ആത്മനോ ഽനന്യഭൂതാഭിര് അപി യഃ പരിവര്ജിതഃ । വാസനാഭിര് അനന്താഭിര് വ്യോമേവ ഘനരാജിഭിഃ
സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ അനന്തമായ വാസനകൾ ഉണ്ടെങ്കിലും, ആകാശം മേഘക്കൂട്ടങ്ങൾ കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെടാത്തതുപോലെ, അതിന് അവയൊന്നും തൊടാറില്ല.
സന്ദിഗ്ധായാം യഥാ രജ്ജ്വാം സര്പത്വം തദ്വദ് ഏവ ഹി । ചിദാകാശാത്മനാ ബന്ധസ് ത്വ് അബദ്ധേനൈവ കല്പിതഃ
കയറ്റത്തിൽ പാമ്പ് കാണുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ആകാശസദൃശമായ സ്വഭാവത്തിൽ ബന്ധം ഉണ്ടെന്നു തോന്നുന്നത് വെറും ഭ്രമം മാത്രമാണ്; യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിന് ബന്ധം ഇല്ല.
കല്പിതം കല്പിതം വസ്തു പ്രതികല്പനയാന്യയാ । തദ് ഏവാന്യത്വമ് ആദത്തേ ഖമ് അഹോരാത്രയോര് ഇവ
ഭ്രമയാൽ സൃഷ്ടമായത് മറ്റൊരു ഭ്രമം കൊണ്ടു വീണ്ടും രൂപംകൊള്ളുന്നു; അതുപോലെയാണ്, ആകാശം പകലിലും രാത്രിയിലും വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നതു.
യദ് അതുച്ഛമ് അനായാസമ് അനുപാധി ഗതഭ്രമമ് । തത്തത്കല്പനയാ താദൃക് തത് സുഖായൈവ കല്പതേ
യഥാർത്ഥവും എളുപ്പത്തിലും വ്യതിയാനങ്ങളില്ലാതെ ആശയക്കുഴപ്പമില്ലാത്തതും ആയതെന്തെങ്കിലും, അതിനെ അങ്ങനെ തന്നെ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചാൽ അതു സന്തോഷത്തിനായിത്തീരും.
ശൂന്യ ഏവ കുസൂലേ ഽന്തസ് സിംഹോ ഽസ്തീതി ഭയം യഥാ । ശൂന്യ ഏവ ശരീരേ ഽന്തര് ബദ്ധോ ഽസ്മീതി ഭയം തഥാ
ശൂന്യമായ ഒരു കുടിലിനുള്ളിൽ സിംഹം ഉണ്ടെന്നു ഭയം തോന്നുന്നതുപോലെ, ശൂന്യമായ ശരീരത്തിനുള്ളിലും ഞാൻ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവനാണെന്നു ഭയം തോന്നുന്നു.
യഥാ ശൂന്യേ കുസൂലേ ഽന്തഃ പ്രേക്ഷ്യ സിംഹോ ന ലഭ്യതേ । തഥാ സംസാരബന്ധാര്ഹഃ പ്രേക്ഷിതസ് സന് ന ലഭ്യതേ
ശൂന്യമായ കുടിലിനുള്ളിൽ നോക്കിയാൽ സിംഹം കാണാനാവാത്തതുപോലെ, ഈ ലോകബന്ധനം അന്വേഷിച്ചാൽ അതും കാണാനാവില്ല.
ഇദം ജഗദ് അയം ചാഹമ് ഇതീയം ഭ്രാന്തിര് ഉത്ഥിതാ । ബാലാനാം ശ്യാമലേ കാലേ ഛായാ വൈതാലികീ യഥാ
'ഈ ലോകം, ഈ ഞാൻ' എന്നുള്ള ഈ ധാരണ ഭ്രമമായാണ് ഉയരുന്നത്; കുട്ടികൾ സന്ധ്യാസമയത്ത് കാണുന്ന നിഴൽപോലെയാണ് അതു.
