അവിവേകാനുസന്ധാനാച് ചിത്തമ് ആപദമ് ഈദൃശീമ് । അനന്തതരദുഃഖായ പരിഗൃഹ്ണാതി ലീലയാ
വിവേകമില്ലായ്മ പിന്തുടരുന്നതുകൊണ്ട് മനസ്സ് സ്വയം കളിച്ചുകൊണ്ട് ഇത്തരമൊരു ദുരിതം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; അതിനാൽ അനന്തമായ ദുഃഖങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നു.
ക്വ കിലാമരവിധ്വംസിശമ്ബരാനീകനാഥതാ । ക്വ താപതപ്തജമ്ബാലജലജര്ജരമീനതാ
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും തോൽപ്പിച്ച ആ മഹത്വം എവിടെയാണ്? ഈ കഠിനമായ ചൂടിലും മലിനജലത്തിലും തളർന്നു നശിച്ച മത്സ്യാവസ്ഥ എവിടെയാണ്?
ക്വ ധൈര്യമ് അമരാനീകവിദ്രാവണകരം മഹത് । ക്വ കിരാതമഹീപാലക്ഷുദ്രകിങ്കരരൂപതാ
ദേവസേനകളെ പിരിച്ചോടിച്ച ധൈര്യം എവിടെയാണ്? കിരാതന്മാരോ ചെറുകിങ്ങന്മാരോ ആയവരുടെ അടിമയായി മാറിയ ഈ നില എവിടെയാണ്?
ക്വ നാമ നിരഹങ്കാരചിത്സത്ത്വോദാരധീരതാ । ക്വ മിഥ്യാവാസനാവേശാദ് അഹങ്കാരകുകല്പനാ
അഹങ്കാരമില്ലാത്ത മനസ്സിന്റെ ഉന്നതമായ ധൈര്യവും, മിഥ്യാഭോധം കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ കുഴപ്പവും തമ്മിൽ എവിടെയാണ് സാമ്യം? രണ്ടും ഒരുപോലെയല്ല.
ശാഖാപ്രതാനഗഹനാ സംസാരവിഷമഞ്ജരീ । അഹങ്കാരാങ്കുരാദ് ഏവ സമുദേതീയമ് ആതതാ
ലോകജീവിതം എന്ന വലിയ വള്ളിക്കൊടി, അതിന്റെ ശാഖകളും ഇലയുമൊക്കെയും, അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഒരു ചെറുനാളിൽ നിന്നാണ് വളരുന്നത്.
അഹങ്കാരമ് അതോ രാമ മാര്ജയാന്തഃ പ്രയത്നതഃ । അഹം ന കശ്ചിദ് ഏവേതി മാര്ജയിത്വാ സുഖീ ഭവ
അതിനാൽ, രാമാ, അഹങ്കാരം മനസ്സിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ നീക്കംചെയ്യുക. "ഞാൻ ആരോ ആണെന്ന്" എന്ന ഭാവം മായ്ച്ചു കളഞ്ഞാൽ നീ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം.
അഹങ്കാരാമ്ബുദച്ഛന്നം പരമാര്ഥേന്ദുമണ്ഡലമ് । രസായനമയം ശീതമ് അദൃശ്യത്വമ് ഉപാഗതമ്
അഹങ്കാരമെന്ന മേഘം കൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പരമാർത്ഥത്തിന്റെ ശീതളവും അമൃതം നിറഞ്ഞതുമായ ചന്ദ്രൻ കാണാനാവാത്തതായിരിക്കുന്നു.
അഹങ്കാരപിശാചാത്താ ദാമവ്യാലകടാസ് ത്രയഃ । ഗതാസ് സത്താമ് അസന്തോ ഽപി മായാമാഹാത്മ്യദാനവാഃ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഭ്രാന്ത് പിടിച്ചെടുത്ത ആ മൂന്നു ദാനവങ്ങൾ—ലോഭം, ക്രോധം, മായ—യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തവയാണെങ്കിലും, മായയുടെ ശക്തിയാൽ അവ സത്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
കശ്മീരേഷു മഹാപദ്മസരസീതീരപല്വലേ । അദ്യ മത്സ്യാസ് സ്ഥിതാ രാമ ശേവാലലവലാലസാഃ
കശ്മീരിലെ മഹാപദ്മസരസ്സിന്റെ ചതുപ്പുനിലത്തിൻ്റെ കരയിൽ, രാമാ, ഇന്നത്തെ ദിവസം മത്സ്യങ്ങൾ ജലസസ്യങ്ങളുടെ ഇളം തണ്ടുകളിൽ ആസ്വദിച്ച് കിടക്കുന്നു.
