തത്ര കല്ഹാരമാലാസു സരോജപടലീഷു ച । ശേവാലവരവല്ലീഷു തരങ്ഗവലനാസു ച
അവിടെ വെള്ളിലവണ്ടികളുടെ ഹാരങ്ങളിലും താമരപ്പൂക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളിലും ശേവാളപ്പയറുകളുടെ തണ്ടുകളിലും തിരമാലകൾ വളഞ്ഞ് കറങ്ങുന്നിടങ്ങളിലും,
ലലത്കുമുദദോലാസു നീലോത്പലലതാസു ച । ശീകരൌഘാഭ്രലേഖാസു ശീതലാവര്തവൃത്തിഷു
വെള്ളകുമുദപ്പൂക്കളുടെ ഊഞ്ഞാലുകളിലും നീലനീർക്കുമിളകളുടെ തണ്ടുകളിലും തുള്ളിച്ചിതറിയ തുള്ളികൾ മേഘരേഖകളായി കാണുന്നിടങ്ങളിലും തണുത്ത ചുഴികളിലുമാണ്,
സരസ്സാരസസമ്ഭോഗാന് ഭുക്ത്വാ ഭുവനഭൂഷണാഃ । വിഹൃത്യ സുചിരം കാലമ് അലമ് ആഗതശുദ്ധയഃ
ലോകത്തിന്റെ അലങ്കാരങ്ങൾ ആ തടാകങ്ങളുടെയും വെള്ളത്തിന്റെയും ആനന്ദങ്ങൾ ആസ്വദിച്ച് ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു, ഒടുവിൽ പവിത്രതയിലേക്കെത്തി.
തേ വിയുക്താ ഭവിഷ്യന്തി മുക്തയേ ലബ്ധയുക്തയഃ । രജസ്സത്ത്വതമാംസീവ ഭേദപ്രാപ്ത്യാ യദൃച്ഛയാ
അവർ ഐക്യത്തെ അനുഭവിച്ച് ശേഷം മോക്ഷത്തിനായി വേർപിരിയും; എങ്ങനെ രജസ്, സത്ത്വം, തമസ് എന്നിവ യാദൃശ്ചികമായി വേർതിരിയുന്നുവോ അതുപോലെ.
കശ്മീരമണ്ഡലസ്യാന്തര് നഗരം നഗശോഭിതമ് । നാമ്നാധിഷ്ഠാനമ് ഇത്യ് ഏതച് ഛ്രീമത് തത്ര ഭവിഷ്യതി
കശ്മീര പ്രദേശത്തിനുള്ളിൽ, പർവതങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു മനോഹരമായ നഗരം, 'അധിഷ്ഠാനം' എന്ന പേരിൽ അവിടെ ഉണ്ടാകും.
പ്രദ്യുമ്നശിഖരം നാമ തസ്യ മധ്യേ ഭവിഷ്യതി । ശൃങ്ഗം ലഘു സരോജസ്യ കോശചക്രമ് ഇവോദരേ
അത് നഗരത്തിന്റെ നടുവിൽ, 'പ്രദ്യുമ്നശിഖരം' എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു പർവതശിഖരം ഉണ്ടാകും. അതൊരു കമലത്തിന്റെ നടുവിലെ ചക്രംപോലെ, ലഘുവായ ഒരു കൊടുമുടിയാണ്.
തസ്മിന് മൂര്ധ്നി ഗിരേര് ഗേഹം കോ ഽപി രാജാ കരിഷ്യതി । അഭ്രങ്കഷമഹാസാലം ശൃങ്ഗേ ശൃങ്ഗമ് ഇവാപരമ്
ആ പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ, ഏതോ രാജാവ് തന്റെ രാജമഹൽ പണിയും. ആ മഹൽ, മേഘങ്ങൾ തൊടുന്ന ഒരു വലിയ സാലവൃക്ഷംപോലെയും, കൊടുമുടിയിൽ മറ്റൊരു കൊടുമുടിപോലെയും ഭംഗിയോടെ നിലകൊള്ളും.
