പ്രവൃത്തിഭാജോ യേ ജീവാസ് തേ തന്മാത്രപദം ഗതാഃ । തന്മാത്രൈകതയാ സര്ഗാന് മിഥഃ പശ്യന്തി കല്പിതാന്
പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ജീവികൾ ആ സൂക്ഷ്മതത്വാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ആ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളുടെ ഏകത്വം മൂലം അവർ പരസ്പരം കല്പിതമായ സൃഷ്ടികളെ കാണുന്നു.
തന്മാത്രൈക്യപ്രണാലേന ചിത്രാസ് സര്ഗജലാശയാഃ । പരസ്പരം സമ്മിലന്തി ഘനതാം യാന്തി ചാഭിതഃ
സൂക്ഷ്മത്വങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഏകതയുടെ വഴി കൊണ്ടാണ് സൃഷ്ടിയുടെ വിവിധ ജലാശയങ്ങൾ തമ്മിൽ കലർന്നും, ഒരുമിച്ച് കട്ടിയാർന്നതായും മാറുന്നത്.
കേചിത് പൃഥക് സ്ഥിതിമ് ഇതാഃ പൃഥഗ് ഏവ ലയം ഗതാഃ । കേചിന് മിഥസ് സമ്മിലിതാ ജഗത്ഷണ്ഡാസ് സ്ഥിതാഃ കൃതാഃ
ചിലവയർ വേറിട്ട നിലയിൽ തന്നെ നിലനിന്നു വേറിട്ടതായും ലയിച്ചു; ചിലവയർ തമ്മിൽ ചേർന്ന് ലോകാണ്ഡങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു.
ജഗത്ഷണ്ഡസഹസ്രാണി യത്രാസങ്ഖ്യാന്യ് അണാവ് അണൌ । അപരസ്പരലഗ്നാനി കാനനം ബ്രഹ്മ നാമ തത്
അനവധി ലോകാണ്ഡങ്ങൾ ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിനോട് ചേർന്നില്ലാതെ അനേകമായും ഉള്ളിടം ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാടെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
മിഥസ് സ മേലനം നൈതി ഘനതാം സമുപാഗതഃ । യദ് യദ് യത്ര യഥാ രൂഢം തത് തത് പശ്യതി നേതരത്
തമ്മിൽ ചേർന്ന് ഒന്നാകാത്തതും കട്ടിയാർന്നതായതും അവിടെയുള്ളത് മാത്രം കാണുന്നു, മറ്റൊന്നും കാണുന്നില്ല.
വര്തമാനമനോരാജ്യവശാജ് ജീവപരമ്പരാഃ । പരസ്പരം സമ്മിലിതാസ് സര്ഗാണാം രൂഢിഭാവനാഃ
ഇപ്പോഴത്തെ മനസ്സിലെ കല്പനകളുടെ ശക്തിയാൽ ജീവികളുടെ അനന്തരാവലികൾ തമ്മിൽ ചേർന്ന് സൃഷ്ടികളുടെ സ്ഥിരമായ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ദേഹസത്താ ഭൃശം രൂഢാ ദേഹാഭാവസ് തു വിസ്മൃതഃ । ദേഹത്വപരിരൂഢത്വാച് ചിദ്വ്യോമ്നാ വിസ്മൃതാത്മനാ
ശരീരത്തിന്റെ നില വളരെ ഉറപ്പുള്ളതാണെന്നും ശരീരമില്ലായ്മ മറന്നുപോയതാണെന്നും കാരണം ശരീരത്തിൽ ആഴമായ ഐക്യവും ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ സ്വയം മറന്നുപോയതുമാണ്.
യഥാ ശുദ്ധപ്രാണമരുത് പരപ്രാണാഭിവേധനാത് । വേത്തി വേധ്യമനോരാജ്യം തഥാ സര്ഗാന് നരാശ്രയീ
ശുദ്ധമായ പ്രാണവായു മറ്റൊരാളുടെ ശ്വാസം തൊട്ടാൽ അവന്റെ മനസ്സിലെ ലോകം അറിയുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന സൃഷ്ടികളും അറിയപ്പെടുന്നു.
സര്വേഷാം ജീവരാശീനാമ് ആത്മാവസ്ഥാത്രയം ശ്രിതഃ । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താഖ്യമ് അത്ര ദേഹോ ന കാരണമ്
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ആത്മാവിന്റെ മൂന്നു നിലകളും—ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി—ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ ശരീരം കാരണമല്ല.