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । തേ ഹ്യ് അസന്തഃ കഥം സന്തസ് സമ്പന്നാ ഇതി മേ വദ
അസത്യത്തിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല, സത്യത്തിന് അപ്രാപ്യതയുമില്ല; സത്യമല്ലാത്തവ എങ്ങനെയാണ് സത്യമായിത്തീർന്നു നിലനിൽക്കുന്നത് എന്ന് എന്നോട് പറയൂ.
ഏവമ് ഏതന് മഹാബാഹോ നാസദ് ഭവതി ഹി ക്വചിത് । കദാചിത് കിഞ്ചിദ് അപ്യ് ഏതദ് ബൃഹദ് ഭവതി വാ തനു
ഇത് ശരിയാണു മഹാബാഹുവേ; അസത്യം എവിടെയും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉണ്ടായിട്ടില്ല. ചിലപ്പോൾ അതു വലിയതോ സൂക്ഷ്മമായതോ ആയി തോന്നിയേക്കാം, പക്ഷേ യഥാർത്ഥത്തിൽ അതില്ല.
കിമ് അസത് സത് സ്ഥിതം ബ്രൂഹി കിം തത് സദ് വാപ്യ് അസത് സ്ഥിതമ് । നിദര്ശനേനാനേനൈവ കരിഷ്യേ ത്വദ്വിബോധനമ്
അസത്യമായത് സത്യമായി തോന്നുന്നതെന്താണെന്നും, സത്യമായത് അസത്യമായി തോന്നുന്നതെന്താണെന്നും പറയൂ. ഇതേ ഉദാഹരണം കൊണ്ടു തന്നെ ഞാൻ നിന്നെ മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കും.
സന്ത ഏവ സ്ഥിതാസ് സന്തോ ബ്രഹ്മന് വയമ് ഇമേ കില । ദാമാദയസ് ത്വ് അസന്തോ ഽപി വക്ഷി സന്തസ് സ്ഥിതാ ഇതി
സത്യമായവ മാത്രമേ സത്യമായി നിലനിൽക്കൂ, ബ്രഹ്മൻ, ഞങ്ങൾ അങ്ങനെയാണു. എന്നാൽ കയറും മറ്റും പോലുള്ളവ അസത്യമായിട്ടും നീ അവയെ സത്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു.
യഥാ ദാമാദയോ രാമ സ്ഥിതാ മായാമയാ ഇഹ । അസത്യാ ഏവ സത്യാഭാ മൃഗതൃഷ്ണാമ്ബുപൂരവത്
കയറും മറ്റും രാമാ, ഇവിടെ മായാമൂലമായവയായി നിലനിൽക്കുന്നുവല്ലോ; അവ അസത്യമായിട്ടും സത്യമായി തോന്നുന്നു, മരുഭൂമിയിലെ മൃഗതൃഷ്ണയിൽ വെള്ളം കാണുന്നതുപോലെ.
തഥൈവേമേ വയമ് അപി സസുരാസുരദാനവാഃ । അസത്യാ ഏവ വല്ഗാമോ യാമ ആയാമ ഏവ ച
അതുപോലെ ഞങ്ങളും, ദേവന്മാരും, അസുരന്മാരും, ദാനവന്മാരും എല്ലാം അസത്യമായവരാണു. നാം ചലിക്കുകയും പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, എന്നാൽ അതൊക്കെയും വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്.
അലീകമ് ഏവ ത്വദ്ഭാവോ മദ്ഭാവോ ഽലീക ഏവ ച । അനുഭൂതോ ഽപ്യ് അസദ്രൂപസ് സ്വപ്നേ സ്വമരണം യഥാ
നിന്റെ സ്വഭാവം കണക്കാക്കുന്നത് ഒരു ഭ്രമം മാത്രമാണ്; എന്റെ സ്വഭാവവും അങ്ങനെ തന്നെ, ഭ്രമം മാത്രം. അതു നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചാലും, അതിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല — സ്വപ്നത്തിൽ മരിക്കുന്നതുപോലെ.
