ഹൃദയബിലേ കൃതകുണ്ഡല ഉല്ബണകലനാവിഷോ മനോഭുജഗഃ । യസ്യോപശാന്തിമ് ആഗത ഉദിതം തമ് അരിന്ദമം വന്ദേ
ഹൃദയത്തിന്റെ ഗുഹയിൽ കുരുങ്ങി കഠിനമായ ഭ്രമങ്ങൾ എന്ന വിഷമുള്ള മനസ്സെന്ന പാമ്പ് ശാന്തമായവനെയും ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനെയും ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.
സ്വാശ്രയം പ്രഥമം ദേഹം കൃതഘ്നാ നാശയന്തി യേ । തേ കുകാര്യമഹാകോശാ ദുര്ജയാസ് സ്വേന്ദ്രിയാരയഃ
സ്വന്തം ശരീരം, അതായത് ആശ്രയം, നശിപ്പിക്കുന്നവർ കൃതഘ്നന്മാരാണ്; അവർ ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ വലിയ കൂട്ട് കൂടിയാണ്, സ്വയം ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്ന ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
കലേവരാശ്രയം പ്രാപ്യ വിഷയാമിഷഗര്ധതഃ । അക്ഷഗൃധ്രാ വിവല്ഗന്തി കാര്യാകാര്യോഗ്രപക്ഷിണഃ
ശരീരം എന്ന അടിസ്ഥാനമുണ്ടായപ്പോൾ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വിഷയസുഖങ്ങൾക്കായി കൊതിക്കുന്ന കഴുകുകൾ പോലെ, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതുമായ കാര്യങ്ങൾ തേടി അശാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വിവേകതന്തുജാലേന ഗൃഹീതാ യേന തേ ശഠാഃ । തസ്യാങ്ഗാനി ന ലുമ്പന്തി പാഷാണകവലം യഥാ
വിവേകത്തിന്റെ നൂലുവലയിൽ കുടുങ്ങിയവരെ, ഒരു കല്ല് വലയിൽ തട്ടി പോലും അതിന് കേടുപാടുണ്ടാക്കാത്തതുപോലെ, അവൻ്റെ അവയവങ്ങൾ അവർക്ക് ദോഷം ചെയ്യില്ല.
ആപാതരമണീയേഷു രമന്തി വിഷയേഷു യേ । അത്യന്തവിരസാന്തേഷു പതന്തി നരകേഷു തേ
ആദ്യത്തിൽ ആകർഷണീയമായ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നവർ, അവസാനം അതിന് രുചിയില്ലാതാകുമ്പോൾ നരകത്തിൽ വീഴും.
വിവേകധനവാന് അസ്മിന് കുകലേവരപത്തനേ । ഇന്ദ്രിയാരിഭിര് അന്തസ്സ്ഥൈര് അവശോ നാഭിഭൂയതേ
ഈ ദുർബലമായ ശരീരനഗരത്തിൽ വിവേകസമ്പന്നനായവൻ, അകത്തുള്ള ഇന്ദ്രിയശത്രുക്കളാൽ എത്രയും ബലഹീനനായാലും കീഴടക്കപ്പെടുന്നില്ല.
തഥാ ന സുഖിതാ ഭൂപാ മൃണ്മയോഗ്രപുരീജുഷഃ । യഥാ സ്വാധീനമനസസ് സ്വശരീരപുരീശ്വരാഃ
പൊട്ടൻനഗരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർക്കാൾ, മനസ്സിനെ സ്വന്തമായി നിയന്ത്രിച്ച് സ്വന്തം ശരീരനഗരത്തിൽ അധിപതികളായവർക്ക് കൂടുതൽ സന്തോഷം ലഭിക്കും.
സ്വാക്രാന്തേന്ദ്രിയഭൃത്യസ്യ സുഗൃഹീതമനോരിപോഃ । വസന്ത ഇവ മഞ്ജര്യോ വര്ധന്തേ ബുദ്ധബുദ്ധയഃ
സ്വന്തം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കുകയും മനസ്സെന്ന ശത്രുവിനെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവന്റെ ഉള്ളിൽ, വസന്തകാലത്ത് പൂക്കൾ വിരിയുന്നതുപോലെ ജ്ഞാനബോധങ്ങൾ വളരുന്നു.
