നാഹം ന ചാന്യദ് അസ്തീഹ ബ്രഹ്മൈവാസ്തി ന ചാസ്തി തത് । ഇത്ഥം സദസതോര് മധ്യം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
ഇവിടെ ഞാൻ ഇല്ല, മറ്റൊന്നും ഇല്ല, ബ്രഹ്മം മാത്രമേയുള്ളൂ, അതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല; ഇങ്ങനെ സതും അസതും തമ്മിലുള്ള മധ്യഭാഗം കാണുന്നവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നവനാണ്.
യന് നാമ കിഞ്ചിത് ത്രൈലോക്യേ സ ഏകോ ഽവയവോ മമ । തരങ്ഗോ ഽബ്ധാവ് ഇവേത്യ് അന്തര് യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പേരോ വസ്തുവോ ഉണ്ടെങ്കിലോ അതെല്ലാം എന്റെ ഒരു ഭാഗം മാത്രമാണ്, സമുദ്രത്തിലെ തിരമാലപോലെയാണ്. ഇതെല്ലാം ഉള്ളിൽ കാണുന്നവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
ആത്മതാപരതേ ത്വത്താമത്തേ യസ്യ മഹാത്മനഃ । ഭാവാദ് ഉപരതേ സ്യാതാം സ പശ്യതി സുലോചനഃ
ആത്മാവും പരനും, നീയും ഞാനും എന്ന ഭാവങ്ങൾ മനസ്സിൽ നിന്നു മാറിയ മഹാത്മാവിന് മാത്രമാണ് സുതാര്യമായ ദൃഷ്ടിയോടെ എല്ലാം കാണാൻ കഴിയുന്നത്.
ശോച്യാ പാല്യാ മയൈവേയം സ്വസേയം മേ കനീയസീ । ത്രിലോകീ പേലവേത്യ് ഉച്ചൈര് യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
ഈ ലോകം കരുണിക്കപ്പെടേണ്ടതും, സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതും, എന്റെ സ്വന്തം ഇളയ സഹോദരിയായി കാണേണ്ടതുമാണ്. മൂന്നു ലോകവും ദുർബലമാണെന്ന് ഉച്ചത്തിൽ കാണുന്നവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
ചേത്യാനുപാതരഹിതം ചിദ്ഭൈരവമയം വപുഃ । ആപൂരിതജഗജ്ജാലം യഃ പശ്യതി സ പശ്യതി
ഇത് വസ്തുതകളില്ലാത്ത, ശുദ്ധമായ ബോധത്തിന്റെ ഭയാനകതയിൽ നിറഞ്ഞ, സർവ്വലോകവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ശരീരമാണെന്ന് കാണുന്നവൻ മാത്രമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ കാണുന്നത്.
സുഖം ദുഃഖം ഭവോ ഽഭാവോ ഽവിവേകകലനാശ് ച യാഃ । അഹം ന വേതി വാ നൂനം പശ്യന് ന പരിഹീയതേ
സുഖം, ദുഃഖം, ഉണ്ട്, ഇല്ല, വിവേകത്തിന്റെ കണക്കുകള്—ഇവയെല്ലാം 'ഞാന് ഇതല്ല' അല്ലെങ്കില് 'ഞാന് ഇതാണ്' എന്ന് കാണുന്നവന് ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല.
സ്വാത്മസത്താപരാപൂര്ണേ ജഗത്യ് അന്യേന വര്ജിതേ । കിം മേ ഹേയം കിമ് ആദേയമ് ഇതി പശ്യന് സദൃങ് നരഃ
സ്വന്തം ആത്മാവിന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രമുള്ള ഈ ലോകത്ത് മറ്റൊന്നും ഇല്ലെന്ന് കണ്ടാല്, 'എന്താണ് ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടത്, എന്താണ് സ്വീകരിക്കേണ്ടത്?' എന്ന് ചിന്തിക്കുന്നവന് യഥാര്ത്ഥ ജ്ഞാനിയാണു.
അപ്രതര്ക്യമ് അനാഭാസം സന്മാത്രമ് ഇദമ് ഇത്യ് അലമ് । ഹേയോപാദേയകലനാ യസ്യ ക്ഷീണാ നമാമി തമ്
ഇത് നിരൂപണം ചെയ്യാനോ കാണാനോ കഴിയാത്ത ശുദ്ധ സത്ത്വം മാത്രമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ഉപേക്ഷിക്കലും സ്വീകരിക്കലും എന്ന കണക്കുകള് അവസാനിച്ചവനെ ഞാന് വന്ദിക്കുന്നു.