മൃതോ ബന്ധുര് യഥാ സ്വപ്നേ ഽപ്യ് അനുഭൂതോ ഽപ്യ് അസന്മയഃ । മൃതോ ഽയമ് ഇതി ച ജ്ഞപ്തിര് ഭവേദ് ഏവമ് ഇദം ജഗത്
സ്വപ്നത്തിൽ ഒരു സുഹൃത്ത് മരിച്ചുവെന്ന അനുഭവം യഥാർത്ഥമല്ലാത്തതുപോലെയാണ്, അവൻ മരിച്ചുവെന്ന ബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും. അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഈ ലോകവും.
ഏഷാ ഹി മൂഢവിഷയാ ഉക്തിര് ഏവ ന രാജതേ । അഭ്യാസേന വിനോദേതി നാനുഭൂതേര് അപഹ്നവഃ
ഇങ്ങനെയുള്ള സംസാരങ്ങൾ ഭ്രമിച്ചവർക്കാണ് മാത്രം; അതിന് യാതൊരു പ്രകാശവും ഇല്ല. അഭ്യസനംകൊണ്ട് അത് മാറിപ്പോകും — നേരിട്ടുള്ള അനുഭവം ഒരിക്കലും നിഷേധിക്കാനാവില്ല.
നിശ്ചയോ ഽന്തഃ പ്രരൂഢോ യസ് സ യത്നാഭ്യസനം വിനാ । നാശമ് ആയാതി ലോകേ ഽസ്മിന് ന കദാചന കസ്യചിത്
ആളിന്റെ ഉള്ളിൽ ഉറച്ചുറപ്പായി 자리കുറിച്ച വിശ്വാസം, ശ്രമമോ ആവർത്തനമോ ഇല്ലാതെ, ഈ ലോകത്ത് ആരുടേയും ഒരിക്കലും നശിക്കാറില്ല.
ഇദം ജഗദ് അസദ് ബ്രഹ്മ സത്യമ് ഇത്യ് ഏവ വക്തി യഃ । തമ് ഉന്മത്തമ് ഇവോന്മത്താ വിമൂഢാ വിഹസന്ത്യ് അലമ്
ഈ ലോകം അസത്യമാണ്, ബ്രഹ്മം മാത്രമേ സത്യമായുള്ളൂ എന്ന് ആരെങ്കിലും പറയുകയാണെങ്കില്, ഭ്രമിച്ചവരൊക്കെ ഒരു ഭ്രാന്തനെ കാണുമ്പോലെ അവനെ പരിഹസിക്കും.
അക്ഷീവക്ഷീവയോര് ഐക്യം ക്വ കിലേഹാജ്ഞതജ്ജ്ഞയോഃ । അന്ധപ്രകാശയോര് ബോധേ സ്യാച് ഛായാതപയോര് ഇവ
അറിയുന്നവനും അറിയാത്തവനും ഒരുപോലെയാകാന് എവിടെയാണ് സാധ്യം? കാഴ്ചയുള്ളവനും കാഴ്ചയില്ലാത്തവനും, നിഴലിനും വെളിച്ചത്തിനും ഒരുപോലെ ആകാത്തതുപോലെയാണ്.
യത്നേനാപ്യ് അനുഭൂതേ ഽര്ഥേ സത്യേ കര്തുമ് അപഹ്നവമ് । തജ്ജ്ഞോ ഽജ്ഞശ് ച ന ശക്നോതി ശവ ആക്രമണം യഥാ
സ്വന്തമായി അനുഭവിച്ച കാര്യത്തെ നിഷേധിക്കാന് അറിയുന്നവനും അറിയാത്തവനും, എത്ര ശ്രമിച്ചാലും കഴിയില്ല; ഒരു ശവത്തെ നടക്കാന് പ്രേരിപ്പിക്കാനാവാത്തതുപോലെയാണ്.
ബ്രഹ്മ സര്വം ജഗദ് ഇതി വക്തും തജ്ജ്ഞസ്യ യുജ്യതേ । യതോ ഽവിദ്യാനനുഭവേ സ തദ് ഏവാനുഭൂതവാന്
ഈ ലോകം മുഴുവന് ബ്രഹ്മമാണ് എന്ന് പറയുന്നത് അറിവുള്ളവന്ചെയ്യുന്നതാണ് ശരി, കാരണം അവന് അജ്ഞാനം അതിജയിച്ച് അതു നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചവനാണ്.