പ്രക്ഷീണചിത്തദര്പസ്യ നിഗൃഹീതേന്ദ്രിയദ്വിഷഃ । പദ്മിന്യ ഇവ ഹേമന്തേ ക്ഷീയന്തേ ഭോഗവാസനാഃ
മനസ്സിലെ അഹങ്കാരം ഒടുങ്ങിയവനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കീഴടക്കിയവനും ആനന്ദാസക്തികൾ ശീതകാലത്തെ താമരപൂക്കൾ പോലെ ക്ഷയിക്കുന്നു.
താവന് നിശീവ വേതാല്യോ വല്ഗന്തേ ഹൃദി വാസനാഃ । ഏകതത്ത്വദൃഢാഭ്യാസാദ് യാവന് ന വിജിതം മനഃ
ഒറ്റ സത്യം ഉറച്ചതായുള്ള അഭ്യാസം കൊണ്ടു മനസ്സിനെ ജയിക്കുന്നതുവരെ, വാസനകൾ രാത്രിയിൽ ഭൂതങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെ ഹൃദയത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
ഭൃത്യോ ഽഭിമതകര്തൃത്വാന് മന്ത്രീ സത്കാര്യകാരണാത് । സാമന്തസ് സ്വേന്ദ്രിയാക്രാന്തേര് മനോ മന്യേ വിവേകിനഃ
വിവേകമുള്ളവന്റെ മനസ്സിനെ ഞാൻ ഭൃത്യൻ എന്നു കരുതുന്നു അതിന്റെ അനുസരണശീലത്തിന്, മന്ത്രിവേല ചെയ്യുന്നു നല്ല പ്രവൃത്തികൾ നയിക്കുന്നതിനാൽ, സ്വയം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ കീഴടക്കിയതിനാൽ അതിനെ രാജാവായും കാണുന്നു.
ലാലനാത് സ്നിഗ്ധലലനാ പാലനാത് പാവനഃ പിതാ । സുഹൃദ് ഉത്തമവിശ്വാസാന് മനോ മന്യേ മനീഷിണാമ്
സ്നേഹംകൊണ്ട് നന്മ നിറഞ്ഞ പരിചരണം ലഭിക്കുന്നു; സംരക്ഷണത്തിലൂടെ അച്ഛന് വിശുദ്ധനാകുന്നു. ഉത്തമമായ വിശ്വാസം നിറഞ്ഞ മനസ്സാണ് ജ്ഞാനികളുടെ ഏറ്റവും നല്ല സുഹൃത്ത് എന്നു ഞാന് കരുതുന്നു.
സ്വാലോകിതം ശാസ്ത്രദൃശാ സുധ്യാതം സ്വനുനാഥിതമ് । പ്രയച്ഛതി പരാം സിദ്ധിം ത്യക്ത്വാത്മാനം മനഃപിതാ
സ്വന്തം അറിവിലൂടെ ഉണര്ത്തപ്പെട്ടും, ശാസ്ത്രദൃഷ്ടിയാല് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടും, സ്വയം ഉപേക്ഷിച്ച മനസ്സ് പരമമായ Siddhi നല്കുന്നു.
സുഘൃഷ്ടസ് സുപരാമൃഷ്ടസ് സുധൃതസ് സ്വനുബോധിതഃ । സുഗുണായോജിതോ ഭാതി ഹൃദി ഹൃദ്യോ മനോമണിഃ
നന്നായി മിനുക്കപ്പെട്ടും, നല്ലപോലെ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടും, ഉറപ്പോടെ നിലനില്ക്കുകയും, സ്വാനുഭവംകൊണ്ട് ഉണര്ന്നും, നല്ല ഗുണങ്ങള് ചേര്ന്നും, മനസ്സിന്റെ രത്നം ഹൃദയത്തില് മനോഹരമായി തിളങ്ങുന്നു.
ജന്മവൃക്ഷകുഠാരാണി തഥോദര്കോദയാനി ച । ദിശത്യ് ഏഷ മനോമന്ത്രീ കര്മാണി ശുഭകര്മണഃ
ജന്മരൂപിയായ വൃക്ഷം വെട്ടാന് ഉപകരണങ്ങളും, അതിന്റെ ഫലങ്ങള് ഉണര്ത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് മനസ്സെന്ന മന്ത്രിയുടെ ശുഭകര്മ്മങ്ങളാണ്.
ഏവം മനോമണിം രാമ ബഹുപങ്കകലങ്കിതമ് । വിവേകവാരിണാ സിദ്ധ്യൈ പ്രക്ഷാല്യാലോകവാന് ഭവ
രാമാ, മനസ്സെന്ന രത്നം അനേകം മലിനതികളാൽ മലിനമായിരിക്കുന്നതിനെ വിവേകത്തിന്റെ വെള്ളത്തിൽ കഴുകി ശുദ്ധമാക്കി, പ്രകാശമുള്ളവനാവുക.
