കണ്ഠലഗ്നശിരസ്ത്രാണഖടത്കാരോഗ്രഭീതയഃ । ശിലാശിതശിഖാപ്രോതദേഹഭാഗാവലമ്ബിനഃ
കഴുത്തിൽ കെട്ടിപ്പിടിച്ച ശിരസ്ത്രാണത്തിന്റെ കഠിനമായ ശബ്ദം ഭയമുണർത്തി; മൂർച്ചയുള്ള കല്ലുകളിൽ തുളഞ്ഞ് അവരുടേത് ശരീരഭാഗങ്ങൾ തൂങ്ങിയിരുന്നു.
ശല്മല്യഗ്രദൃഢാപാതപ്രോതകങ്കടശങ്കവഃ । സുശിലാഫലകാസ്ഫാലശതധാശീര്ണമസ്തകാഃ
ശല്മലിവൃക്ഷത്തിന്റെ കൂർത്ത മുളകുകളിൽ അവരുടെ കവചങ്ങൾ തുളഞ്ഞു; കല്ലുപാളങ്ങളിൽ തല്ലി അവരുടെ തലകൾ നൂറായി പിളർന്നിരുന്നു.
സര്വ ഏവ സകലാസു സശസ്ത്രാഃ പാതമാത്രസമനന്തരമ് ഏവ । ദിക്ഷു നാശമ് അഗമന്ന് അസുരേന്ദ്രാഃ പാംസവോ ഽമ്ബുധിഗതാഃ പയസീവ
അവിടെ ആയുധധാരികളായ എല്ലാ അസുരപ്രഭുക്കളും വീണതുടങ്ങിയ ഉടനെ തന്നെ നശിച്ചു; അവരുടെ പൊടി എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിപ്പോയി, സമുദ്രത്തിൽ വെള്ളം ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
ജജ്വാല ജ്വലിതഃ കോപീ കല്പാന്താഗ്നിര് ഇവ ജ്വലന് । ശമ്ബരശ് ശമിതാനീകോ ദാമവ്യാലകടാന് പ്രതി
ശംഭരൻ, കാലാന്ത്യത്തിലെ അഗ്നിപോലെ ക്രോധത്തിൽ കത്തിയതുകൊണ്ട്, ദാമവ്യാലകടന്മാരെ നേരെ തീപോലെ ജ്വലിച്ചു.
ശമ്ബരസ്യ ഭയാദ് ഗത്വാ പാതാലമ് അഥ സപ്തമമ് । ദാമവ്യാലകടാസ് തസ്ഥുസ് ത്യക്ത്വാ ദാനവമണ്ഡലമ്
ശംഭരന്റെ ഭയത്തിൽ ദാമവ്യാലകടന്മാർ ദാനവസമൂഹത്തെ വിട്ട് ഏഴാമത്തെ പാതാളത്തിലേക്ക് ഓടി അവിടെ തന്നെ തങ്ങി നിന്നു.
യമസ്യ കിങ്കരാസ് തത്ര വേതാലത്രാസനക്ഷമാഃ । കുകുഹാ നാമ തിഷ്ഠന്തി നരകാര്ണവപാലകാഃ
അവിടെ, യമന്റെ സേവകർ, ഭൂതങ്ങളെ പോലും ഭയപ്പെടുത്താൻ കഴിയുന്നവർ, കുകുഹാ എന്നറിയപ്പെടുന്നവർ, നരകസമുദ്രത്തിന്റെ കാവലാളുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ചിന്താ ഇവ ഘനാകാരാ ദുഹിതൄസ് തു ക്രമാദ് ദദുഃ
ചിന്തകൾ കനലുമേഘങ്ങൾ പോലെ രൂപംകൊണ്ടതുപോലെ, അവർ തങ്ങളുടെ പുത്രിമാരെ ക്രമമായി നൽകി.
തൈസ് സാര്ധം നീതവന്തസ് തേ തത്ര ദാമാദയോ ഽവധിമ് । ദശവര്ഷസഹസ്രാന്താമ് ആത്താനന്തകുവാസനാഃ
അവരോടൊപ്പം ആ ദണ്ഡകര് അവിടെ പത്ത് ആയിരം വര്ഷങ്ങള് കടന്നുപോയി. അവരുടെ മനസ്സ് ഒരു നിമിഷവും മോചിതമാകാത്ത ദോഷവാസനകളാല് പിടിച്ചിരുന്നതായിരുന്നു.
