ശുദ്ധിമ് ഏതി യദാ ചേതസ് തദാ ജീവോ ഭവേച് ചിതിഃ । ശുദ്ധാ ച സാ സര്വഗതാ തേന സമ്മേലനം മിഥഃ
ചിത്തം ശുദ്ധിയിലേക്കെത്തുമ്പോൾ, ജീവൻ ശുദ്ധമായ ബോധമായി മാറുന്നു; ആ ബോധം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, അതിൽ പരസ്പര ലയനം സംഭവിക്കുന്നു.
സര്വേഷാം പദ്മജാദീനാം സ്വസത്താഭ്രമപൂരകഃ । ജഗദ്ദീര്ഘമഹാസ്വപ്നസ് സ്വയമ് അന്തസ് സമുത്ഥിതഃ
പദ്മജനായകനായ ബ്രഹ്മാവിനും മറ്റുള്ളവർക്കും തങ്ങളുടെ സത്തയെ മായയാൽ നിറയ്ക്കുന്ന ഈ ദീർഘമായ മഹാസ്വപ്നം സ്വയം ഉള്ളിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്നു.
സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം യാന്തി കാശ്ചിദ് ഭൂതപരമ്പരാഃ । തേനോപലമ്ഭഃ കുഡ്യാദാവ് ആസാം ദൃഢതരസ് സ്ഥിതഃ
ചില ജീവികൾ ഒരു സ്വപ്നത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സ്വപ്നത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു; അതിനാൽ അവയുടെ അനുഭവം മതിൽപോലെയുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ഉറപ്പായി നിലനിൽക്കുന്നു.
യദ് യത്ര ചിദ് ഭാവയതി തത് തത്രാശു ഭവത്യ് അലമ് । തയാ സ്വപ്നേ ഽപി യദ് ദൃഷ്ടം തത്കാലേ സത്യമ് ഏവ തത്
ചൈതന്യം എവിടെയോ എന്തെങ്കിലും ചിന്തിച്ചാൽ അതു അവിടെയെങ്ങും ഉടൻ സത്യമായിത്തീരും; അതുപോലെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുന്നതും അപ്പോൾ അതേ സമയം സത്യമായിരിക്കും.
ചിദണോര് അന്തരേ സന്തി സമസ്താനുഭവാണവഃ । യഥാ ബീജാന്തരേ പത്ത്രലതാപുഷ്പഫലാണവഃ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മകണത്തിനുള്ളിൽ എല്ലാ അനുഭവങ്ങളുടെയും സൂക്ഷ്മരൂപങ്ങൾ ഉണ്ടു, ഒരു വിത്തിനുള്ളിൽ ഇലയും വള്ളിയും പൂവും പഴവും ഉള്ളതുപോലെ.
പരമാണും ജഗദ് അന്തര് ധത്തേ ചിത്പരമാണുകഃ । ലീനമ് ആകാശമ് ആകാശേ ദ്വൈതൈക്യഭ്രമമ് ഉത്സൃജ
പരമചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതയിലാണു് ഈ ലോകം മുഴുവൻ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്, ആകാശം ആകാശത്തിനുള്ളിലാണെന്നതുപോലെ. ഇരട്ടത്വത്തിൻ്റെയും ഏകത്വത്തിൻ്റെയും ഭ്രമം ഉപേക്ഷിക്കണം.
ദേശകാലക്രിയാദ്യാഖ്യൈസ് സ്വൈര് ഏവാണുഭിര് ഏവ ചിത് । അണൂന് അനുഭവത്യ് അന്തര് ഇതരാണോര് അസമ്ഭവാത്
ചൈതന്യം താനേ തൻ്റെ സൂക്ഷ്മതകളിലൂടെ ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തനം മുതലായ വ്യത്യാസങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു; ഒരു സൂക്ഷ്മതയ്ക്ക് മറ്റൊന്നിനെ അനുഭവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സ്വയം സര്വസ്യ കചിതസ് സ്വച്ഛശ് ചിദണുഷണ്ഡകഃ । ബ്രഹ്മാദേഃ കീടനിഷ്ഠസ്യ ദേഹദൃഷ്ട്യാനുഭാവിതഃ
സർവവ്യാപകവും സുതാര്യമുമായ ചൈതന്യത്തിന്റെ കൂട്ടം ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ചെറിയ കീടം വരെ എല്ലാവർക്കും തങ്ങളുടെ ശരീരമായി അനുഭവപ്പെടുന്നു.
