ഫുല്ലനീലോത്പലവ്യൂഹജടാലരമണാലയഃ । രത്നഹംസസമാഹൂതഹേമാമ്ബുരുഹസാരസഃ
പൂത്തുനിൽക്കുന്ന നീലനീർകുമിഴികൾ കൂട്ടമായി ചുറ്റിയ മനോഹരമായ ഭവനങ്ങൾ അവനുണ്ടായിരുന്നു. രത്നം പോലെ തിളങ്ങുന്ന ഹംസകൾ വിളിച്ചുവരുത്തിയതുപോലെ പൊന്നിൻ കമലങ്ങളും വെള്ളിക്കൊക്കുകളും അവിടെ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ഹേമപാദപശാഖാഗ്രകൃതാമ്ഭോരുഹകുട്മലഃ । കരഞ്ജജാലജനിതമന്ദാരകുസുമോത്കരഃ
അവന്റെ പൊന്നിൻ മരങ്ങളുടെ കൊമ്പുകളിൽ താമരപ്പൂക്കളുടെ മുളകളും, കരിഞ്ച മരങ്ങളുടെ തോട്ടങ്ങളിൽ നിന്നു മന്ദാരപ്പൂക്കളുടെ മഴയും പെയ്തു.
സര്വര്തുകുസുമോദ്യാനജിതനന്ദനനന്ദനഃ । മായാസര്പഹൃതവ്യാലമലയാചലചന്ദനഃ
എല്ലാ കാലത്തും പൂക്കുന്ന അവന്റെ തോട്ടങ്ങൾ ദേവന്മാരുടെ നന്ദനവനം പോലും മറികടന്നു; മലയപർവതത്തിലെ ചന്ദനം മായാസർപ്പങ്ങളും കാട്ടുമൃഗങ്ങളും നിന്ന് സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
ഹേമസ്ത്രീലോകലാവണ്യജിഹ്മിതാന്തഃപുരാങ്ഗനഃ । ക്രീഡാര്ഥസ്പര്ധയേശാനഹതചക്രഗദാധരഃ
പൊന്നിൻ അകത്തളങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ മൂന്നു ലോകത്തെയും സൗന്ദര്യത്തെ മറികടന്നു; ചക്രവും ഗദയും കൈവശമുള്ള ദേവന്മാർ പോലും കളിയിൽ അവനെ തുല്യനാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
അജസ്രോഡ്ഡീനരത്നൌഘതാരാഢ്യസ്വപുരാമ്ബരഃ । നാനാകുസുമസമ്ഭാരജാനുദഘ്നകൃതാങ്ഗനഃ
അവന്റെ നഗരത്തിൽ അനവധി രത്നങ്ങൾ നക്ഷത്രങ്ങൾ പോലെ ഉയർന്നു, വിവിധ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകൾക്ക് ആ സമൃദ്ധി മുട്ടിൽ തൊട്ടു.
നിശാസ്വ് അഖിലപാതാലശതചന്ദ്രനഭസ്തലഃ । സ്വസാലഭഞ്ജികാലോകഗീതിഗീതഗുണോത്കരഃ
രാത്രികളിൽ, പാതാളലോകങ്ങളുടെ ആകാശം നൂറുകണക്കിന് ചന്ദ്രന്മാരാൽ പ്രകാശിച്ചു, അവിടത്തെ സുന്ദരിമാരുടെ സംഗീതവും ഗീതവും മുഴങ്ങുകയായിരുന്നു.
മായൈരാവണനാഗേന്ദ്രവിദ്രുതാമരവാരണഃ । ത്രൈലോക്യവിഭവോത്കര്ഷപൂരിതാന്തഃപുരാന്തരഃ
ഭഗവാന്റെ മായയാൽ ഐരാവതം എന്ന ദേവഗജം അകറ്റപ്പെട്ടു; അകത്തുള്ള മന്ദിരങ്ങൾ മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ ഐശ്വര്യവും ഭംഗിയും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു.
സര്വസമ്പത്തിസുഭഗസ് സര്വൈശ്വര്യസമന്വിതഃ । സമസ്തദൈത്യസാമന്തവന്ദിതാഗ്ര്യാനുശാസനഃ
അവൻ എല്ലാ സമ്പത്തുകളും പരമാധികാരവും നേടിയവനായിരുന്നു; അവന്റെ ആജ്ഞയെ എല്ലാ അസുരപ്രഭുക്കളും ആദരവോടെ അനുസരിച്ചിരുന്നു.
