പൃഥ്വ്യാദിദാരുണശരീരമയീ പ്രഹാരദാനഗ്രഹേ ഗഗനരശ്മിശരീരകൈവ । യാ യോപശാമ്യതി സുരാസുരസിദ്ധസേനാ മായാകൃതാ പുനര് ഉദേതി രസേന സൈവ
ഭൂമിയുടെയും മറ്റും ഘടകങ്ങളാൽ രൂപം കൊണ്ട, ഭയങ്കരമായ അടികളും പിടികളും നൽകുന്ന, ആകാശത്തിൽ കിരണങ്ങളാൽ രൂപം കൊണ്ട ആ നദി, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും സൈന്യങ്ങൾ ശാന്തരാകുമ്പോൾ ശമിക്കും; പക്ഷേ, മായയാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ട്, അതിന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടു വീണ്ടും ഉയരും.
ശൈലോപമായുധവിഘട്ടിതഭൂധരാണി രക്താമ്ബുപൂരപരിപൂര്ണമഹാര്ണവാനി । ദേവാസുരേന്ദ്രസുരശൈലവിരൂഢകുന്തതാലീവനാനി കകുഭാം വദനാന്യ് അഥാസന്
ശക്തമായ ആയുധങ്ങളാൽ തകർന്ന പർവതങ്ങൾ, ചുവപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രങ്ങൾ, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും മലകളിൽ വളർന്ന ഉയർന്ന താളിവനങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം ആകാശത്തിന്റെ മുഖങ്ങളായി മാറി.
ഉദ്ഗീര്ണകുന്തശരശക്തിഗദാസിചക്രാ ഹേലാനിഗീര്ണസുരദാനവമുക്തശൈലാ । കാഷക്വണത്ക്രകചദന്തനഖോഗ്രമാലാ ജീവാന്വിതാപതദ് അഥായസസിംഹവൃഷ്ടിഃ
കുന്തം, അമ്പ്, ശക്റ്റി, ഗദ, വാൾ, ചക്രം എന്നിവ പറത്തി, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കോപത്തിൽ എറിയുന്ന പർവതങ്ങൾ, കഠിനമായ പല്ലുകളും നഖങ്ങളും കിടക്കുന്ന ശബ്ദം — ഇതുപോലെയുള്ള ജീവൻ നിറഞ്ഞ സിംഹങ്ങളുടെ മഴ ഭൂമിയിൽ വീണു.
ഉജ്ജ്വാലലോചനവിഷജ്വലനാതപോദ്യദ്ദിഗ്ദാഹദര്ശിതയുഗാന്തദിനേശസേനാ । ഉഡ്ഡീയമാനപരിദീര്ഘമഹീമഹീധ്രാ മത്താബ്ധിവദ് വിഷധരാവലിര് ഉല്ലലാസ
ദഹിപ്പിക്കുന്ന കണ്ണുകൾ, വിഷം പൊള്ളുന്ന ജ്വാല, കഠിനമായ ചൂട് — കാലാന്ത്യത്തിലെ സൂര്യസേനകൾ ദിക്കുകൾ കത്തുന്നതുപോലെ കാണിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, മദം നിറഞ്ഞ സമുദ്രങ്ങളെപ്പോലെ വിഷം നിറഞ്ഞ പാമ്പുകൾ ഭൂമിയിലും പർവതങ്ങളിലും മുഴുവൻ പറന്നു വ്യാപിച്ചു.
ഉന്നാദവജ്രമകരോത്കരകര്കരാന്തരിക്ഷാബ്ധിവീചിവലയൈര് വലിതാചലേന്ദ്രൈഃ । ആസീജ് ജഗത് സകലമ് ഏവ സുസങ്കടാങ്ഗമ് ആവര്തിഭിര് വിവിധഹേതിനദീപ്രവാഹൈഃ
ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങുന്ന ഇടിമുഴക്കം, മകരങ്ങളുടെ കർകര ശബ്ദം, ആകാശസമുദ്രത്തിന്റെ തിരകൾ, വലിയ പർവതങ്ങൾ ചുറ്റിയതുപോലെ, ലോകം മുഴുവൻ ഭയപ്പെടുത്തിയും കഠിനമാക്കിയും നാനാതരം ആയുധനദികൾ ഒഴുകി ചുറ്റി കറങ്ങി.