ഏവമ് ആത്മനി ജീവത്വമ് അന്യാവസ്ഥാത്രയാത്മനി । താപാമ്ഭസീവ വീചിത്വമ് അസ്മിന് കചതി ദേഹതാ
ഈ ആത്മാവിൽ ജീവിക്കുന്നതെന്ന അനുഭവം, അവസ്ഥയുടെ മൂന്നു നിലകളിൽ നിന്നുമാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ഇത് ചൂടുള്ള വെള്ളത്തിൽ തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരഭാവത്തിൽ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മാറിമാറി കാണപ്പെടുന്നു.
ചിത്കലാപദമ് ആസാദ്യ സുഷുപ്താന്തപദേ സ്ഥിതമ് । ബുദ്ധോ നിവര്തതേ ജീവോ മൂഢസ് സര്ഗേ പ്രവര്തതേ
ചൈതന്യത്തിന്റെ ഒരു കണികയിൽ എത്തി, സൂഷുപ്തിയുടെ അതിരിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ബോധം ലഭിച്ച ആത്മാവ് പിന്മടങ്ങുന്നു; അജ്ഞനായവൻ തന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ ആകൃഷ്ടനാകുന്നു.
സ്വഭാവശുദ്ധിര് ഹി യദാ തദാ മൈത്രീ പ്രവര്തതേ । ദ്വയോര് ഏകത്വരൂപൈവ സ്വസൌഹാര്ദനിദര്ശനാ
സ്വഭാവം ശുദ്ധമായാൽ, സൗഹൃദം സ്വാഭാവികമായി ഉദിക്കുന്നു. രണ്ട് പേരുടെയും ഐക്യമായ സൗഹൃദം പരസ്പര സ്നേഹത്തിന്റെ ലക്ഷണമായി പ്രകടമാകും.
അജ്ഞസ് സുഷുപ്താത് സമ്ബുദ്ധോ ജീവഃ കശ്ചിത് സ്വസര്ഗഭാക് । സര്വഗത്വാച് ചിതഃ കശ്ചിത് പരസര്ഗേണ നീയതേ
അജ്ഞനായ ചിലർ സൂഷുപ്തിയിൽ നിന്ന് ഉണർന്നു തങ്ങളുടെ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ചൈതന്യം എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, മറ്റുള്ളവരുടെ സൃഷ്ടിയുടെ സ്വാധീനത്തിൽ ചിലർ നയിക്കപ്പെടുന്നു.
സര്ഗേ സര്ഗേ പൃഥഗ്രൂപം സന്തി സര്ഗാന്തരാണ്യ് അപി । തേഷ്വ് അപ്യ് അന്തസ്സ്ഥസര്ഗൌഘാഃ കദലീദലപീഠവത്
ഓരോ സൃഷ്ടിയിലും വ്യത്യസ്തമായ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ട്, അതിനിടയിൽ ഇടയ്ക്കുള്ള സൃഷ്ടികളും കാണാം. അവയ്ക്കുള്ളിലും അകത്തായി സൃഷ്ടികളുടെ ഒഴുക്കുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു, ഇത് വാഴക്കൊമ്പിന്റെ അകത്തുള്ള ഇലയിടുക്കുകളെപ്പോലെയാണ്.
സര്ഗേ സര്ഗാന്തരാപൂരപത്ത്രപീവരവൃത്തിമാന് । സ്വഭാവശീതലോ ബ്രഹ്മകദലീദലമണ്ഡപഃ
സൃഷ്ടിയിൽ ഉള്ള ആന്തരിക സൃഷ്ടികളുടെ സമ്പൂർണ്ണത വാഴക്കൊമ്പിന്റെ നിറഞ്ഞ വൃത്തമായ ഇലകളെപ്പോലെയാണ്. സ്വഭാവത്തിൽ തണുപ്പുള്ള ബ്രഹ്മമണ്ഡപം വാഴഇലപോലെയാണ്.
കദല്യാമ് അന്യതാ നാസ്തി യഥാ പത്ത്രശതേഷ്വ് അപി । ബ്രഹ്മതത്ത്വേ ഽന്യതാ നാസ്തി തഥാ സര്ഗശതേഷ്വ് അപി
വാഴക്കൊമ്പിൽ നൂറുകണക്കിന് ഇലകൾക്കിടയിലും യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മതത്ത്വത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് സൃഷ്ടികളിലുമില്ല.
ബീജാത് ഫലം രസാദ് ഭൂത്വാ യഥാ ബീജം പുനര് ഭവേത് । തഥാ ബ്രഹ്മ മനോ ഭൂത്വാ ബോധാദ് ബ്രഹ്മ പുനര് ഭവേത്
ബീജത്തിൽ നിന്ന് പഴം ഉണ്ടാകുകയും, അതിന്റെ സാരം വീണ്ടും ബീജമാകുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മം മനസ്സായി മാറി, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ വീണ്ടും ബ്രഹ്മമാകുന്നു.