കല്പനാവശതോ ജന്തോര് ഭാവാഭാവാശ് ശുഭാശുഭാഃ । ക്ഷണാദ് അസത്താമ് ആയാന്തി സത്താമ് അപി പുനഃ പുനഃ
കൽപ്പനയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ജീവിയുടെ മനസ്സിൽ നല്ലതും ചീത്തയും, ഉണ്ടാകുന്നതും ഇല്ലാതാകുന്നതും ഒരു നിമിഷം പോലും മാറിമാറി വരുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും യാഥാർത്ഥ്യവും അസത്യവും ആകുന്നു.
മാതൈവ ഗൃഹിണീഭാവഗൃഹീതാ കണ്ഠലമ്ബിനീ । കരോതി ഗൃഹിണീകാര്യം സുരതാനന്ദദായിനീ
ഒരു അമ്മയെ ഭാര്യയെന്നു കരുതി കഴുത്തിൽ ചേർത്താൽ, അവൾ ഭാര്യയുടെ കടമകൾ ചെയ്യുകയും സുഖം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു.
കാന്തൈവ മാതൃഭാവേന ഗൃഹീതാകണ്ഠലമ്ബിനീ । ദൂരം വിസ്മാരയത്യ് ഏവ മന്മഥോന്മാദഭാവനാമ്
ഒരു പ്രിയതമയെ അമ്മയെന്നു കരുതി കഴുത്തിൽ ചേർത്താൽ, മനസ്സിലെ കാമാസക്തി മുഴുവൻ അകറ്റപ്പെടുന്നു.
ഭാവാനുസാരിഫലദം പദാര്ഥൌഘമ് അവേക്ഷ്യ ച । ന ജ്ഞേനേഹ പദാര്ഥേഷു രൂപമ് ഏകമ് ഉദീര്യതേ
ഒരാളുടെ ഭാവന അനുസരിച്ചാണ് വസ്തുക്കൾ ഫലം നൽകുന്നത് എന്ന് കണ്ടാൽ, ഈ ലോകത്തിലെ വസ്തുക്കൾക്ക് ഒരൊറ്റ രൂപം മാത്രമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയാറില്ല.
ദൃഢഭാവനയാ ചേതോ യദ് യഥാ ഭാവയത്യ് അലമ് । തത് തത്ഫലം തദാകാരം താവത്കാലം പ്രപശ്യതി
മനസ്സ് ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ എന്ത് ചിന്തിച്ചാലും, അതെന്തായാലും, അതിന്റെ രൂപത്തോടുകൂടി, ആ ചിന്ത നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അതിനെ മനസ്സ് കാണുന്നു.
ന തദ് അസ്തി ന യത് സത്യം ന തദ് അസ്തി ന യന് മൃഷാ । യദ് യഥാ യേന നിര്ണീതം തത് തഥാ തേന ലക്ഷ്യതേ
യഥാർത്ഥത്തിൽ സത്യം എന്നതോ അസത്യം എന്നതോ ഒന്നുമില്ല; ആരെങ്കിലും എന്ത് വിധത്തിൽ തീരുമാനിച്ചാലും, അതു അവർക്കു അങ്ങനെ തന്നെയാണ് തോന്നുന്നത്.
ഭാവിതാകാശമാതങ്ഗം വ്യോമഹസ്തിതയാ മനഃ । വ്യോമകാനനമാതങ്ഗീം വ്യോമസ്ഥാമ് അനുധാവതി
മനസ്സ് ആകാശത്തിൽ ഒരു ആനയെ കൽപ്പിച്ചാൽ, ആകാശവനത്തിലെ ആ ആനയെ തേടി, മനസ്സ് തന്നെ ആകാശത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവനായി അവനെ പിന്തുടരുന്നു.
തസ്മാത് സങ്കല്പമ് ഏവ ത്വം സര്വഭാവമയാത്മകമ് । ത്യജ രാഘവ സുസ്വസ്ഥസ് സ്വാത്മനൈവ ഭവാത്മനി
അതുകൊണ്ട്, നീ മുഴുവനും സങ്കൽപ്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞവനാണ്; രാഘവ, ഇതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്റെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ സുഖമായി വിശ്രമിക്ക.