പ്രബുദ്ധവിഷയേ ഹ്യ് ഏഷാ രാമ വാക് പ്രവിരാജതേ । ബുദ്ധസ്യാസ്മീതി രൂപേണ കില നാസ്ത്യ് ഏവ കിഞ്ചന
ഹേ രാമ, ഉണർന്ന മനസ്സിലുള്ളവർക്കാണ് ഈ വാക്കുകൾ തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഉണർന്നവന് 'ഞാൻ ഇതാണ്' എന്നൊരു തിരിച്ചറിയൽ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഇല്ല.
ബ്രഹ്മൈവേദം പരം ശാന്തമ് ഇത്യ് ഏവാനുഭവന് സുധീഃ । അപഹ്നവസ് സ്വാനുഭൂതേഃ കര്തും തസ്യ ക്വ യുജ്യതേ
വിദ്വാൻ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചപ്പോൾ—'ഇതെല്ലാം പരമമായ ശാന്തമായ ബ്രഹ്മം തന്നെ' എന്ന്—സ്വന്തം അനുഭവം അവൻ എങ്ങനെ നിഷേധിക്കും?
പരസ്മാദ് വ്യതിരേകേണ നാഹമ് ആത്മനി കിഞ്ചന । ഹേമനീവോര്മികാദിത്വം ന മയ്യ് അസ്തി വസിഷ്ഠതാ
പരമാത്മാവിന് അപ്പുറത്ത് എന്റെ ഉള്ളിൽ ഒന്നുമില്ല; പൊന്നിൽ സ്വർണക്കാരനോ അലങ്കാരമോ എന്ന ഗുണം ഇല്ലാത്തതുപോലെ, എന്നിൽ വസിഷ്ഠത്വം എന്നതുമില്ല.
ഭൂതത്വവ്യതിരേകേണ മൂഢോ നാത്മനി കിഞ്ചന । ഊര്മ്യാദിബുദ്ധൌ ഹേമേവ നാജ്ഞേ ഽസ്തി പരമാര്ഥതാ
പഞ്ചഭൂതങ്ങൾ ഒഴികെ, മൂടിയവനിൽ ഒന്നുമില്ല; പൊന്നിൽ തിരമോ മറ്റേതെങ്കിലും രൂപം യഥാർത്ഥത്തിൽ ഇല്ലാത്തതുപോലെ, അജ്ഞാനിക്ക് യഥാർത്ഥം ഒന്നുമില്ല.
മിഥ്യാഹന്താമയോ മൂഢസ് സത്യൈകാത്മമയസ് സുധീഃ । യുജ്യതേ ന ക്വചിന് നാമ സ്വഭാവാപഹ്നവോ ഽനയോഃ
മൂഢനായവൻ തെറ്റായ അഹംഭാവത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; ജ്ഞാനിയാകുന്നവൻ ഒരേ സത്യസ്വരൂപത്തിൽ നിന്നാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. ഇവരിൽ ആരിലും സ്വഭാവം നിഷേധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
യോ യന്മയസ് തസ്യ തസ്മിന് യുജ്യതേ ഽപഹ്നവഃ കഥമ് । പുരുഷസ്യ ഘടോ ഽസ്മീതി വാക്യമ് ഉന്മത്തതൈവ ഹി
ഏതൊരു സ്വഭാവത്തിൽ ആരെങ്കിലും നിലകൊള്ളുന്നുവോ, ആ സ്വഭാവം അവനിൽ എങ്ങനെ നിഷേധിക്കാം? ഒരാൾ 'ഞാൻ ഒരു മൺപാത്രമാണ്' എന്ന് പറയുന്നത് പൂർണ്ണമായും ഭ്രാന്താണല്ലോ.
തസ്മാന് നേമേ വയം സത്യാ ന ച ദാമാദയഃ ക്വചിത് । അസത്യാസ് തേ വയം ചേമേ നാസ്തി നഃ ഖലു സമ്ഭവഃ
അതുകൊണ്ട്, ഞങ്ങൾ യാഥാർത്ഥ്യമല്ല, ഈ കയറുകളും മറ്റും എവിടെയും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല; ഞങ്ങളും ഇവയും അസത്യമാണ്—ഞങ്ങൾക്ക് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉദ്ഭവമില്ല.