ഗൃഹസ്യേശാനകോണാദ്രിശിരോഭിത്തിവ്രണോദരേ । തസ്യാനിശമ് അവിശ്രാന്തവാതോദ്ധൂതതൃണാങ്കിതേ
ആ വീടിന്റെ ഈശാന്യഭാഗത്ത്, പർവതഭിത്തിയുടെ അടിയിലൊരു കുഴിയിൽ, എപ്പോഴും കാറ്റ് വീശി പുല്ല് ഇളകുന്ന സ്ഥലത്ത്,
ആലയേ ദാനവോ വ്യാലഃ കലവിങ്കോ ഭവിഷ്യതി । പ്രഥമാല്പശ്രുതച്ഛാത്ത്ര ഇവാര്ഥരഹിതാരടിഃ
അവിടെ ആലയത്തിൽ ദാനവനായ വ്യാലൻ ഒരു കുരുവിയായി മാറും. കുറച്ച് മാത്രം പഠിച്ച വിദ്യാർത്ഥി അർത്ഥമില്ലാത്ത ശബ്ദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നതുപോലെ, അർത്ഥമില്ലാതെ കുരുവി കുരയ്ക്കും.
തസ്മിന്ന് ഏവ തദാ കാലേ തത്ര രാജാ ഭവിഷ്യതി । ശ്രീയശസ്കരദേവാഖ്യശ് സ്വര്ഗേ ശക്ര ഇവാപരഃ
അത് തന്നെയായ സമയത്തും സ്ഥലത്തും ശ്രീയശസ്കരദേവൻ എന്ന രാജാവും ഉണ്ടാകും. സ്വർഗത്തിൽ ഇന്ദ്രൻപോലെയുള്ള മറ്റൊരു രാജാവായി അവൻ ഭവിക്കും.
ദാനവോ ദാമനാമാന്തര് മഷകസ് തസ്യ സദ്മനി । ഭവിഷ്യതി ബൃഹത്സ്തമ്ഭപൃഷ്ഠച്ഛിദ്രേ മൃദുധ്വനിഃ
ദാമ എന്ന പേരുള്ള ദാനവൻ ആ രാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ ഒരു കൊതുകായി ജനിക്കും. വലിയ തൂണിന്റെ ചിരയിൽ നിന്ന് മൃദുലമായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിക്കും.
അധിഷ്ഠാനാഭിധേ തസ്മിന്ന് ഏവോഗ്രനഗരേ തദാ । രത്നാവലീവിഹാരാഖ്യോ വിഹാരോ ഽപി ഭവിഷ്യതി
അധിഷ്ഠാനം എന്ന പേരിലുള്ള അതി ഭയങ്കരമായ നഗരത്തിൽ തന്നെ, രത്നാവളിവിഹാരം എന്ന പേരിൽ ഒരു വിഹാരവും ഉണ്ടാകും.
തസ്മിംസ് തദ്ഭൂമിപാമാത്യോ നരസിംഹ ഇതി ശ്രുതഃ । കരാമലകവദ് ദൃഷ്ടബന്ധമോക്ഷോ ഭവിഷ്യതി
അവിടെ, ആ രാജാവിന്റെ മന്ത്രിയായ നരസിംഹന് എന്നവന് ബന്ധവും മോക്ഷവും കൈയിലൊരു നെല്ലിക്കയിടുന്നതുപോലെ വ്യക്തമായി കാണാനാകും.
ഭവിഷ്യതി ഗൃഹേ തസ്യ ക്രീഡനക്രകരഃ ഖഗഃ । കടോ മായാസുരോ നാമ കൃതഹിഞ്ജീരപഞ്ജരഃ
അവന്റെ വീട്ടില് കളിപ്പാട്ടമായി തൈമരച്ചില്ലുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ കൂട്ടിലിരിയ്ക്കുന്ന കട എന്ന പേരുള്ള ഒരു പക്ഷി, ഒരു മായാവി അസുരന്, ഉണ്ടാകും.
സ നൃസിംഹോ നൃപാമാത്യശ് ശ്ലോകൈര് വിരചിതാമ് ഇമാമ് । ദാമവ്യാലകടാദീനാം കഥയിഷ്യതി സങ്കഥാമ്
അവന് അഥവാ മന്ത്രിയായ നരസിംഹന് ദാമന്, വ്യാലന്, കടന് എന്നിവരുടെയും മറ്റുള്ളവരുടെയും കഥയെ ശ്ലോകങ്ങളായി പറഞ്ഞുതരും.