മണിര് ഹി പ്രതിബിമ്ബാനാം പ്രതിഷേധക്രിയാം പ്രതി । ന ശക്തോ ജഡഭാവേന ന തു രാമ ഭവാദൃശഃ
ഒരു മണിക്കല്ല് അതിന്റെ സ്വഭാവം മൂലം പ്രതിഫലനങ്ങളെ തടയാൻ കഴിയില്ല; എന്നാൽ രാമാ, നീ അങ്ങനെ അല്ല.
യദ് യന് മനോമണൌ രാമ തവേഹ പ്രതിബിമ്ബതി । തദ് അവസ്ത്വ് ഇതി നിര്ണീയ മാ തേനാഗച്ഛ രഞ്ജനാമ്
നിന്റെ മനസ്സെന്ന മണിക്കല്ലിൽ എന്ത് പ്രതിഫലിച്ചാലും, രാമാ, അതെല്ലാം യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അതിനാൽ നീ സ്വയം ബാധിക്കപ്പെടരുത്.
തദ് ഏവ സത്യമ് ഇതി വാപ്യ് അഭിന്നം പരമാത്മനഃ । മന്വാനസ് ത്വമ് അനാദ്യന്തം ഭാവയാത്മാനമ് ആത്മനാ
അല്ലെങ്കിൽ, അതെല്ലാം പരമാത്മാവിൽ നിന്ന് വേർപെടാത്ത യാഥാർത്ഥ്യമാണെന്ന് കരുതി, ആരംഭവും അവസാനവും ഇല്ലാത്ത ആത്മാവിനെ നീ സ്വയം ആലോചിക്കണം.
ചേതസി പ്രതിബിമ്ബന്തി യേ ഭാവാസ് തവ രാഘവ । രഞ്ജയന്ത്വ് അന്യസക്താത്മന് മാ തേ ത്വാം സ്ഫടികം യഥാ
രാഘവാ, നിന്റെ മനസ്സിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്ന ചിന്തകൾ മറ്റുള്ളവരുടെ മനസ്സിനെ ബാധിക്കാം; പക്ഷേ, അവ കല്ലുപോലെ നിന്നെ ബാധിക്കരുത്.
സ്ഫടികമ് അപമലം യഥാ വിശന്തി പ്രകടതയാ നവരഞ്ജനാ വിചിത്രാഃ । ഇഹ ഹി വിമനനം തഥാ വിശന്തു പ്രകടതയാ ഭുവനൈഷണാ ഭവന്തമ്
ഏകദേശം കറുത്ത നിറങ്ങൾ ഒരു മിനുക്കമുള്ള സ്ഫടികത്തിൽ തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിലെ ആഗ്രഹങ്ങൾ മനസ്സിൽ തുറന്നുവന്നാൽ അവയുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം കാണാം.
ദൃശ്യം സന്ത്യജതോ ഹേയമ് ഉപാദേയമ് ഉപേയുഷഃ । ദ്രഷ്ടാരം പശ്യതോ ദൃശ്യമ് അദ്രഷ്ടാരമ് അപശ്യതഃ
കാണുന്നതെല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് നേടേണ്ടതിനെ തേടുന്നവനും, കാണുന്നവനെ കാണുകയും കാണപ്പെടുന്നതിനെ കാണാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനും, കാണുന്നതെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണു.
അസുപ്തസ്യ പരേ തത്ത്വേ ജാഗരൂകസ്യ ജീവതഃ । സുപ്തസ്യ ഘനസമ്മോഹമയേ സംസാരവര്ത്മനി
പരമസത്യത്തിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നവനും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവനും, ഈ ലോകമെന്ന വഴി കനത്ത മായയുള്ള ഉറക്കത്തിൻപോലെയാണ്.