യ ആകാശവദ് ഏകാത്മാ സര്വഭാവഗതോ ഽപി സന് । ന ഭാവരഞ്ജനാമ് ഏതി സ മഹാത്മാ മഹേശ്വരഃ
ആകാശംപോലെ ഏകാത്മാവായി എല്ലായിടത്തും നിലകൊണ്ടിട്ടും, യാതൊരു അവസ്ഥയാലും ബാധിക്കപ്പെടാത്തവന് മഹാത്മാവും പരമേശ്വരനുമാണ്.
തമഃപ്രകാശകലനാമുക്തഃ കാലാത്മതാം ഗതഃ । യസ് സോമ്യസ് സുസമസ് സ്വസ്ഥസ് തം നൌമി പദമ് ആഗതമ്
അന്ധകാരവും പ്രകാശവും എന്ന ധാരണകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, കാലത്തിന്റെ സാരമായ അവസ്ഥയെ പ്രാപിച്ച്, സമത്വവും ശാന്തിയും ആരോഗ്യവും നിറഞ്ഞവനായി എത്തിയ ആ നിലയെ ഞാൻ ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കുന്നു.
യസ്യോദയാസ്തമയസങ്കലനാകലാസു ചിത്രാസു ചാരുവിഭവാസു ജഗദ്ഗതാസു । വൃത്തിസ് സമൈവ സകലൈകഗതേര് അനന്താ തസ്മൈ നമഃ പരമബോധവതേ ശിവായ
ആരിൽ ഉദയം അസ്തമയം എന്ന നിലകൾക്കും, ലോകത്തിലെ വിവിധ മനോഹരമായ പ്രകടനങ്ങൾക്കുമിടയിൽ, പ്രവർത്തനം സമത്വത്തോടെ, ഏകാഗ്രതയോടെ, അതിരില്ലാതെ നിലനിൽക്കുന്നു, ആ പരമജ്ഞാനിയെയും ശിവനെയും ഞാൻ വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിക്കുന്നു.
തസ്യേയം ഭോഗമോക്ഷാര്ഥം തജ്ജ്ഞസ്യോപവനോപമാ । സുഖായൈവ ന ദുഃഖായ സ്വശരീരമഹാപുരീ
അനുഭവത്തിനും മോക്ഷത്തിനുമായി, അറിവുള്ളവനു ഈ ശരീരമെന്ന മഹാനഗരം ഒരു തോട്ടംപോലെയാണ്; ഇത് സന്തോഷത്തിനായാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്, ദുഃഖത്തിനല്ല.
നഗരീത്വം ശരീരസ്യ കഥം നാമ മഹാമുനേ । ഏനാം ചാധിവസന് യോഗീ കഥം രാജ്യസുഖൈകഭാക്
മഹാമുനിയേ, ശരീരത്തെ എങ്ങനെ നഗരം എന്നു വിളിക്കാം? അതിൽ വസിക്കുന്ന യോഗി എങ്ങനെ രാജസുഖം മാത്രം അനുഭവിക്കുന്നു?
രമ്യേയം ദേഹനഗരീ രാമ സര്വഗുണാന്വിതാ । ജ്ഞസ്യാനന്തവിലാസാഢ്യാ സ്വാലോകാര്കപ്രകാശിതാ
രാമാ, ഈ മനോഹരമായ ശരീരനഗരം എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നമാണ്. അറിവുള്ളവർക്കു വേണ്ടി അതിൽ അനന്തമായ ലീലകൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, സ്വന്തം ബോധത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ അതു തെളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
നേത്രവാതായനോദ്ദ്യോതപ്രകാശഭുവനാന്തരാ । കരപ്രതോലീവിസ്താരപ്രാപ്തപാദോപജങ്ഗലാ
കണ്ണുകളെന്ന ജനാലകളിൽ നിന്നു പ്രകാശം വീശി, ഉള്ളിലെ ലോകങ്ങൾ പ്രകാശവാന്മാരായി, കൈകളുടെ വീഥികൾ നീളുകയും, കാലുകൾ നഗരത്തിന്റെ അതിരുകളിലേക്കു എത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
രോമരാജിലതാഗുല്മാ ത്വഗട്ടാലകമാലിതാ । ഗുല്ഫഗുല്ഗുലുവിശ്രാന്തജങ്ഘോരുസ്തമ്ഭമണ്ഡലാ
റോമങ്ങൾ വള്ളികൾപോലും കൂട്ടങ്ങളായും അലങ്കരിച്ച്, ചർമ്മം മതിലായും, കാൽമുട്ട്, തൊണ്ട, ചങ്ക്, കണങ്കാൽ എന്നിവയിലായി ഈ നഗരം ഉറപ്പിച്ചു നിൽക്കുന്നു.
രേഖാവിഭക്തപാദോഗ്രശിലാപ്രഥമനിര്മിതാ । ചര്മമര്മസിരാസാരസന്ധിസീമാമനോരമാ
പാദതലത്തിൽ രേഖകളും കല്ലുകളും ചേർത്ത് മനോഹരമായി നിർമ്മിച്ച ഈ നഗരം, ചർമ്മം, മർമ്മം, ശിര, സന്ധി എന്നിവയുടെ അതിരുകളാൽ ആകർഷകമാണ്.
ഊരുദ്വയകവാടാഗ്രനിര്മിതോപസ്ഥനിര്ഗമാ । കചത്കചാവലീകാചദലപ്രച്ഛാദനാവൃതാ
അവളുടെ ഇരുകാലുകളുടെ അറ്റത്താണ് വാതായനം പോലെ അവളുടെ ഗർഭദ്വാരം പുറത്തുവരുന്നത്. അതു ചുരുണ്ടതും രോമവും ചർമ്മത്തിന്റെ മടികളും കൊണ്ട് മറഞ്ഞതുമാണ്.
ഭ്രൂലലാടാസ്യസച്ഛായവദനോദ്യാനശോഭിതാ । ദൃഷ്ടിപാതോത്പലാകീര്ണകപോലവിപുലസ്ഥലാ
അവളുടെ മുഖം കണികെട്ട ക眉, നെറ്റി, വായ് എന്നിവയുടെ പ്രകാശം കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവളുടെ വിശാലമായ കവിളുകൾ, അവളുടെ കാഴ്ചയുടെ താമരപ്പൂക്കൾ ചിതറുന്ന വലിയ നിലംപോലെയാണ്.
വക്ഷസ്സ്ഥലസരസ്സ്യൂതകുചപങ്കജകോരകാ । ഘനരോമാവലിച്ഛന്നസ്കന്ധക്രീഡാശിലോച്ചയാ
അവളുടെ മുലയിടം ഒരു തടാകംപോലെയാണ്, അവളുടെ മുലകൾ അതിൽ താമരക്കൊടിപോലെയാണ്. കനത്ത രോമരേഖകൾ മറയ്ക്കുന്ന അവളുടെ തോളുകൾ കളിയാടുന്ന പാറകൾപോലെ ഉയർന്നിരിക്കുന്നു.
ഉദരശ്വഭ്രനിക്ഷിപ്തസ്വന്നേഷ്ടഭക്ഷകര്പരാ । ദീര്ഘകണ്ഠബിലോദ്ഗീര്ണവാതസംരമ്ഭശബ്ദിതാ
അവളുടെ വയറു ഒരു കുഴിയുപോലെയാണ്, അവൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്ന ഭക്ഷണം അതിൽ ഇട്ടു ചതച്ചുപോകുന്നു. ആഴമുള്ള കഴുത്തിലൂടെ പുറത്ത് വരുന്ന വായുവിന്റെ ശബ്ദം അവിടെ മുഴങ്ങുന്നു.
ഹൃദയാപണനിര്ണീതയഥാപ്രാപ്താര്ഥഭൂഷിതാ । അനാരതം നവദ്വാരപ്രവഹത്പ്രാണനാഗരാ
ഹൃദയത്തിന്റെ ചന്തയിൽ കിട്ടുന്നതൊക്കെയും അണിഞ്ഞ്, അവളുടെ ജീവൻ ഒൻപതു വാതിലുകൾക്കൂടി എപ്പോഴും ഒഴുകുന്നു.
ആസ്യസ്ഫാരഖദാദൃഷ്ടദന്താസ്ഥിശകലാകുലാ । മുഖസ്ഖദാഭ്രമജ്ജിഹ്വാചില്ലാചര്വിതഭോജനാ
വലിയ വായിൽ പല്ലിന്റെയും അസ്ഥിയുടെയും തകർച്ചകൾ കാണാം; അകത്തുള്ള നാവ് ഭക്ഷണം ചവച്ചും രുചിച്ചും നടക്കുന്നു.