മഹാഭുജവനച്ഛായാവിശ്രാന്താസുരമണ്ഡലഃ । സര്വാമ്ബുധിഗുഹാസാരരത്നകുണ്ഡലമണ്ഡിതഃ
അവന്റെ മഹത്തായ ഭുജങ്ങളുടെ തണലിൽ ദേവസംഘം വിശ്രമിച്ചു; സമുദ്രഗുഹകളുടെ അത്യന്തം വിലയേറിയ രത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ കുണ്ഡലങ്ങൾ അവനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു.
തസ്യോത്സാദിതദേവസ്യ കഠിനോഡ്ഡാമരാകൃതേഃ । ബഭൂവ വിപുലം സൈന്യമ് ആസുരം സുരനാശനമ്
അവിടെ നിന്നു പുറത്താക്കപ്പെട്ട ദേവന് വേണ്ടി, ഭയങ്കരമായ രൂപവും ശക്തിയും ഉള്ള, ദേവന്മാരെ നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ഒരു വലിയ അസുരസൈന്യം ഉദിച്ചു.
തസ്മിന് മായാബലേ സുപ്തേ ദേശാന്തരഗതേ തഥാ । തത്സൈന്യാന്തരമ് ആജഗ്മുശ് ഛിദ്രം പ്രാപ്യ കിലാമരാഃ
ആ മായാവിയായവൻ മറ്റൊരു ദേശത്ത് പോയി ഉറങ്ങുമ്പോൾ, ദേവന്മാർക്ക് ഒരു അവസരം ലഭിച്ചു; അവർ അവന്റെ സൈന്യത്തിനുള്ളിലേക്ക് കടന്നു.
അഥ ശമ്ബരദൈത്യേന ദുദ്രികഹ്വദ്രുമാദയഃ । രക്ഷാര്ഥം മത്തസാമന്താസ് സ്വസേനാസു നിയോജിതാഃ
അപ്പോൾ ശംഭരാസുരൻ ദുദ്രികനും ഹ്വദ്രുമനും പോലുള്ള ശക്തരായ സേനാനായകരെ തന്റെ സൈന്യത്തെ കാക്കാൻ നിയോഗിച്ചു.
താന് അപ്യ് അന്തരമ് ആസാദ്യ ജഘ്നുര് ഗീര്വാണനായകാഃ । വ്യോമാന്തരചരാശ് ശ്യേനാഃ കലവിങ്കാന് ഇവാകുലാന്
അവർക്കും ഇടവേള കിട്ടിയപ്പോൾ, ദേവന്മാരുടെ നേതാക്കൾ ആകാശത്ത് പിരിഞ്ഞു പറക്കുന്ന കുരുവികളിൽ ചിറകുകൾപോലെ അവരെ ആക്രമിച്ചു.
സേനാപതീന് പുനശ് ചാന്യാംശ് ചകാരാസുരസത്തമഃ । ചപലാന് ഉദ്ഭടാരാവാംസ് തരങ്ഗാന് ഇവ സാഗരഃ
അസുരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ വീണ്ടും മറ്റു സൈന്യാധിപന്മാരെ നിയമിച്ചു; അവർ അത്യന്തം ചഞ്ചലരും ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചുപറയുന്നവരുമായിരുന്നു, സമുദ്രത്തിലെ തിരകളെപ്പോലെ.
ദേവാസ് താന് അപി തസ്യാശു ജഘ്നുസ് തേന സ കോപവാന് । ജഗാമാമരനാശായ പരിപൂര്ണസ് ത്രിവിഷ്ടപമ്
ദേവന്മാർ അവരെയും ഉടൻ സംഹരിച്ചു. അതുകൊണ്ട് അവൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ, സ്വർഗ്ഗലോകത്തെ നശിപ്പിക്കാനായി, പൂർണ്ണമായ ക്രോധത്തോടെ മുന്നോട്ട് പോന്നു.
തത്രാസ്യ മായാഭീതാസ് തേ സുരാ അന്തര്ധിമ് ആയയുഃ । മേരുകാനനകുഞ്ജേഷു മൃഗാ ഗൌരീഗുരോര് ഇവ
അവിടെ, അവന്റെ മായാജാലം കണ്ടു ഭയപ്പെട്ട ദേവന്മാർ, മേരു പർവ്വതത്തിലെ കാനനങ്ങളിൽ കാട്ടുപോത്തിനെ കണ്ടു ഓടുന്ന മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ, അപ്രത്യക്ഷരായി മറഞ്ഞുപോയി.
ക്രന്ദത്ക്ഷുദ്രാമരഗണം ബാഷ്പക്ലിന്നസുരീമുഖമ് । ശൂന്യം ദദര്ശ സ സ്വര്ഗം കല്പക്ഷീണജഗത്സമമ്
അവൻ സ്വർഗ്ഗം ശൂന്യമായതും, ദേവന്മാരുടെ മുഖങ്ങൾ കണ്ണീർകൊണ്ട് നനഞ്ഞതും, ചെറുതായവരായ അമരന്മാർ കരയുന്നതും കണ്ടു; അതെ, ഒരു കാലഘട്ടം അവസാനിക്കുമ്പോലെ ലോകം ശൂന്യമായിരിക്കുന്നു.
വിഹൃത്യ കുപിതസ് തത്ര ലബ്ധമ് ആഹൃത്യ ശമ്ബരഃ । ലോകപാലപുരീര് ദഗ്ധ്വാ ജഗാമാത്മീയമ് ആലയമ്
അവിടെ കുപിതനായി അലയിച്ച ശേഷം, ശംബരൻ കിട്ടിയതൊക്കെ പിടിച്ചു, ലോകപാലന്മാരുടെ നഗരങ്ങൾ കത്തിച്ചു, പിന്നെ തന്റെ വീടിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഏവം ദൃഢതരീഭൂതേ ദ്വേഷേ ദാനവദേവയോഃ । ദേവാസ് സ്വര്ഗം പരിത്യജ്യ ദിക്ഷു ജഗ്മുര് അദര്ശനമ്
ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും തമ്മിലുള്ള വൈരം കൂടുതൽ ശക്തമായപ്പോൾ, ദേവന്മാർ സ്വർഗം വിട്ട്, ദിശകളിലേക്കു മറഞ്ഞുപോയി.
അഥ ശമ്ബരദൈത്യേന യേ യേ സേനാധിനായകാഃ । ക്രിയന്തേ യത്നതസ് താംസ് താഞ് ജഘ്നുര് യത്നപരാസ് സുരാഃ
ശംബരൻ ദാനവൻ എത്ര ശ്രമിച്ചിട്ടും നിയമിച്ച സേനാനായകരെ, ദേവന്മാർ അതേ ആവേശത്തോടെ വധിച്ചു.
യാവദ് ഉദ്വേഗമ് ആപന്നശ് ശമ്ബരഃ കോപവാന് ഭൃശമ് । താര്ണോ ഽഭി വാതമ് അനല ഇവ ജജ്വാല ചോച്ഛ്വസന്
അങ്ങിനെ, ശംബരൻ അത്യന്തം കോപത്തിൽ ആകയാൽ, കാറ്റ് തട്ടിയ തീപോലെ ഉച്ച്വാസത്തോടെ ജ്വലിച്ചു.
ത്രൈലോക്യമ് അപി ചാന്വിഷ്യ ന ദേവാംല് ലബ്ധവാന് അഥ । പരേണാപി പ്രയത്നേന സുകൃതാനീവ ദുഷ്കൃതീ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുടനീളം തിരഞ്ഞിട്ടും ദേവന്മാരെ അവൻ കണ്ടെത്തിയില്ല; ഏറ്റവും വലിയ ശ്രമം ചെയ്തിട്ടും, നല്ലവരെ കണ്ടെത്തിയത്, ദുഷ്ടരെ കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു.
സസര്ജ മായയാ ഘോരാന് അസുരാംസ് ത്രീന് മഹാബലാന് । ബലരക്ഷാര്ഥമ് ഉദിതാന് കാലാന് മൂര്തിമ് ഇവാസ്ഥിതാന്
അവൻ തന്റെ മായാവശത്താൽ ഭയാനകവും ശക്തിയുള്ളതുമായ മൂന്ന് അസുരന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; ശക്തിയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ അവർ ഉദിച്ചുവന്നു, കാലത്തിന്റെ രൂപംപോലെ നിലകൊണ്ടു.
നിര്മിതാ മായയാ ഭീമാഃ കല്പപാദപബാഹവഃ । ഉദഗുസ് തേ മഹാകായാഃ പക്ഷക്ഷുബ്ധാ ഇവാദ്രയഃ
മായാവശാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ആ ഭയങ്കരന്മാർക്ക്, ആഗ്രഹവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖകളെപ്പോലെയുള്ള കൈകളും, പർവ്വതങ്ങൾ ചിറകുകൾകൊണ്ട് ഉണർന്നതുപോലെ ഉയർന്ന വലിയ ശരീരവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദാമാ വ്യാലഃ കടശ് ചേതി നാമഭിഃ പരിലാഞ്ഛിതാഃ । യഥാപ്രാപ്തൈകകര്താരശ് ചേതനാമാത്രധര്മിണഃ
ദാമ, വ്യാല, കട എന്നിങ്ങനെ പേരുകൾകൊണ്ട് അവർ അറിയപ്പെട്ടു; ഓരോരുത്തരും ലഭിച്ച അവസരത്തിൽ പ്രവർത്തിച്ചു, അവർക്കുള്ളത് ബോധത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാത്രമായിരുന്നു.
അഭാവാത് കര്മണാം തേ ച പ്രാക്തനാനാമ് അവാസനാഃ । നിര്വികല്പകചിന്മാത്രപരിസ്പന്ദൈകകര്മിണഃ
മുന്പുണ്ടായിരുന്ന പ്രവൃത്തികളുടെ ഓർമ്മകളും സ്വഭാവവും ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ, അവർക്കു മനസ്സിൽ ഏതെങ്കിലും ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. അവരുടേത് വ്യത്യാസങ്ങളില്ലാത്ത ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രം നടക്കുന്ന പ്രവർത്തിയായിരുന്നു.
കര്മബീജം കലാം തന്വീം ദധാനാ മനനാത്മികാമ് । അപുഷ്ടാം കൃത്രിമാമ് അന്തര് ആദായോദയമ് ആഗതാഃ
ചിന്തയുടെ സ്വഭാവമുള്ള, വളരെ സൂക്ഷ്മമായ പ്രവർത്തിയുടെ വിത്ത് അകത്തിരുത്തിയെങ്കിലും, അത് വളരാതെ, കൃത്രിമമായ നിലയിൽ അവരിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; അങ്ങനെ അവർ ജനിച്ചു.
പാരമ്പര്യേണ തേ ഹ്യ് അത്ര കാകതാലീയവദ് ഭടാഃ । പ്രകൃതാമ് അനുവര്തന്തേ ക്രിയാമ് ഉജ്ഝിതവാസനാഃ
ഇവിടെ ഈ യോദ്ധാക്കൾ തലച്ചെരുത് കുരുവിന്റെ കൂടെ കായം വീഴുന്നതുപോലെ യാദൃശ്ചികമായി മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു; സ്വഭാവത്തിലെ പ്രവൃത്തി അവർ സ്വയം പിന്തുടരുന്നു, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരാണ് അവർ.
അര്ധസുപ്താ യഥാ ബാലാസ് സ്വാങ്ഗൈര് ഇങ്ഗന്തി കേവലമ് । വാസനാത്മാഭിമാനാഭ്യാം ഹീനാസ് തേ തദ്വദ് ഏവ ഹി
പകുതി ഉറക്കത്തിൽ കുട്ടികൾ തങ്ങളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ മാത്രം അനായാസം നീക്കുന്നതുപോലെ, മനസ്സിലെ ആഗ്രഹങ്ങളോ അഹങ്കാരമോ ഇല്ലാതെ, അവർ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
നാഭിപാതം ന ചാപാതം വിദുസ് തേ ന പലായനമ് । ന ജീവിതം ന മരണം ന രണം ച ജയാജയൌ
അവർക്ക് വീഴ്ചയോ, തള്ളപ്പെടലോ, ഓടിപ്പോകലോ അറിയില്ലായിരുന്നു. ജീവൻ, മരണം, പോരാട്ടം, ജയപരാജയം — ഇവയൊന്നും അവർക്കറിയില്ല.