കചിതം കിഞ്ചിദ് ഏവേഹ വസ്തുതസ് തു ന കിഞ്ചന । സ്വയം സ്വത്വം സ്വാദയന്തേ ദ്വൈതം ചിത്പരമാണവഃ
ഇവിടെ ദൃശ്യമായത് വളരെ കുറച്ചേ ഉള്ളൂ, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ ഒന്നുമില്ല; ചൈതന്യത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മതകൾ തങ്ങളുടേതായ സ്വഭാവവും ഇരട്ടത്വവും സ്വയം അനുഭവിക്കുന്നു.
സ്വയം പ്രകചതി സ്ഫാരദേഹശ് ചിദണുഷണ്ഡകഃ । നേത്രാദികുസുമദ്വാരൈസ് സംവിദാമോദമ് ഉദ്ഗിരന്
സ്വയം പ്രകാശിക്കുന്ന ഈ ബോധത്തിന്റെ ദേഹം സൂക്ഷ്മമായ അണുക്കളാൽ നിർമ്മിതമാണ്. കണ്ണ് മുതലായ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വഴി ബോധത്തിന്റെ ആനന്ദം ഒഴുകിച്ചൊരിയുന്നു.
സമ്പശ്യതീതരാന് കശ്ചിദ് ബഹീരൂപേണ ചിദ്ഘനാന് । സര്വഗത്വാദ് അനാശത്വാദ് ദൃശ്യബീജസ്യ വൈ ചിതേഃ
ചിലർ പുറത്തുള്ള രൂപങ്ങളെ ബോധത്തിന്റെ ഘനരൂപങ്ങളായി കാണുന്നു, കാരണം ബോധം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, അതിനെ നശിപ്പിക്കാനാവില്ല, കാണുന്ന എല്ലാറ്റിനും അതാണ് വിത്ത്.
അന്തര് ഏവാഖിലം കശ്ചിത് പശ്യത്യ് അവികലം ജഗത് । തത്രാതികാലം കലനാദ് ഉന്മജ്ജതി നിമജ്ജതി
മറ്റൊരാൾ മുഴുവൻ ലോകവും അകത്തുതന്നെ, യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ലാതെ കാണുന്നു. അവിടെ കാലത്തിന്റെ കണക്കു കൂട്ടലിലൂടെ ഒരാൾ ഉയർന്ന് വീണു പോകുന്നു.
സ്വപ്നാത് സ്വപ്നാന്തരം തത്ര തഥാ പശ്യന് പുനഃ പുനഃ । മിഥ്യാവടേഷു ലുഠിതശ് ശിലേവ ശിഖരച്യുതാ
അവിടെ, ഒരുപാട് സ്വപ്നങ്ങൾ ഒന്നിന് ശേഷം ഒന്നായി കാണുമ്പോൾ, കള്ളലോകങ്ങളിൽ ഒരു പാറ മലമുകളിൽ നിന്ന് വീണതുപോലെ അലയുന്നു.
കേചിത് സമ്മീലിതാഃ കേചിദ് ആത്മന്യ് ഏവ ഭ്രമേ സ്ഥിതാഃ । മഗ്നാസ് സ്വസംവിദ്രസതസ് സ്ഫുരന്തോ ദേഹിഷണ്ഡകാഃ
ചിലർ തങ്ങളിലേക്കു അടച്ചു കിടക്കുന്നു, ചിലർ തങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ തന്നെ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. തങ്ങളുടെ തന്നെ ബോധത്തിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ജീവികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പ്രകാശിക്കുന്നു.
സ്വയമ് അന്തഃ പ്രപശ്യന്തി യേ ജഗജ്ജീവസമ്ഭ്രമമ് । തൈഃ കൈശ്ചിത് തത് തഥാ ദൃശ്യമ് അസത്സ്വപ്നവദ് ആശ്രിതമ്
ലോകത്തെയും ജീവികളെയും സംബന്ധിച്ചുള്ള കലഹം തങ്ങൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ കാണുന്നവർ ഉണ്ടു. അവരുടെ ചിലർക്കു അതെല്ലാം സത്യമായതല്ല, സ്വപ്നം പോലെ അസത്യമായതാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
സര്വാത്മത്വാത് സ്വഭാവസ്യ തദ് ദൃശ്യം സത്യമ് ആത്മനി । സര്വഗോ വിദ്യതേ യത്ര തത്ര സര്വമ് ഉദേതി ഹി
എല്ലാവരുടെയും സ്വഭാവം സർവ്വവ്യാപിയാണെന്നു കൊണ്ടു, കാണുന്നതെല്ലാം തനിക്കുള്ളിൽ സത്യമാണ്. സർവ്വവ്യാപിയായത് എവിടെയുണ്ടോ, അവിടെ എല്ലാം ഉദിക്കുന്നു.