ഇയം മേ വനിതാ രമ്യാ മമേയം പ്രഭുതേതി ച । കുകുഹസ്നേഹബദ്ധാനാം കാലസ് തേഷാം വ്യവര്തത
'ഈ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്, അവളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ഞാനാണ്' എന്നതുപോലെയുള്ള തെറ്റായ സ്നേഹബന്ധങ്ങളില് കുടുങ്ങി, അവരുടെ കാലം അങ്ങനെയായിരുന്നു.
ധര്മരാജോ ഽഥ തം ദേശം കദാചിത് സമുപായയൌ । മഹാനരകകാര്യാണാം വിചാരാര്ഥം യദൃച്ഛയാ
അതിനുശേഷം ഒരിക്കല് ധര്മരാജാവ് ആ സ്ഥലത്ത് എത്തിയിരുന്നു, വലിയ നരകങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കാര്യങ്ങള് അന്വേഷിക്കാനായിരുന്നു അവിടെയെത്തിയത്.
അപരിജ്ഞാതമ് ഏനം തേ ധര്മരാജം ത്രയോ ഽസുരാഃ । ന പ്രണേമുര് വിനാശായ സാമാന്യമ് ഇവ കിങ്കരമ്
ആ മൂന്ന് അസുരന്മാര് ധര്മരാജാവിനെ തിരിച്ചറിയാതെ, അവനെ സാധാരണ ഒരു ദാസനെന്നപോലെ കരുതി നമസ്കരിച്ചില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ അവരുടെ നാശം സംഭവിച്ചു.
അഥ വൈവസ്വതേനൈതേ ജ്വലിതശ്വഭ്രഭൂമിഷു । വിഹിതഭ്രൂപരിസ്പന്ദമ് ആദേശേന നിവേശിതാഃ
അപ്പോൾ വൈവസ്വതന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, അവരെ കത്തുന്ന തീപൊങ്ങുന്ന നിലങ്ങളിൽ കൊണ്ടുപോയി, കഠിനമായ മനസ്സോടെ അവർ അവിടെ നിർത്തപ്പെട്ടു.
തത്ര തേ കരുണാക്രന്ദാസ് സസുഹൃദ്ദാരബാന്ധവാഃ । ദഗ്ധാസ് സപര്ണവിടപാ വൃക്ഷാ ഇവ ദവാനലൈഃ
അവിടെ, സ്വന്തം സുഹൃത്തുക്കളും ഭാര്യകളും ബന്ധുക്കളുമൊപ്പമിരുന്ന്, അവർ വേദനയോടെ കരഞ്ഞു; കാട്ടുതീയിൽ ഇലയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ പോലെ അവർ ദഹിച്ചുപോയി.
സ്വയാ വാസനയാ ജാതാസ് തഥൈവ ക്രൂരയാ പുനഃ । വധകര്മകരാകാരാഃ കൈരാതാ രാജകിങ്കരാഃ
സ്വന്തം ക്രൂരമായ വാസനകളാൽ, അവർ വീണ്ടും അത്തരം രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ചു; വധക്കാർ, കുരുമാക്കാർ, രാജാവിന്റെ ദാസന്മാർ എന്നിങ്ങനെ.
തജ് ജന്മാഥ പരിത്യജ്യ ജാതാസ് സുഹ്മേഷു വായസാഃ । തദന്തേ ഗൃധ്രതാം യാതാസ് തതോ ഽപി ബകതാം ഗതാഃ
അവരുടെ ആ ജന്മം ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ സുഹ്മ ദേശത്ത് കാക്കകളായി ജനിച്ചു; അതിന് ശേഷം കഴുകന്മാരായി, പിന്നെ ബകപക്ഷികളായി അവർ ജനിച്ചു.