രോമശഷ്പഭരച്ഛന്നകര്ണകോടരകൂപകാ । സ്ഫിക്കൃങ്ഖലാഞ്ചിതോപാന്തപൃഷ്ഠവിസ്തീര്ണജങ്ഗലാ
കണ്ണുകളുടെ കുഴികൾ കേശത്തിന്റെ കാടിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അരയുടെ വളവിൽ ചങ്ങലപോലെ പിറകുവശം വ്യാപിച്ച കാട്ടുപോലെയാണ്.
ഗുദോച്ഛിന്നാരഘട്ടാന്തരുദ്ധൃതാനന്തകര്ദമാ । ചിത്തോദ്യാനമഹീവല്ഗദാത്മചിന്താവരാങ്ഗനാ
ഗുദം മലത്തിൽ അടഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അകത്ത് അനന്തമായ ചളിയുണ്ട്; മനസ്സിന്റെ തോട്ടത്തിൽ ആത്മചിന്തയുടെ നർത്തകി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ധീവരത്രാദൃഢാബദ്ധചപലേന്ദ്രിയമര്കടാ । വദനോദ്യാനഹസനപുഷ്പോദ്ഗമമനോരമാ
ബുദ്ധിയുടെ വലയിൽ ഉറപ്പായി കെട്ടിയിട്ടുള്ള, കുതിച്ചുകിടക്കുന്ന കുരങ്ങുകളെപ്പോലെയുള്ള ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വായിലെ തോട്ടത്തിൽ വിരിയുന്ന പുഞ്ചിരിയുടെ പൂക്കൾ കൊണ്ടും, ഈ ശരീരനഗരം ആസ്വാദ്യകരമാണ്.
സ്വശരീരപുരീ ജ്ഞസ്യ സര്വസൌഭാഗ്യസുന്ദരീ । സുഖായൈവ ന ദുഃഖായ പരമായ ഹിതായ ച
ജ്ഞാനികൾക്ക് തങ്ങളുടെ ശരീരനഗരം സർവ്വസൗഭാഗ്യവും സൗന്ദര്യവും നിറഞ്ഞതും, സുഖത്തിനായിട്ടു മാത്രം ഉള്ളതും, ഒരിക്കലും ദുഃഖത്തിനല്ലാത്തതും, പരമമായ ഉപകാരത്തിനായിട്ടുമാണ്.
അജ്ഞസ്യേയമ് അനന്താനാം ദുഃഖാനാം കോശപാലികാ । ജ്ഞസ്യ ത്വ് ഇയമ് അനന്താനാം സുഖാനാം കോശപാലികാ
അജ്ഞാനിക്ക് ഇത് അനന്തമായ ദുഃഖങ്ങളുടെ കാവലാളാണ്; ജ്ഞാനിക്ക് ഇത് അനന്തമായ സുഖങ്ങളുടെ കാവലാളാണ്.
ന കിഞ്ചിദ് അസ്യാം നഷ്ടായാം ജ്ഞസ്യ നഷ്ടമ് അരിന്ദമ । സ്ഥിതായാം സംസ്ഥിതം സര്വം തേനേയം ജ്ഞസുഖാവഹാ
ശത്രുനാശകാ, ഇത് നശിച്ചാൽ ജ്ഞാനിക്ക് ഒന്നും നശിച്ചില്ല; ഇത് നിലനിൽക്കുമ്പോൾ എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട്, ഇത് ജ്ഞാനിക്ക് സുഖം നൽകുന്നതാണ്.
യദ് ഏനാം ജ്ഞസ് സമാരുഹ്യ സംസാരേ വിഹരത്യ് അലമ് । അശേഷഭോഗമോക്ഷാര്ഥം തേനേയം ജ്ഞരഥസ് സ്മൃതഃ
ജ്ഞാനി ഈ രഥത്തിൽ കയറി, ലോകത്തിൽ സ്വതന്ത്രമായി സഞ്ചരിച്ച് എല്ലാ അനുഭവങ്ങളും അനുഭവിക്കുകയും അതിൽനിന്ന് മോചനം നേടുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിനാൽ ഇതിനെ ജ്ഞാനിയുടെ രഥം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.