ജീവാന്തഃ പ്രതിഭാസസ്യ സര്ഗസ്യ പുനര് അന്തരേ । ജീവഷണ്ഡ ഉദേത്യ് ഉച്ചൈസ് തസ്യാന്തര് ഇതരോ ഽപി ച
ജീവിയുടെ ഉള്ളിൽ സൃഷ്ടിയുടെ പ്രത്യക്ഷതയിലൂടെയും, ജീവികളുടെ കൂട്ടം ശക്തിയായി ഉയിർന്നു വരുന്നു; അതിന്റെ ഉള്ളിലും മറ്റൊരു കൂട്ടം കൂടി ഉദിക്കുന്നു.
ജീവാന്തര് ജായതേ ജീവസ് തസ്യാന്തര് അപി ജീവകഃ । സര്വത്ര രമ്ഭാദലവജ് ജീവബീജം പ്രജീവതി
ഒരു ജീവിയുടെ ഉള്ളിൽ മറ്റൊരു ജീവിയും, അതിന്റെ ഉള്ളിൽ വീണ്ടും മറ്റൊരുവനും ജനിക്കുന്നു. എല്ലായിടത്തും വാഴക്കയിലിന്റെ പാളികൾ പോലെ ജീവബീജം തുടർച്ചയായി മുളച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ദൃശ്യബുദ്ധിപരാവൃദ്ധി സമമ് ഏതദ് അനന്തകമ് । ഹേമ്നീവ കടകാദിത്വം പരിജ്ഞപ്ത്യൈവ നശ്യതി
കാണുന്ന ബുദ്ധിയുടെ വളർച്ചയും ക്ഷയവും ഒരുപോലെ അനന്തമായി നടക്കുന്നു; പൊന്നിന് ആഭരണങ്ങളുടെ രൂപം കിട്ടുന്നതുപോലെ, മനസ്സിന്റെ ധാരണയിലൂടെ അതെല്ലാം ഇല്ലാതാകുന്നു.
വിചാരോ യസ്യ നോദേതി കോ ഽഹം കിമ് ഇദമ് ഇത്യ് അലമ് । തസ്യാദ്യന്താവിമുക്തോ ഽസൌ ദീര്ഘോ ജീവജ്വരഭ്രമഃ
'ഞാൻ ആരാണ്? ഇതെന്താണ്?' എന്ന അന്വേഷണമുണ്ടാകാത്തവനിൽ, ആരംഭവും അവസാനും ഇല്ലാത്ത ദീർഘമായ ജീവജ്വരഭ്രമം തുടർന്നുനിൽക്കും.
വിചാരഃ ഫലിതസ് തസ്യ വിജ്ഞേയോ യസ്യ സന്മതേഃ । ദിനാനുദിനമ് ആയാതി താനവം ഭോഗഗൃധ്നുതാ
യാരുടെ വിവേകം പാകുവായി മനസ്സിൽ ഉറപ്പായിട്ടുണ്ടോ, അവനിൽ ആസ്വാദനത്തോടുള്ള ആഗ്രഹം ദിവസേന കുറയുന്നു.
യഥാ ദേഹോപയുക്തം ഹി കരോത്യ് ആരോഗ്യമ് ഔഷധമ് । തഥേന്ദ്രിയജയേ ന്യസ്തോ വിവേകഃ ഫലിതോ ഭവേത്
ദേഹത്തിന് ശരിയായ മരുന്ന് ഉപയോഗിച്ചാൽ ആരോഗ്യം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാൻ വിവേകം ഉപയോഗിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും.
വിവേകോ ഽസ്തി വചസ്യ് ഏവ ചിത്രേ ഽഗ്നിര് ഇവ ഭാസുരഃ । യസ്യ തേന പരിത്യക്താ ദുഃഖായൈവ വിവേകിതാ
ചിലർക്കു വിവേകം വാക്കുകളിൽ മാത്രം തെളിഞ്ഞ് പ്രകാശിക്കുന്ന തീപോലെയാണ്. അതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവർക്കു വിവേകം ദു:ഖം മാത്രമേ നൽകൂ.