ഭവഭൂമിഷു ഭീമാസു വിവേകവിതതോ ഽപി സന് । മാ പതോത്പാതപൂര്ണാസു വിവശഃ പ്രാകൃതോ യഥാ
ഭയാനകമായ ഈ ജന്മഭൂമികളിൽ വിവേകബുദ്ധി നിലനിൽക്കുന്നുവെങ്കിലും, അന്യർ പോലെ ദുരിതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ഈ ലോകത്തിൽ അശക്തനായി വീഴരുത്.
സംസാരമായാമ് ഉദിതാമ് അനര്ഥശതസങ്കുലാമ് । മാ മഹാമോഹമിഹികാമ് ഇമാം ത്വമ് അവധീരയ
ലോകത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന അനേകം ദു:ഖങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മഹാമോഹമെന്ന ഈ മിഥ്യാജാലത്തെ നീ അവഗണിക്കരുത്.
വിവേകം പരമ് ആശ്രിത്യ ബുദ്ധ്യാ സത്യമ് അവേക്ഷ്യ ച । ഇന്ദ്രിയാരീന് അലം ജിത്വാ തീര്ണോ ഭവ ഭവാര്ണവാത്
പരമമായ വിവേകത്തിൽ ആശ്രയമാക്കി, ബുദ്ധിയാൽ സത്യം ഗ്രഹിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെന്ന ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, ജന്മമരണസമുദ്രം കടന്നു രക്ഷപ്പെടുക.
അസത്യ് ഏവ ശരീരേ ഽസ്മിന് സുഖദുഃഖേഷ്വ് അസത്സു ച । ദാമവ്യാലകടന്യായോ മാ തേ ഭവതു രാഘവ
രാഘവ, ഈ ശരീരം സത്യമായതല്ല, അതുപോലെ തന്നെ അതിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷവും ദുഃഖവും യാഥാർത്ഥ്യമല്ല. കയറിനെ പാമ്പ് എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലുള്ള ഉപമ നിന്റെ മനസ്സിൽ വരരുതേ.
അയമ് അഹമ് ഇതി നിശ്ചയോ വൃഥാ യസ് തമ് അലമ് അപാസ്യ മഹാമതേ സുബുദ്ധ്യാ । യദ് ഇതരദ് അവലമ്ബ്യ തത് പദം ത്വം വ്രജ പിബ ഭുങ്ക്ഷ്വ ന ബധ്യസേ ഽമനസ്കഃ
മഹാമതിയായവനേ, 'ഇതാണ് ഞാന്' എന്ന വ്യർത്ഥമായ ധാരണയെ നീ സത്യബോധത്തോടെ പൂര്ണമായി ഉപേക്ഷിക്കണം. അതിനപ്പുറം ഉള്ളതിൽ ആശ്രയിച്ച് ആ നിലയിലേക്കു നീയെത്തുക; കുടിച്ചും ഭക്ഷിച്ചും മനസ്സിൽ ബന്ധനമില്ലാതെ സ്വതന്ത്രനായി ഇരിക്കാം.
അസ്മിന് വിഹരതോ ലോകേ ലോകാരാമസ്യ ധീമതഃ । ശ്രേയസേ തിഷ്ഠതോ യത്നമ് ഉത്തമാര്ഥാഭിപാതിനഃ
ഈ ലോകത്ത് ജീവിക്കുമ്പോഴും, ലോകസുഖങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുമ്പോഴും, ധീരനായവനായി ഉന്നതമായ ലക്ഷ്യത്തോടു കൂടി ശ്രേയസ്സിനായി ശ്രമിക്കണം.
ദാമവ്യാലകടന്യായോ മാ തേ ഭവതു രാഘവ । ഭീമഭാസദ്രുടസ്ഥിത്യാ തവാസ്ത്വ് അതിവിശോകതാ
രാഘവ, കയറിനെ പാമ്പ് എന്ന് തെറ്റിദ്ധരിക്കുന്നതുപോലുള്ള ഉപമ നിന്റെ മനസ്സിൽ വരരുത്. അതിശയമായ ദുഃഖരഹിതത്വം, ഭയങ്കരമായ വെളിച്ചത്തിൽ ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന മരത്തിന്റെ സ്ഥിരതപോലുള്ള മനസ്സുറപ്പു നിനക്കുണ്ടാകട്ടെ.