സ കടഃ ക്രകരശ് ശ്രുത്വാ താം കഥാം സംസ്മൃതാത്മഭൂഃ । ശാന്തമിഥ്യാഹമംശോ ഽന്തഃ പരം നിര്വാണമ് ഏഷ്യതി
ആ കഥ കേട്ടു, കട എന്ന പക്ഷി തന്റെ യഥാര്ത്ഥ സ്വഭാവം ഓര്മ്മിച്ചു, അകത്തുള്ള പൊള്ളയായ അഹംഭാവം ശമിച്ചുകൊണ്ട് പരമമായ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.
പ്രദ്യുമ്നശിഖരപ്രാന്തവാസ്തവ്യഃ കലവിങ്കകഃ । തഥൈത്യ സ്വകഥാം ശ്രുത്വാ പരം നിര്വാണമ് ഏഷ്യതി
പ്രദ്യുമ്നപർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ താമസിക്കുന്ന കലവിങ്കപ്പക്ഷി, തന്റെ കഥ കേട്ടപ്പോൾ, അതുപോലെ പരമമായ മോക്ഷം നേടും.
രാജമന്ദിരദാര്വന്തര് വ്രണവാസ്തവ്യതാം ഗതഃ । മഷകോ ഽപി പ്രസങ്ഗേന ശ്രുത്വാ ശാന്തിമ് ഉപൈഷ്യതി
രാജമന്ദിരത്തിലെ മരക്കട്ടിൽ ഉള്ള വ്രണത്തിൽ താമസിക്കുന്ന കൊതുക് പോലും, യാദൃശ്ചികമായി ഈ കഥ കേട്ടാൽ, ശാന്തി നേടും.
പ്രദ്യുമ്നശൃങ്ഗാച് ചടകോ മഷകോ രാജമന്ദിരാത് । വിഹാരാത് ക്രകരശ് ചേതി മോക്ഷമ് ഏഷ്യന്തി രാഘവ
രാഘവ, പ്രദ്യുമ്നപർവതത്തിലെ ചറ്റ, രാജമന്ദിരത്തിലെ കൊതുക്, ഉയ്യരത്തിലെ കുരുക്കൻ ഇവരും മോക്ഷം നേടും.
ഏഷ തേ കഥിതസ് സര്വോ ദാമവ്യാലകടക്രമഃ । മായേയമ് ഏവ സംസാരീ ശൂന്യൈവാത്യന്തഭാസുരാ
കയർ, പാമ്പ്, കട്ട എന്നിവയുടെ ക്രമം മുഴുവനും ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഈ ലോകം മായയാണു മാത്രം—പൂർണ്ണമായ ശൂന്യവും അത്യന്തം പ്രകാശവാനുമാണ്.
ഭ്രമയത്യ് അപരിജ്ഞാതാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുധീര് ഇവ । സംശാമ്യതി പരിജ്ഞാതാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുധീര് ഇവ
അറിയാതിരിക്കുമ്പോള് അത് ഒരുവനെ മൃഗതൃഷ്ണയുടെ സമുദ്രംപോലെ ചുറ്റിക്കറക്കുന്നു; മനസ്സിലാക്കുമ്പോള് അതു മൃഗതൃഷ്ണയുടെ സമുദ്രംപോലെ തന്നെ ശമിക്കുന്നു.
മഹതോ ഽപി പദാദ് ഏവം രാമാജ്ഞാനവശാദ് അധഃ । പതന്തി മോഹിതാ മൂഢാ ദാമവ്യാലകടാ ഇവ
രാമാ, അജ്ഞാനത്തിന്റെ ബാധയില് പെട്ട്, വലിയ ഉയരത്തില് നിന്നെങ്കിലും ഭ്രമിച്ചും മൂഢരായവരും കയറോ പാമ്പോ കട്ടയോ എന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലെ താഴേക്ക് വീഴുന്നു.