യഥാ സ്പര്ശേന പവനസ് സത്താമ് ആയാതി നോ ഗിരാ । തഥേച്ഛാതാനവേനൈവ വിവേകോ ഽസ്യേതി ബുധ്യതേ
കാറ്റ് സ്പർശത്തിലൂടെ മാത്രമേ അറിയാനാകൂ, വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അല്ല. അതുപോലെ, ആഗ്രഹങ്ങൾ കുറയുമ്പോഴാണ് വിവേകം ഉണ്ടെന്ന് മനസ്സിലാക്കാം.
ചിത്രാമൃതം നാമൃതമ് ഏവ വിദ്ധി ചിത്രാനലം നാനലമ് ഏവ വിദ്ധി । ചിത്രേ ഽങ്ഗനാ നൂനമ് അനങ്ഗനൈവ വാചാ വിവേകസ് ത്വ് അവിവേക ഏവ
ചിത്രത്തിലുള്ള അമൃതം യഥാർത്ഥ അമൃതമല്ലെന്നതുപോലെയും, ചിത്രത്തിലെ തീ യഥാർത്ഥ തീയല്ലെന്നതുപോലെയും, ചിത്രത്തിലെ സ്ത്രീ യഥാർത്ഥ സ്ത്രീയല്ല. അങ്ങനെ, വാക്കുകളിൽ പറയുന്ന വിവേകം യഥാർത്ഥ വിവേകമല്ല.
പൂര്വം വിവേകേന തനുത്വമ് ഏതി രാഗോ ഽഥ വൈരം ച സമൂലമ് ഏവ । പശ്ചാത് പരിക്ഷീയത ഏവ യത്ര സ പാവനസ് തത്ര വിവേകിതാസ്തി
ആദ്യം വിവേകത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ആസക്തിയും വൈരവും വേരോടെ ക്ഷയിക്കുന്നു; പിന്നീട് അവ പൂർണ്ണമായും നശിക്കുന്നു. ഈ ശുദ്ധീകരണം നടക്കുന്നിടത്താണ് സത്യമായ വിവേകം ഉണ്ടാകുന്നത്.
അഥോത്പത്തിപ്രകരണാദ് അനന്തരമ് ഇദം ശൃണു । സ്ഥിതിപ്രകരണം രാമ ജ്ഞാതം നിര്വാണകാരി യത്
ഉത്പത്തിയുടെ ഭാഗം കഴിഞ്ഞ്, രാമാ, ഇപ്പോൾ ഈ നിലനില്പിന്റെ ഭാഗം കേൾക്കൂ. ഇത് മനസ്സിലാക്കുമ്പോൾ മോക്ഷം നേടാൻ കഴിയും.
ചിദ്ഘനൈകഘനാത്മത്വാജ് ജീവാന്തര് ജീവജാതയഃ । കദലീദലവത് സന്തി കീടാ ഇവ നരോദരേ
ചൈതന്യത്തിന്റെ സ്വഭാവം ഏകതയുള്ളതുകൊണ്ടാണ് വിവിധ ജീവജാതികൾ അതിനകത്ത് വാഴുന്നത്; ഇത് വാഴക്കൊമ്പിന്റെ പാളികൾ പോലെയും മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിനകത്തെ കീടുകൾ പോലെയും ആണ്.
യോ യോ രാമ യഥാ ഗ്രീഷ്മേ കല്കസ്വേദാദ് ഭവേത് ക്രിമിഃ । തത്തന്നാമ തഥാ ചിത്ത്വാത് ഖം ജീവീഭവതി സ്വതഃ
രാമാ, വേനലിൽ കള്ളവും വിയർപ്പും കൊണ്ടു കീടങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, മനസ്സിൽ നിന്നു തന്നെ ജീവികൾക്ക് വിവിധ രൂപങ്ങളും പേരുകളും സ്വാഭാവികമായി ഉണ്ടാകുന്നു.
യഥാ യഥാ യതന്തേ തേ ജീവകാസ് സ്വാത്മസിദ്ധയേ । തഥാ തഥാ ഭവന്ത്യ് ആശു വിചിത്രോപാസനക്രമൈഃ
ജീവന്മാർ തങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാൻ എത്രയോ ശ്രമിച്ചാൽ, അവർ സ്വീകരിക്കുന്ന വിവിധ രീതികളനുസരിച്ച് അതിന്റെ ഫലവും അത്ര വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു.