മായയാഥ വിവാദേന സന്ധിനാ വിഗ്രഹേണ ച । പലായനേന ധൈര്യേണ ച്ഛദ്മനോപായനേന ച
അപ്പോൾ മായയാൽ, വാദംകൊണ്ടും കൂട്ടുകൂടലും കലഹവും ഒപ്പം ഓടിപ്പോകലും ധൈര്യവും വഞ്ചനാപരമായ ഉപായങ്ങളും കൊണ്ടും,
കാര്പണ്യേനാസ്ത്രയുദ്ധേന സ്വാന്തര്ധാനൈശ് ച ഭൂരിശഃ । കൃതസ് സ സമരോ ദേവൈസ് ത്രിംശദ് വര്ഷാണി പഞ്ച ച
ആത്മദുഃഖം, ആയുധങ്ങളുമായുള്ള യുദ്ധം, പലതവണ അദൃശ്യമായിരിക്കുക തുടങ്ങിയ പല വഴികളിലൂടെ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആ യുദ്ധം മുപ്പത്തഞ്ച് വർഷം നീണ്ടുനിന്നു.
വര്ഷാണി ദിവസാന് മാസാന് ദശാഷ്ടൌ പഞ്ച സപ്ത ച । വര്ഷാണി പേതുര് വൃക്ഷാഗ്നിഹേത്യമ്ബ്വശനിഭൂഭൃതാമ്
വർഷങ്ങൾ, ദിവസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ—പത്ത്, എട്ട്, അഞ്ച്, ഏഴ്—ഇവയെല്ലാം മരങ്ങൾക്കും, അഗ്നിക്കും, ആയുധങ്ങൾക്കും, വെള്ളത്തിനും, ഭക്ഷ്യത്തിനും, പർവ്വതങ്ങൾക്കും കടന്നുപോയി.
ഏതാവതാ തു കാലേന ദൃഢാഭ്യാസാദ് അഹങ്കൃതേഃ । ദാമാദയോ ഽഹമ് ഇത്യ് ആസ്ഥാം ജഗൃഹുര് ഗ്രസ്തചേതസഃ
അത്രയോളം കാലം ദൃഢമായ അഭ്യാസം കൊണ്ടു, ബന്ധങ്ങൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും മനസ്സിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉറപ്പായി പിടിച്ചു, അവരുടെയൊക്കെ ചിന്തകൾ അതിൽ മുഴുകി.
നൈകട്യാതിശയാദ് യദ്വദ് ദര്പണം ബിമ്ബവദ് ഭവേത് । അഭ്യാസാതിശയാത് തദ്വത് തേ ഽപ്യ് അഹങ്കാരിതാം ഗതാഃ
അതി അടുത്ത് നോക്കുമ്പോൾ കണ്ണാടി പ്രതിബിംബം പോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ആവർത്തിച്ച അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവരും അഹംഭാവം നേടിയെടുത്തു.
യദ്വദ് ദൂരതരം വസ്തു നാദര്ശേ പ്രതിബിമ്ബതേ । പദാര്ഥവാസനാ തദ്വദ് അനഭ്യാസാന് ന ജായതേ
ദൂരെയുള്ള ഒരു വസ്തു കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലിക്കാത്തതുപോലെ, ഒരേ കാര്യത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും അഭ്യസിക്കാതിരിക്കുമ്പോള് അതിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സില് ഉറപ്പു വരാറില്ല.
യദാ ദാമാദയോ ജാതാ ജാതാഹങ്കാരവാസനാഃ । തദാ മേ ജീവിതം മേ ഽര്ഥ ഇതി ദൈന്യമ് ഉപാഗമന്
ബന്ധങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള ആശയങ്ങളും ഉദിച്ചപ്പോള്, 'എന്റെ ജീവന്, എന്റെ സമ്പത്ത്' എന്ന അഹങ്കാരവൃത്തി ജനിച്ചപ്പോള് ദു:ഖം മനസ്സില് വന്നു.