ശവരത്വം ത്രിഗര്തേഷു മേഷത്വം ബര്ബരേഷു ച । മഗധേഷ്വ് അഥ കീടത്വം ചക്രുസ് തേ വക്രബുദ്ധയഃ
വക്രബുദ്ധിയുള്ളവർ ത്രിഗർത ദേശത്ത് ശവങ്ങളായി, ബർബര ദേശത്ത് ആടുകളായി, മഗധ ദേശത്ത് കീടങ്ങളായി ജനിച്ചു.
അനുഭൂയേതരാമ് അത്ര ചിത്രാം യോനിപരമ്പരാമ് । അദ്യ മത്സ്യാസ് സ്ഥിതാ രാമ കശ്മീരാരണ്യപല്വലേ
ഇവിടെ, അനേകം വിചിത്രമായ ജന്മങ്ങൾ അനുഭവപ്പെടുന്നു; ഇന്നത്, രാമ, ചിലർ കാശ്മീർ കാടുകളിലും ചതുപ്പുകളിലും മീനുകളായി ജീവിക്കുന്നു.
ദാവാഗ്നിക്വഥിതാല്പാല്പപങ്കകല്കാനുപായിനഃ । ന മ്രിയന്തേ ന ജീവന്തി ജരജ്ജമ്ബാലജര്ജരാഃ
കാട്ടുതീയിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിയും, ചെറുതായുള്ള ചളിയിൽ കുടുങ്ങിയും, അവർ neither മരിക്കുകയുമില്ല neither ജീവിക്കുകയുമില്ല, പഴയ ജലാവിലപോലെ തകർന്നും ക്ഷയിച്ചുമാണ്.
വിചിത്രയോനിസംരമ്ഭമ് അനുഭൂയ പുനഃ പുനഃ । ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പുനര് നഷ്ടാസ് തരങ്ഗാ ജലധാവ് ഇവ
വിവിധ ജന്മങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും അനുഭവിച്ച്, അവർ സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ പുനഃപുനഃ ജനിച്ച് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
ഭവജലധിഗതാസ് തേ വാസനാവാതനുന്നാസ് തൃണമ് ഇവ ചിരമ് ഊഢാ ദേഹരൂപൈസ് തരങ്ഗൈഃ । ഉപശമമ് അനുയാതാ രാമ നാദ്യാപ്യ് അനന്തം പരികലയ മഹത്ത്വം ദാരുണം വാസനായാഃ
വാസനയുടെ കാറ്റിൽ നീണ്ടുനീണ്ടു കയറി ഭവസമുദ്രത്തിൽ വീണവർ, ദേഹരൂപം പുലർത്തുന്ന തിരകളെപ്പോലെ തണലില്ലാതെ ഒഴുകുന്നു; രാമാ, ഇവർക്ക് ഇന്നും സമാധാനം ലഭിച്ചിട്ടില്ല—വാസനയുടെ ഭയങ്കരമായ ശക്തി എത്ര വലിയതാണെന്ന് നീ മനസ്സിലാക്കണം.
അവിവേകാനുസന്ധാനാച് ചിത്തമ് ആപദമ് ഈദൃശീമ് । അനന്തതരദുഃഖായ പരിഗൃഹ്ണാതി ലീലയാ
വിവേകമില്ലായ്മ പിന്തുടരുന്നതുകൊണ്ട് മനസ്സ് സ്വയം കളിച്ചുകൊണ്ട് ഇത്തരമൊരു ദുരിതം ഏറ്റെടുക്കുന്നു; അതിനാൽ അനന്തമായ ദുഃഖങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നു.
ക്വ കിലാമരവിധ്വംസിശമ്ബരാനീകനാഥതാ । ക്വ താപതപ്തജമ്ബാലജലജര്ജരമീനതാ
ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും തോൽപ്പിച്ച ആ മഹത്വം എവിടെയാണ്? ഈ കഠിനമായ ചൂടിലും മലിനജലത്തിലും തളർന്നു നശിച്ച മത്സ്യാവസ്ഥ എവിടെയാണ്?
ക്വ ധൈര്യമ് അമരാനീകവിദ്രാവണകരം മഹത് । ക്വ കിരാതമഹീപാലക്ഷുദ്രകിങ്കരരൂപതാ
ദേവസേനകളെ പിരിച്ചോടിച്ച ധൈര്യം എവിടെയാണ്? കിരാതന്മാരോ ചെറുകിങ്ങന്മാരോ ആയവരുടെ അടിമയായി മാറിയ ഈ നില എവിടെയാണ്?
ക്വ നാമ നിരഹങ്കാരചിത്സത്ത്വോദാരധീരതാ । ക്വ മിഥ്യാവാസനാവേശാദ് അഹങ്കാരകുകല്പനാ
അഹങ്കാരമില്ലാത്ത മനസ്സിന്റെ ഉന്നതമായ ധൈര്യവും, മിഥ്യാഭോധം കൊണ്ടുണ്ടാകുന്ന അഹങ്കാരത്തിന്റെ കുഴപ്പവും തമ്മിൽ എവിടെയാണ് സാമ്യം? രണ്ടും ഒരുപോലെയല്ല.
ശാഖാപ്രതാനഗഹനാ സംസാരവിഷമഞ്ജരീ । അഹങ്കാരാങ്കുരാദ് ഏവ സമുദേതീയമ് ആതതാ
ലോകജീവിതം എന്ന വലിയ വള്ളിക്കൊടി, അതിന്റെ ശാഖകളും ഇലയുമൊക്കെയും, അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഒരു ചെറുനാളിൽ നിന്നാണ് വളരുന്നത്.
അഹങ്കാരമ് അതോ രാമ മാര്ജയാന്തഃ പ്രയത്നതഃ । അഹം ന കശ്ചിദ് ഏവേതി മാര്ജയിത്വാ സുഖീ ഭവ
അതിനാൽ, രാമാ, അഹങ്കാരം മനസ്സിൽ നിന്ന് ശ്രദ്ധയോടെ നീക്കംചെയ്യുക. "ഞാൻ ആരോ ആണെന്ന്" എന്ന ഭാവം മായ്ച്ചു കളഞ്ഞാൽ നീ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കാം.
അഹങ്കാരാമ്ബുദച്ഛന്നം പരമാര്ഥേന്ദുമണ്ഡലമ് । രസായനമയം ശീതമ് അദൃശ്യത്വമ് ഉപാഗതമ്
അഹങ്കാരമെന്ന മേഘം കൊണ്ട് മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പരമാർത്ഥത്തിന്റെ ശീതളവും അമൃതം നിറഞ്ഞതുമായ ചന്ദ്രൻ കാണാനാവാത്തതായിരിക്കുന്നു.
അഹങ്കാരപിശാചാത്താ ദാമവ്യാലകടാസ് ത്രയഃ । ഗതാസ് സത്താമ് അസന്തോ ഽപി മായാമാഹാത്മ്യദാനവാഃ
അഹങ്കാരത്തിന്റെ ഭ്രാന്ത് പിടിച്ചെടുത്ത ആ മൂന്നു ദാനവങ്ങൾ—ലോഭം, ക്രോധം, മായ—യാഥാർത്ഥ്യമില്ലാത്തവയാണെങ്കിലും, മായയുടെ ശക്തിയാൽ അവ സത്യമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
കശ്മീരേഷു മഹാപദ്മസരസീതീരപല്വലേ । അദ്യ മത്സ്യാസ് സ്ഥിതാ രാമ ശേവാലലവലാലസാഃ
കശ്മീരിലെ മഹാപദ്മസരസ്സിന്റെ ചതുപ്പുനിലത്തിൻ്റെ കരയിൽ, രാമാ, ഇന്നത്തെ ദിവസം മത്സ്യങ്ങൾ ജലസസ്യങ്ങളുടെ ഇളം തണ്ടുകളിൽ ആസ്വദിച്ച് കിടക്കുന്നു.
നാസതോ വിദ്യതേ ഭാവോ നാഭാവോ വിദ്യതേ സതഃ । തേ ഹ്യ് അസന്തഃ കഥം സന്തസ് സമ്പന്നാ ഇതി മേ വദ
അസത്യത്തിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല, സത്യത്തിന് അപ്രാപ്യതയുമില്ല; സത്യമല്ലാത്തവ എങ്ങനെയാണ് സത്യമായിത്തീർന്നു നിലനിൽക്കുന്നത് എന്ന് എന്നോട് പറയൂ.