ശൈലാസ്ത്രശസ്ത്രഗരുഡാചലമാലിതോച്ചനാഗാങ്ഗനാസുരഗണാങ്ഗനമ് അന്തരിക്ഷമ് । ആസീത് ക്ഷണം ജലധിഭിഃ ക്ഷണമ് അഗ്നിപൂരൈഃ പൂര്ണം ക്ഷണം ദിനകരൈഃ ക്ഷണമ് അന്ധകാരൈഃ
പർവ്വതങ്ങളും ആയുധങ്ങളും ഗരുഡശിഖരങ്ങളും കൊണ്ട് ആകാശം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. വലിയ പാമ്പുകളും അസുരസേനകളും നിറഞ്ഞു. ഒരു നിമിഷം മേഘങ്ങൾ കൊണ്ട്, മറ്റൊരു നിമിഷം അഗ്നിപ്രവാഹം കൊണ്ട്, പിന്നെ സൂര്യപ്രകാശം കൊണ്ട്, പിന്നെ ഇരുട്ട് കൊണ്ട് ആകാശം നിറഞ്ഞു.
ഗരുഡഗുഡഗുഡാകുലാന്തരിക്ഷപ്രവിസൃതഹേതിഹുതാശപര്വതൌഘൈഃ । ജഗദ് അഭവദ് അസഹ്യകല്പകാലജ്വലിതസുരാലയഭൂതലാന്തരാലമ്
ഗരുഡന്റെ ഭയങ്കരമായ ശബ്ദങ്ങൾ ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു. ആയുധങ്ങളുടെ തീയും പർവ്വതങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളും ഒഴുകി വന്നു. ദേവലോകങ്ങളും അവിടെയുള്ള ഇടങ്ങളും കല്പകാലത്തിന്റെ തീയിൽ അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ പോലെ ദഹിച്ച് ലോകം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതായി മാറി.
ഉദപതന് വസുധാതലതോ ഽസുരാ ഗഗനമ് അദ്രിതടാദ് ഇവ പക്ഷിണഃ । അതിബലാദ് അപതന് വിബുധാ ഭുവി പ്രലയചാലിതശൈലശിലാ ഇവ
അസുരന്മാർ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പക്ഷികൾ പർവ്വതശിഖരങ്ങളിൽ നിന്ന് ആകാശത്തേക്ക് പറക്കുന്ന പോലെ ഉയർന്നു. അതേസമയം, ദേവന്മാർ ശക്തികൊണ്ടു കീഴടങ്ങി, പ്രളയത്തിൽ പർവ്വതങ്ങളിൽ നിന്ന് പാറകൾ വീഴുന്നതുപോലെ ഭൂമിയിലേക്ക് വീണു.