ഭയവാസനയാ ഗ്രസ്താ മോഹവാസനയാ ഹതാഃ । ആശാപാശനിബദ്ധാസ് തേ തതഃ കൃപണതാം ഗതാഃ
ഭയത്തിന്റെ സ്വഭാവം പിടിച്ചുപറ്റിയപ്പോള്, മായയുടെ സ്വഭാവം തകർത്തപ്പോള്, ആഗ്രഹത്തിന്റെ കയറുകളില് കെട്ടിയപ്പോള് അവര് ദയനീയാവസ്ഥയിലായി.
മുധൈവ ഹ്യ് അനഹങ്കാരൈര് മമത്വമ് ഉപകല്പിതമ് । രജ്ജ്വാം ഭുജങ്ഗത്വമ് ഇവ ദാമവ്യാലകടൈസ് തതഃ
അഹങ്കാരമില്ലാത്തവരില് പോലും 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം വെറുതെ സങ്കല്പ്പിക്കപ്പെടുന്നു, കയറിലെ പാമ്പിന്റെ അടയാളം കൊണ്ടു കയറിനെ പാമ്പെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ.
ആപാദമസ്തകം ദേഹലതേയം ഭവതു സ്ഥിരാ । മമേതി തൃഷ്ണാകൃപണാ ദീനതാം തേ സമായയുഃ
തല മുതൽ കാലുകൾ വരെ ഈ ശരീരം ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കട്ടെ എന്ന ആഗ്രഹം, 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന മോഹത്തിൽ പെടുന്നവരുടെ ദയനീയമായ ആസക്തിയാണ്. അങ്ങനെ അവർ നിരാശയിലേക്കാണ് വീഴുന്നത്.
സ്ഥിരോ ഭവതു മേ ദേഹസ് സുഖായാസ്തു ധനം മമ । ഇതി ബദ്ധധിയാം തേഷാം ധൈര്യമ് അന്തര്ധിമ് ആയയൌ
എന്റെ ശരീരം ഉറപ്പായിരിക്കണം, എന്റെ സമ്പത്ത് എനിക്ക് സന്തോഷത്തിനായിരിക്കണം എന്ന ചിന്തകളിൽ മനസ്സ് കുടുങ്ങുമ്പോൾ, അവരുടെ ധൈര്യം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
അവാസനത്വാദ് വപുഷാമ് അനാസ്ഥത്വാത് സുരദ്വിഷാമ് । യാഭൂത് പ്രഹാരപരതാ മാര്ജിതൈവാശു സാഭവത്
ശരീരങ്ങൾക്ക് ആഴമുള്ള ഓർമ്മകൾ ഇല്ലാത്തതുകൊണ്ടും, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കൾക്ക് സ്ഥിരതയില്ലാത്തതുകൊണ്ടും, അവരുടെ ക്രൂരതയിലേക്കുള്ള പ്രവണത ഉടൻ തന്നെ അകറ്റപ്പെട്ടു, ഒരു ഇടം വൃത്തിയാക്കുന്നതുപോലെ.
കഥം സ്ഥിരാ ജഗത്യ് അസ്മിന് ഭവേമ ഇതി ചിന്തയാ । വേധിതാ ദീനതാം ജഗ്മുഃ പദ്മാ ഇവ നിരമ്ഭസഃ
'ഈ ലോകത്ത് എങ്ങനെ സ്ഥിരമായി നിൽക്കാമെന്ന്' ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, അവർ ആശങ്കയാൽ തളർന്നു, വെള്ളം ഇല്ലാത്ത താമരപൂക്കൾപോലെ നിരാശയിലേക്കു വീണുപോയി.
തേഷാം ത്വ് അര്ഥാന്നപാനേഷു സ്വാഹങ്കൃതിമതാം രതിഃ । ബഭൂവ ഭവഭാവസ്ഥാ ഭീഷണാ ഭവഭാഗിനീ
അവരിൽ, തങ്ങളുടെ സ്വയം അഭിമാനത്തിൽ ആസ്വാദനം കണ്ടെത്തിയവർ ഭക്ഷ്യപാനങ്ങളിൽ ആനന്ദം കണ്ടെത്തി, ജനനമരണചക്രത്തിൽ കുടുങ്ങി ഭയാനകമായ ലോകജീവിതത്തിൽ തന്നെ തുടർന്നു.
അഥ തസ്മിന് രണേ ഭീത്യാ സാപേക്ഷത്വമ് ഉപായയുഃ । മത്തേഭഗണസംരബ്ധാ വനേ ഹരിണകാ ഇവ
അപ്പോൾ ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭയത്താൽ അവർ ആശ്രിതരായി, മദ്യപാനത്തിൽ മയങ്ങിയ ആനകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കുടുങ്ങിയ കാട്ടുമാൻപോലെ ആയിരുന്നു.
മരിഷ്യാമോ മരിഷ്യാമ ഇതി ചിന്താഹതാശയാഃ । മന്ദം മന്ദം കില ഭ്രേമുഃ കുപിതൈരാവണേ രണേ
'നാം മരിക്കും, നാം മരിക്കും' എന്ന ചിന്തയിൽ തളർന്നു, പ്രതീക്ഷ നഷ്ടപ്പെട്ട്, അവർ ആ യുദ്ധത്തിൽ ഐരാവതം കോപിതനായതുപോലെ മന്ദഗതിയിൽ അലഞ്ഞു.
ശരീരൈകാര്ഥിനാം തേഷാം ഭീതാനാം മരണാദ് അതി । അല്പസത്ത്വതയാ മൂര്ധ്നി കൃതമ് ആപത്പ്രദം പദമ്
ശരീരജീവിതം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചും ഭയപ്പെട്ടും നിന്ന അവർക്കു, അവിടുത്തെ ദുർബലത്വം കാരണം മരണത്തിൻ്റെ ദുരന്തം തലയിൽ വന്നു.
അഥ പ്രമ്ലാനസത്ത്വാസ് തേ ഹന്തുമ് അഗ്രഗതം ഭടമ് । ന ശേകുര് ഇന്ധനക്ഷീണാ ഹവിര് ദഗ്ധുമ് ഇവാഗ്നയഃ
അവരുടെ ശക്തി ക്ഷയിച്ചുപോയപ്പോൾ, അവർ മുന്നിൽ നിന്ന യോദ്ധാവിനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഇന്ധനം തീർന്ന അഗ്നികൾ ഹവിസ്സു ദഹിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
വിബുധാനാം പ്രഹരതാം സുദസ്യുത്വമ് ഉപാഗതാഃ । ക്ഷതവിക്ഷതസര്വാങ്ഗാസ് തസ്ഥുസ് സാമാന്യവദ്ഭടാഃ
ദേവന്മാർ ആക്രമിച്ചപ്പോൾ, അവർക്ക് യുദ്ധം തുടരാൻ കഴിയാതെ പോയി. ശരീരമാകെ പരിക്കേറ്റ യോദ്ധാക്കൾ സാധാരണ ആളുകളെപ്പോലെ നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന മരണാദ് ഭീതചേതസഃ । ദൈത്യാ ദേവേഷു വല്ഗത്സു ദുദ്രുവുസ് സമരാജിരാത്
ഇവിടെ കൂടുതൽ പറയേണ്ടതില്ല. മരണം ഭയന്ന് മനസ്സു വിറകിയ ദാനവന്മാർ, ദേവന്മാർ മുന്നേറുമ്പോൾ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
തേഷു ദ്രവത്സു സര്വേഷു സര്വതോ ദാനവാദ്രിഷു । ദാമവ്യാലകടാഖ്യേഷു വിഖ്യാതേഷ്വ് അസുരാലയേ
അവരൊക്കെയും ഓടിക്കളയുമ്പോൾ, ദാനവപർവ്വതങ്ങളിലെയും ദാമവും വ്യാലവും എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമായ അസുരന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിലെയും എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും അവർ പലയിടങ്ങളിലേക്കും ഓടി.
തദ്ദൈത്യസൈന്യമ് അപതത് ഖാദ് വിദ്രുതമ് ഇതസ് തതഃ । കല്പാന്തപവനാധൂതം താരാജാലമ് ഇവാഭിതഃ
അപ്പോൾ ആ അസുരസേന എല്ലാടെയും ഭയന്ന് ഓടി, കാലാന്ത്യത്തിലെ കാറ്റ് പാറിച്ചിട്ടുള്ള നക്ഷത്രവലയംപോലെ ചിതറിപ്പോയി.
അമരാചലകുഞ്ജേഷു ശിഖരാണാം ശിലാസു ച । തടേഷു വാരിരാശീനാം പയോദപടലേഷു ച
ദേവതകളുടെ മലനിരകളിലും, മലശിഖരങ്ങളിലും പാറകളിലും, സമുദ്രത്തിൻറെ തീരങ്ങളിലും, മേഘപ്പാളികളിലും—
സാഗരാവര്തഗര്തേഷു ശ്വഭ്രേഷ്വ് അഥ സരിത്സു ച । ജങ്ഗലേഷു ദിഗന്തേഷു ജ്വലത്സു വിപിനേഷു ച
സമുദ്രത്തിലെ ചുഴികളിലും, കുഴികളിലും നദികളിലും, മരുഭൂമികളിലും ദിക്കുകളുടെ അറ്റത്തും, കത്തുന്ന കാടുകളിലും—
തദ്രണോത്സന്നകോശേഷു ഗ്രാമേഷു നഗരേഷു ച । അടവീഷൂഗ്രയക്ഷാസു മരുഷൂദ്യദ്ദവാഗ്നിഷു
ആ യുദ്ധഭൂമിയിലെ ഒഴിഞ്ഞ ധനശേഖരങ്ങളിലും, ഗ്രാമങ്ങളിലും നഗരങ്ങളിലും, ഭയങ്കര യക്ഷന്മാർ വസിക്കുന്ന കാടുകളിലും, കാട്ടുതീ പടരുന്ന മരുഭൂമികളിലും—
ലോകാലോകാചലാന്തേഷു പര്വതേഷു ഹ്രദേഷു ച । അന്ധ്രദ്രമിഡകാശ്മീരപാരസീകപുരേഷു ച
ലോകാലോകപർവതത്തിന്റെ അറ്റത്തും, മറ്റു പർവതങ്ങളിലും തടാകങ്ങളിലും, ആന്ധ്ര, ദ്രാവിഡ, കാശ്മീർ, പാർസീക ദേശങ്ങളിലെ നഗരങ്ങളിലും,
നാനാമ്ഭോധിതരങ്ഗാസു ഗങ്ഗാജലഘടാസു ച । ദ്വീപാന്തരേഷു ദൂരേഷു ജമ്ബൂഷണ്ഡലതാസു ച
വിവിധ സമുദ്രങ്ങളുടെ തിരകളിലും, ഗംഗാജലമുള്ള കലശങ്ങളിലും, ദൂരെയുള്ള ദ്വീപുകളിലും, ജമ്പൂവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുകളിലും,
സര്വതഃ പര്വതാകാരാഃ പതിതാസ് തേ സുരാരയഃ । വിസ്ഫോടിതാങ്ഗചരണാ വിഭിന്നകരബാഹവഃ
എവിടെയും, ദേവന്മാരുടെ ശത്രുക്കൾ പർവതംപോലെ വീണു, അവരുടേത് കൈകാൽ തകർന്നും, കൈകളും ഭുജങ്ങളും പിളർന്നും കിടക്കുന്നു.
ശാഖാലഗ്നാന്ത്രതന്ത്രീകാ മുക്തരക്തവഹച്ഛടാഃ । വ്യസ്താങ്ഗഖുരമൂര്ധാനോ നിഷ്ക്രാന്തകുപിതേക്ഷണാഃ
കിളികളിൽ കുടുങ്ങിയ അന്ത്രങ്ങൾ, ഒഴുകുന്ന രക്തധാരകൾ, ചിതറിച്ച ശരീരഭാഗങ്ങളും തലകളും, കോപത്തോടെ നോക്കുന്ന കണ്ണുകളും—ഇങ്ങനെ ജീവൻ വിട്ടുപോകുന്നു.
സ്വായുധാവലനാവേഗച്ഛിന്നകങ്കടഹേതയഃ । ദൂരാപാതവിപര്യസ്തപതന്നാനാവിധാംശുകാഃ
സ്വന്തം ആയുധങ്ങളുടെ ശക്തിയാൽ അവരുടെ കവചങ്ങൾ തകർന്നു പോയി; അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ പലവിധത്തിൽ കീറിപ്പൊട്ടി ദൂരത്തുനിന്ന് ചിതറിപ്പോയി.