പര്യന്താത്യന്തവൈരസ്യാദ് അരസസ്യ രസേഷ്വ് അപി । ഭോഗേഷ്വ് ആഭോഗരമ്യേഷു നീരസസ്യ നിരാശിഷഃ
അവസാനമായും പൂർണ്ണമായും രുചികേടു വന്നതിനാൽ, ആഹ്ലാദകരമായ അനുഭവങ്ങളിലും ആസ്വാദനമില്ലാതെ, ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, ആഗ്രഹം പോലും ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
വ്രജത്യ് ആത്മാമ്ഭസൈകത്വം ജീര്ണജാഡ്യേ മനസ്യ് അലമ് । ഗലത്യ് അപഗതാസങ്ഗേ ഹിമാപൂര ഇവാതപേ
മനസ്സ് ക്ഷീണിച്ചും ആസക്തി വിട്ടുപോയാലും, ആത്മാവ് പരമസത്യത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; കട്ടിയുള്ള ഹിമം സൂര്യപ്രഭയിൽ ഉരുകുന്നതുപോലെ.
തരങ്ഗിതാസു കല്ലോലജാലലോലാന്തരാസു ച । ശാമ്യന്തീഷ്വ് അഥ തൃഷ്ണാസു നദീഷ്വ് ഇവ ഘനാത്യയേ
തൃശ്യാഗങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ ശമിച്ചാൽ, കനത്ത മേഘങ്ങൾ മാറിയപ്പോൾ നദികൾ ഉണങ്ങുന്നപോലെ, ഉള്ളിലെ കലഹവും ശാന്തമാകുന്നു.
സംസാരവാസനാജാലേ ഖഗജാല ഇവാഖുനാ । ത്രോടിതേ ചാദൃഢഗ്രന്ഥിശ്ലഥേ വൈരസ്യരംഹസാ
സാംസാരിക ആഗ്രഹങ്ങളുടെ വല എലി പൊട്ടിച്ചുപോകുന്ന പക്ഷിപ്പൂരംപോലെ തകർന്നാൽ, വൈരാഗ്യത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ കെട്ടുകൾ ദുർബലമാകുമ്പോൾ മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു.
കതകം ഫലമ് ആസാദ്യ യഥാ വാരി പ്രസീദതി । തഥാ വിജ്ഞാനവശതസ് സ്വഭാവസ് സമ്പ്രസീദതി
കറ്റകപ്പഴം വെള്ളത്തിൽ ഇടുമ്പോൾ അത് തെളിഞ്ഞുപോകുന്നതുപോലെ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ സ്വഭാവം തെളിഞ്ഞും ശാന്തവുമാകുന്നു.
നീരാഗം നിരുപാസങ്ഗം നിര്ദ്വന്ദ്വം നിരുപാശ്രയമ് । വിനിര്യാതി മനോ മോഹാദ് വിഹഗഃ പഞ്ജരാദ് ഇവ
രാഗമില്ലാതെ, ആശയില്ലാതെ, ദ്വന്ദങ്ങളില്ലാതെ, ആശ്രയമില്ലാതെ മനസ്സ് മോഹത്തിൽ നിന്ന് വിടുതൽ നേടുന്നു; ഒരു പക്ഷി പഞ്ചരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പറക്കുന്നതുപോലെ.
ശാന്തസന്ദേഹദൌരാത്മ്യം ഗതകൌതുകവിഭ്രമമ് । പരിപൂര്ണാന്തരം ചേതഃ പൂര്ണേന്ദുര് ഇവ രാജതേ
സന്ദേഹവും ദുർബലതയും ശമിച്ച മനസ്സ്, ആസ്വാദനവും ആശയക്കുഴപ്പവും വിട്ടു, അകത്തുനിന്ന് പൂർണ്ണമായും തെളിഞ്ഞ്, പൂർണ്ണചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ജനിതോത്തമസൌന്ദര്യാ ദൂരോദസ്തനതോന്നതാ । സമതോദേതി സര്വത്ര ശാന്തവാത ഇവാര്ണവേ
ഉയർന്ന സൗന്ദര്യത്തിൽ ജനിച്ച് ദൂരത്തും ഉയരത്തും നിലകൊണ്ട സമത്വം, സമുദ്രത്തിൽ ശാന്തമായ കാറ്റുപോലെ എല്ലായിടത്തും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കുന്നു.