ശരീരരൂഢോന്നതഹേതിവൃക്ഷവനാവലീലഗ്നമഹാഗ്നിദാഹാഃ । സുരാസുരാഃ പ്രാപുര് അഥാമ്ബരാന്തഃ കല്പാനിലാന്ദോലിതശൈലശോഭാമ്
ദേഹം മുഴുവൻ ആയുധവൃക്ഷങ്ങളുടെ കാടുകളിൽ പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന മഹത്തായ അഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആകാശത്തിന്റെ അന്ത്യത്തേക്ക് എത്തി. കല്പകാലത്തിന്റെ കാറ്റിൽ ആടുന്ന പർവ്വതങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
സുരാസുരാദ്രീന്ദ്രശരീരമുക്തൈ രക്തപ്രവാഹൈര് അഭിതോ ഭ്രമദ്ഭിഃ । ബഭാര പൂര്ണം പരിതോ ഽമ്ബരാബ്ധിസ് സന്ധ്യാരുണോദ്യച്ഛതഗങ്ഗമ് അങ്ഗമ്
ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും മലകളുടെ രാജാക്കന്മാരുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നു ചുറ്റും ഒഴുകുന്ന രക്തധാരകൾ കൊണ്ട് ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു. അങ്ങനെ ആകാശവും സമുദ്രവും ചുറ്റിപ്പറ്റി, ഉദയകാലത്തെ ഗംഗയുടെ ചുവപ്പുപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ഗിരിവര്ഷണമ് അമ്ബുവര്ഷണം വിവിധോഗ്രായുധവര്ഷണം തഥാ । വിഷമാശനിവര്ഷണം ച തേ ശമമ് അന്യോഽന്യമ് അഥാഗ്നിവര്ഷണമ്
അവിടെ മലകൾ മഴപോലെ വീണു, വെള്ളം മഴപോലെ പെയ്തു, അതുപോലെ ഭയങ്കരമായ പലവിധ ആയുധങ്ങളും മഴപോലെ വീണു. അതിനുശേഷം ഒട്ടും ഒത്തുപോകാത്ത കല്ലുകളും, പിന്നെ അഗ്നിയും തമ്മിൽ തമ്മിൽ മഴപോലെ പെയ്തു.
അനയന് നയമാര്ഗകോവിദാ ദലിതാശേഷഗിരീന്ദ്രഭിത്തയഃ । സസൃജുശ് ച സമം സമന്തതഃ കകുബങ്ഗേഷ്വ് ഇവ പുഷ്പവര്ഷണമ്
യുദ്ധകലയിൽ നിപുണരായവർ എല്ലാ വലിയ മലകളുടെയും മതിലുകൾ തകർത്തു, പിന്നെ ദിശകളുടെ ശാഖകളിൽപോലെ എല്ലായിടത്തും ഒരുപോലെ പുഷ്പമഴ പെയ്യിച്ചു.
ദേവാസുരാസ് സരസസങ്ഗരസമ്ഭ്രമാര്താ അന്യോഽന്യമ് അങ്ഗദലനാകുലഹേതിഹസ്താഃ । ദാമേന്ദ്രഡിമ്ബദഹനാഃ പൃഥുപീഠപീഠൈഃ കീര്ണാസൃജോ നഭസി ബഭ്രമുര് ആക്ഷിപന്തഃ
യുദ്ധത്തിന്റെ കലഹത്തിൽ അലമുറയോടെ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിൽ ആയുധങ്ങൾ വീശി പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു. ഇന്ദ്രന്റെ ഇടിമിന്നലിന്റെ തീയിൽ ദേഹങ്ങൾ ജ്വലിച്ചു, വലിയ സിംഹാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, അവർ ആകാശത്ത് രക്തം ചിതറി സഞ്ചരിച്ചു.
ഛിന്നൈശ് ശിരഃകരഭുജോരുഭരൈര് ഭ്രമദ്ഭിര് ആകാശകോശശലഭൈര് അശിവൈസ് തദാനീമ് । ആസീജ് ജഗജ്ജഠരമ് അഭ്രവരൈര് ഇവോഗ്രൈര് ആഭാസ്കരം സ്ഥഗിതദിക്തടശൈലജാലമ്
അപ്പോള് ലോകത്തിന്റെ വയറു വിച്ഛേദിച്ച തലകളും കൈകളും കൈമുട്ടുകളും തോളുകളും ആകാശത്ത് ഭയാനകമായ വണ്ടുപോലെ ചുറ്റി പറക്കുന്നവയാലും, കനലുപരിയുള്ള കറുത്ത മേഘങ്ങളാൽ സൂര്യനും ദിക്കുകളുടെ അറ്റത്തുള്ള പർവ്വതനിരകളും മറച്ചുപിടിച്ചവയാലും നിറഞ്ഞിരുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
മത്താനലം ക്ഷുബ്ധജലാനിലാര്കം ദലദ്വനം ശീര്ണസുരാസുരൌഘമ് । ബ്രഹ്മാണ്ഡമ് ആഖണ്ഡിതകുഡ്യകോണമ് അകാലകല്പാന്തകരാലമ് ആസീത്
അപ്പോള് ഈ ബ്രഹ്മാണ്ഡം കാലാന്ത്യത്തിലെ ഭയാനകതയിലേക്കു മാറി. കാട്ടുതീ, കലങ്ങുന്ന വെള്ളം, കാറ്റ്, സൂര്യന് എന്നിവയും, കീറിത്തകര്ന്ന കാടുകളും, നശിച്ച ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങളും, എങ്കിലും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ മതിലും കോണുകളും തകര്ന്നില്ല.
ഭ്രാന്തം ഭൃശം ഭ്രമിതദിക്തടമ് അദ്രികൂടൈര് ആത്മപ്രമാണഘനഹേതിഹതൈ രണദ്ഭിഃ । കൂജദ്ഭിര് ആര്തിഭിര് ഇവോഗ്രഗുഹൌഘവാതൈഃ ക്രന്ദദ്ഭിര് ആപതിതസിംഹരവൈര് അദഭ്രൈഃ
പര്വ്വതശിഖരങ്ങള് ഭാരംകൂടിയ ആയുധങ്ങള് കൊണ്ടു തകര്ന്നുവീണ് ദിക്കുകൾ മുഴുവൻ കലഹം നിറഞ്ഞു. അതിന്റെ ശബ്ദം ഗുഹകളിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ ഉഗ്രമായ നിലവിളിപോലെയും, ഇടിമേഘങ്ങൾ തകർന്നു വീഴുമ്പോള് സിംഹങ്ങൾ അലറുന്നതുപോലെയും മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
മായാനദീജലധിയോധഘനാഗ്നിദാഹൈര് വൃക്ഷൈസ് സുരാസുരശവൈര് അചലൈശ് ശിലൌഘൈഃ । ഭ്രാന്തം ശിരസ്ത്രശരശക്തിഗദാസ്ത്രശസ്ത്രൈര് വാതാവകീര്ണവനപര്ണവദ് അമ്ബരാന്തഃ
മായാനദികളും സമുദ്രങ്ങളും തീയും പുകയും നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങളും, മരങ്ങളും, ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ശവങ്ങളും, പർവ്വതങ്ങളും, കല്ലുകളുടെ മഴയും ആകാശം നിറഞ്ഞിരുന്നു. തലകളും അമ്പുകളും കുന്തങ്ങളും ഗദകളും ആയുധങ്ങളും കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന കാട്ടിലെ ഇലകളുപോലെ ചിതറിപ്പറന്നു.
അദ്രീന്ദ്രപക്ഷപരിമാണഗമാഗമൈകദുര്വാരഹസ്തതലദാരുണതാഡനൈര് ദ്രാക് । ആസീത് പതദ്ഭടശരീരഗിരീന്ദ്രഘാതവിഭ്രഷ്ടദേവപുരപൂര്ണജലാര്ണവൌഘഃ
പർവ്വതങ്ങളുടെ ചിറകുകൾ വരികയും പോകുകയും ചെയ്യുന്ന അത്യന്തം ശക്തമായ കൈകളുടെ അടികൾ കൊണ്ട്, ദേവപുരങ്ങൾ തകർന്നപ്പോൾ വീണ യോദ്ധാക്കളുടെ ശരീരങ്ങൾ പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെ ഇടിച്ചുവീണതോടെ, സമുദ്രംപോലെ നിറഞ്ഞ വെള്ളം ഒരുമിച്ച് ഒഴുകി പുറത്ത് വന്നുപോയി.
ഘനഘുങ്ഘുമപൂരിതാന്തരിക്ഷാ ക്ഷതജാക്ഷാലിതഭൂധരാന്തരാലാ । രുധിരഹ്രദവൃത്തിവര്തിനീ വാ ഭുവനാഭോഗഗുഹാ തദാകുലാഭൂത്
കടും മേഘങ്ങളുടെ ഗംഭീരമായ ഗർജ്ജനത്തോടെ ആകാശം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു; പർവ്വതങ്ങൾക്കിടയിലൂടെ രക്തം ഒഴുകി ഭൂമി ചൊരിഞ്ഞു; ലോകം മുഴുവൻ രക്തം നിറഞ്ഞ ഒരു തടാകംപോലെ, യുദ്ധത്തിന്റെ വേലിയേറ്റത്തിൽ കലങ്ങിയതുപോലെ അശാന്തമായി.
അനന്തദിക്പ്രസരവികാരകാരിണീ ക്ഷയോദയോന്മുഖസുഖദുഃഖദായിനീ । രണക്രിയാസുരസുരസങ്ഘസങ്കടാ തദാഭവത് ഖലു സദൃശീഹ സംസൃതേഃ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും നിറഞ്ഞു, അനന്തമായ ദിക്കുകളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു, സൃഷ്ടിയും നാശവും, സന്തോഷവും ദുഃഖവും ഒരുപോലെ നൽകുന്ന ആ യുദ്ധത്തിന്റെ കലഹം, ഈ സംസാരചക്രംപോലെ തന്നെയായി.
മായയാഥ വിവാദേന സന്ധിനാ വിഗ്രഹേണ ച । പലായനേന ധൈര്യേണ ച്ഛദ്മനോപായനേന ച
അപ്പോൾ മായയാൽ, വാദംകൊണ്ടും കൂട്ടുകൂടലും കലഹവും ഒപ്പം ഓടിപ്പോകലും ധൈര്യവും വഞ്ചനാപരമായ ഉപായങ്ങളും കൊണ്ടും,
കാര്പണ്യേനാസ്ത്രയുദ്ധേന സ്വാന്തര്ധാനൈശ് ച ഭൂരിശഃ । കൃതസ് സ സമരോ ദേവൈസ് ത്രിംശദ് വര്ഷാണി പഞ്ച ച
ആത്മദുഃഖം, ആയുധങ്ങളുമായുള്ള യുദ്ധം, പലതവണ അദൃശ്യമായിരിക്കുക തുടങ്ങിയ പല വഴികളിലൂടെ, ദേവന്മാരോടൊപ്പം ആ യുദ്ധം മുപ്പത്തഞ്ച് വർഷം നീണ്ടുനിന്നു.
വര്ഷാണി ദിവസാന് മാസാന് ദശാഷ്ടൌ പഞ്ച സപ്ത ച । വര്ഷാണി പേതുര് വൃക്ഷാഗ്നിഹേത്യമ്ബ്വശനിഭൂഭൃതാമ്
വർഷങ്ങൾ, ദിവസങ്ങൾ, മാസങ്ങൾ—പത്ത്, എട്ട്, അഞ്ച്, ഏഴ്—ഇവയെല്ലാം മരങ്ങൾക്കും, അഗ്നിക്കും, ആയുധങ്ങൾക്കും, വെള്ളത്തിനും, ഭക്ഷ്യത്തിനും, പർവ്വതങ്ങൾക്കും കടന്നുപോയി.
ഏതാവതാ തു കാലേന ദൃഢാഭ്യാസാദ് അഹങ്കൃതേഃ । ദാമാദയോ ഽഹമ് ഇത്യ് ആസ്ഥാം ജഗൃഹുര് ഗ്രസ്തചേതസഃ
അത്രയോളം കാലം ദൃഢമായ അഭ്യാസം കൊണ്ടു, ബന്ധങ്ങൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും മനസ്സിൽ 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവം ഉറപ്പായി പിടിച്ചു, അവരുടെയൊക്കെ ചിന്തകൾ അതിൽ മുഴുകി.
നൈകട്യാതിശയാദ് യദ്വദ് ദര്പണം ബിമ്ബവദ് ഭവേത് । അഭ്യാസാതിശയാത് തദ്വത് തേ ഽപ്യ് അഹങ്കാരിതാം ഗതാഃ
അതി അടുത്ത് നോക്കുമ്പോൾ കണ്ണാടി പ്രതിബിംബം പോലെ തോന്നുന്നതുപോലെ, ആവർത്തിച്ച അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അവരും അഹംഭാവം നേടിയെടുത്തു.
യദ്വദ് ദൂരതരം വസ്തു നാദര്ശേ പ്രതിബിമ്ബതേ । പദാര്ഥവാസനാ തദ്വദ് അനഭ്യാസാന് ന ജായതേ
ദൂരെയുള്ള ഒരു വസ്തു കണ്ണാടിയില് പ്രതിഫലിക്കാത്തതുപോലെ, ഒരേ കാര്യത്തെ വീണ്ടും വീണ്ടും അഭ്യസിക്കാതിരിക്കുമ്പോള് അതിന്റെ സ്വഭാവം മനസ്സില് ഉറപ്പു വരാറില്ല.
യദാ ദാമാദയോ ജാതാ ജാതാഹങ്കാരവാസനാഃ । തദാ മേ ജീവിതം മേ ഽര്ഥ ഇതി ദൈന്യമ് ഉപാഗമന്
ബന്ധങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള ആശയങ്ങളും ഉദിച്ചപ്പോള്, 'എന്റെ ജീവന്, എന്റെ സമ്പത്ത്' എന്ന അഹങ്കാരവൃത്തി ജനിച്ചപ്പോള് ദു:ഖം മനസ്സില് വന്നു.
ഭയവാസനയാ ഗ്രസ്താ മോഹവാസനയാ ഹതാഃ । ആശാപാശനിബദ്ധാസ് തേ തതഃ കൃപണതാം ഗതാഃ
ഭയത്തിന്റെ സ്വഭാവം പിടിച്ചുപറ്റിയപ്പോള്, മായയുടെ സ്വഭാവം തകർത്തപ്പോള്, ആഗ്രഹത്തിന്റെ കയറുകളില് കെട്ടിയപ്പോള് അവര് ദയനീയാവസ്ഥയിലായി.
മുധൈവ ഹ്യ് അനഹങ്കാരൈര് മമത്വമ് ഉപകല്പിതമ് । രജ്ജ്വാം ഭുജങ്ഗത്വമ് ഇവ ദാമവ്യാലകടൈസ് തതഃ
അഹങ്കാരമില്ലാത്തവരില് പോലും 'എന്റെത്' എന്ന ഭാവം വെറുതെ സങ്കല്പ്പിക്കപ്പെടുന്നു, കയറിലെ പാമ്പിന്റെ അടയാളം കൊണ്ടു കയറിനെ പാമ്പെന്നു കരുതുന്നതുപോലെ.
ആപാദമസ്തകം ദേഹലതേയം ഭവതു സ്ഥിരാ । മമേതി തൃഷ്ണാകൃപണാ ദീനതാം തേ സമായയുഃ
തല മുതൽ കാലുകൾ വരെ ഈ ശരീരം ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കട്ടെ എന്ന ആഗ്രഹം, 'ഇത് എന്റെതാണു' എന്ന മോഹത്തിൽ പെടുന്നവരുടെ ദയനീയമായ ആസക്തിയാണ്. അങ്ങനെ അവർ നിരാശയിലേക്കാണ് വീഴുന്നത്.