ക്വ ഭ്രൂക്ഷേപവിനിഷ്പിഷ്ടമേരുമന്ദരസഹ്യതാ । ക്വ രാജഗൃഹദാര്വന്തര് വ്രണേ മഷകരൂപതാ
കണ്ണ് ചിമ്മിയാല് തന്നെ മേരു, മന്ദര, സഹ്യപര്വ്വതങ്ങളെ തകർക്കുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം? രാജധാനിയിലെ വീടിന്റെ കട്ടിലിലെ മുറിവില് ഒരു കൊതുക് ആയിരുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം?
ക്വ ചപേടച്ഛടാമാത്രപാതിതാര്കേന്ദുബിമ്ബതാ । ക്വ പ്രദ്യുമ്നഗിരൌ ഗേഹഭിത്തിവ്രണവിഹങ്ഗതാ
ഒരു കനല് തട്ടി ചാടുമ്പോള് തന്നെ ചന്ദ്രന്റെ പൂര്ണ്ണചന്ദ്രബിംബം വീഴുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം? പ്രദ്യുമ്നപര്വ്വതത്തിലെ ഒരു വീടിന്റെ മതിലിലെ മുറിവില് ഒരു പക്ഷി ആയിരുന്നതിന് എവിടെയാണ് സാമ്യം?
ക്വ പുഷ്പലീലയാലോലകരതോലിതമേരുതാ । ക്വാര്ഷ്യശൃങ്ഗേ നൃസിംഹസ്യ ഗൃഹേ ക്രകരപോതതാ
ഒരു കൈകൊണ്ട് പൂവുപോലെ മെരു പർവതത്തെ എളുപ്പത്തിൽ ഉയർത്തുന്ന കളി എവിടെയാണ്, ഒരു വരൾച്ച പർവതത്തിന്റെ മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വിറയുന്ന പാറപ്പുറവിനെപ്പോലെയുള്ള അവസ്ഥ എവിടെയാണ്?
ചിദാകാശോ ഹി മിഥ്യൈവ രജസാ രഞ്ജിതപ്രഭഃ । സ്വരൂപമ് അത്യജന്ന് ഏവ വിരൂപമ് ഇവ ബുധ്യതേ
ചൈതന്യത്തിന്റെ ആകാശം, രജസ്സിന്റെ നിറംപിടിച്ചിട്ടുള്ളത്, വാസ്തവത്തിൽ മായയാണ്; അതിന്റെ സ്വഭാവം വിട്ട് പോകാതിരിക്കുകയും, എന്നാൽ വേറൊന്നായി തോന്നുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്വയൈവ വാസനാഭ്രാന്ത്യാ സത്യയേവാപ്യ് അസത്യയാ । മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുബുദ്ധ്യേവ യാതി ജന്തുര് അവാന്തരമ്
സ്വന്തം വാസനയുടെ ഭ്രമം കൊണ്ടു, യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തതും യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു തോന്നുന്നു; മൃഗതൃഷ്ണയെ വെള്ളമെന്നു തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്ന ജീവി അകത്തേക്ക് തിരിയുന്നതുപോലെ.
തരന്തി തേ ഭവാമ്ഭോധിം സ്വപ്രവാഹധിയൈവ യേ । ശാസ്ത്രേണാസദ് ഇദം ദൃശ്യമ് ഇതി നിര്വാസനം സ്ഥിതാഃ
ഈ ദൃശ്യലോകം അസത്യമാണെന്ന് ശാസ്ത്രം വഴി മനസ്സിലാക്കി, വാസനകളില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്നവർ, സ്വന്തം വിവേകത്തിന്റെ ഒഴുക്കിൽ ഭവസമുദ്രം കടക്കുന്നു.
താരാരവവികാരീണി ശുഷ്കതര്കമതാനി യേ । യാന്തി ശ്വഭ്രജലാന്യ് ആശു നാശുഭം നാശയന്തി തേ
യാര്ക്കു തർക്കവും വാദങ്ങളുമാണ് മനസ്സിനെ അലമുറയാക്കുന്നത്, അവര് വേഗത്തില് സംശയത്തിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. എന്നാല് അവര് ദുഷ്പ്രഭാവങ്ങളെ ഇല്ലാതാക്കുന്നില്ല.