ദാമവ്യാലകടന്യായോ മാ ഭവത്വ് ഇത്യ് ഉദാഹൃതമ് । ബ്രഹ്മന് കിമ് ഏതദ് ഭവതാ ഭവതാപാപഹാരിണാ
കയര്, പാമ്പ്, കോല് എന്ന ഉപമയെ 'അത് ഉണ്ടാകരുത്' എന്നതുപോലെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഭവതാപങ്ങള് അകറ്റുന്നവനായോ ഭഗവന്, ഇതെന്താണെന്ന് ദയവായി വിശദീകരിക്കാമോ?
ഉദാരയൈതയാ ശുദ്ധം സമ്പ്രബോധയ മാം ഗിരാ । ഘനതാപാപഹാരിണ്യാ പ്രാവൃഷേവ കലാപിനമ്
നിങ്ങളുടെ ഈ ഉജ്ജ്വലവും വിശുദ്ധവുമായ വാക്കുകള് കൊണ്ട് എന്നെ ഉണര്ത്തണമേ. മഴക്കാലത്ത് കുരുവികള് ഉണരുന്നതുപോലെ, കടുത്ത ചൂട് മാറ്റുന്ന മേഘംപോലെ എന്നെയും ഉണര്ത്തുക.
ദാമവ്യാലകടന്യായം ഭീമഭാസദ്രുടസ്ഥിതിമ് । ശ്രുത്വാ രാഘവ തത് പശ്ചാദ് യദ് ഇഷ്ടം തത് സമാചര
രാഘവാ, കയര്, പാമ്പ്, കോല് എന്ന ഉപമയും, ഭയങ്കരമായ വെളിച്ചത്തില് ചുട്ടുപൊള്ളുന്ന വൃക്ഷംപോലെയുള്ള സ്ഥിരതയും കേട്ടശേഷം, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്താണോ അതു ചെയ്യുക.
ആസീത് പാതാലകുഹരേ സര്വാശ്ചര്യമനോഹരേ । ശമ്ബരോ നാമ ദൈത്യേന്ദ്രോ മായാമണിമഹാര്ണവഃ
പാതാളത്തിലെ അത്ഭുതകരമായ മനോഹരമായ ഒരു ഗുഹയില് ശംഭരന് എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു അസുരരാജാവ് ഒരിക്കല് വസിച്ചിരുന്നു. അവന് മായാമണികളാല് നിറഞ്ഞ ഒരു മഹാസമുദ്രംപോലെയായിരുന്നു.
ആകാശനഗരോദ്യാനരചിതാസുരമന്ദിരഃ । കൃത്രിമോത്തമചന്ദ്രാര്കഭൂഷിതാത്മീയമണ്ഡലഃ
ആകാശത്തിൽ നഗരങ്ങളും തോട്ടങ്ങളും പണിതു, അവിടെ ദേവന്മാർക്കായി ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു. അവന്റെ രാജ്യം അതിവിശിഷ്ടമായ കൃത്രിമ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
ശിലാശകലസമ്ഭൂതപദ്മാഢ്യരമണാചലഃ । അനന്തവിഭവാരമ്ഭപരിപൂരിതദാനവഃ
അവിടെയുള്ള മലകൾ വിലയേറിയ കല്ലുകളിൽ നിന്നുണ്ടായ കമലങ്ങളാൽ മനോഹരമായിരുന്നു. അവന്റെ സമ്പത്ത് അങ്ങേയറ്റം, എല്ലാതരം ധനസമ്പത്തും നിറഞ്ഞു.
ഗൃഹരത്നാങ്ഗനാഗേയജിതാമരവധൂധ്വനിഃ । ചന്ദ്രബിമ്ബഫലാപൂര്ണക്രീഡോപവനപാദപഃ
അവന്റെ രത്നങ്ങൾകൊണ്ടു നിർമ്മിച്ച കൊട്ടാരങ്ങളിൽ സംഗീതം ആലപിച്ച സ്ത്രീകൾ സ്വർഗ്ഗത്തിലെ അപ്സരസുകളുടെ ഗാനം പോലും മറികടന്നു. അവന്റെ വിനോദോദ്യാനത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ പൂർണ്ണമായ ചന്ദ്രനെപ്പോലെയുള്ള പഴങ്ങൾ കായ്ക്കുന്നു.