രസകാരണകം ബീജം ഫലഭാവേന ജൃമ്ഭതേ । ബ്രഹ്മകാരണകോ ജീവോ ജഗദ്രൂപേണ ജൃമ്ഭതേ
ഫലത്തിന് കാരണം ആയ വിത്ത്, പിന്നീട് ഫലമായ് വളരുന്നു. അതുപോലെ, ബ്രഹ്മമാണ് ജീവന്റെ കാരണം, ജീവൻ ലോകരൂപത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നു.
രസസ്യ കാരണം കിം സ്യാദ് ഇതി വക്തും ന യുജ്യതേ । സ്വഭാവോ നിര്വിശേഷത്വാത് പരം വക്തും ന യുജ്യതേ
രസത്തിന് കാരണം എന്താണെന്ന് ചോദിക്കുന്നത് ശരിയല്ല, കാരണം അതിന്റെ സ്വഭാവം വ്യത്യാസമില്ലാത്തതാണ്. അതിനപ്പുറം എന്തെങ്കിലും പറയാനും ഉചിതമല്ല.
ന ചാസത്താ സര്വമയേ വക്തും ക്വചന ശക്യതേ । നാകാരണേ കാരണാദി പരേ വാസ്ത്യ് ആദികാരണേ
എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നതിൽ അസ്തിത്വമില്ലെന്ന് എവിടെയും പറയാൻ കഴിയില്ല. കാരണം ഇല്ലാത്തതിൽ, കാരണം അല്ലെങ്കിൽ അതിന് മുൻപുള്ളതോ ഒന്നുമില്ല; അതിനപ്പുറം ആദ്യകാരണമെന്നൊന്നും ഇല്ല.
ബീജം ജഹന് നിജവപുഃ ഫലീഭൂതം വിലോക്യതേ । ബ്രഹ്മാജഹന് നിജവപുഃ ഫലം ബീജം ച സംസ്ഥിതമ്
വിത്ത് തന്റെ രൂപം വിട്ട് ഫലമായ് കാണപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ, ബ്രഹ്മം തന്റെ രൂപം വിട്ട് വിത്തും ഫലവും ആയി നിലകൊള്ളുന്നു.
ബീജസ്യാകൃതിമത് സര്വം തേനാനാകൃതി തത്പദമ് । ന യുജ്യതേ സമീകര്തും തസ്മാന് നാസ്ത്യ് ഉപമാ ശിവേ
എല്ലാ രൂപങ്ങളും രൂപമില്ലാത്ത ഒരു വിത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദയം. അതിനാൽ, ആ പരമാവസ്ഥയ്ക്ക് രൂപമില്ല. അതിനെ യാതൊരു ഉപമയിലും ശരിയായി താരതമ്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, ശിവേ, അതിന് യാതൊരു ഉപമയും ഇല്ല.
ഖമ് ഏവ ജായതേ ഖാഭാന് ന ച തജ് ജായതേ ഽന്യദൃക് । അതോ ന ജാതം വാ ജാതം വിദ്ധി ബ്രഹ്മനഭോ ജഗത്
ആകാശം ആകാശംപോലെയാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നത്, അതിന് മറ്റൊന്നുപോലെ തോന്നാറില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ ലോകം ജനിച്ചിട്ടില്ലെന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മൻ ആകാശത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചതെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
ദൃശ്യം പശ്യന് സ്വമ് ആത്മാനം ന ദ്രഷ്ടാ സമ്പ്രപശ്യതി । പ്രപഞ്ചാക്രാന്തസംവിത്തേഃ കസ്യോദേതി നിജാ സ്ഥിതിഃ
ദൃശ്യങ്ങളെ കാണുമ്പോൾ, താൻ കാണുന്നവനാണെന്നു ആരും കാണുന്നില്ല. പ്രപഞ്ചം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഈ ബോധത്തിൽ, ആരുടേതാണ് സ്വന്തം നില ഉയരുന്നത്?
മൃഗതൃഷ്ണാജലഭ്രാന്തൌ സത്യാം കേവ വിദഗ്ധതാ । വിദഗ്ധതായാം സത്യാം തു കേവാസൌ മൃഗതൃഷ്ണികാ
മൃഗതൃഷ്ണയിൽ വെള്ളം സത്യമായാൽ, അവിടെ എന്താണ് ബുദ്ധിമുട്ട്? എന്നാൽ ബുദ്ധി സത്യമായാൽ, ആ മൃഗതൃഷ്ണ എവിടെയാണ്?
ആകാശവിശദോ ദ്രഷ്ടാ സര്വഗോ ഽപി ന പശ്യതി । നേത്രം നിജമ് ഇവാത്മാനം ദൃശീഭൂതമ് അഹോ ഭ്രമഃ
ആകാശം പോലെ നിർമ്മലനും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ദൃക്സാക്ഷിയും, സ്വയം ദൃശ്യമായപ്പോൾ കണ്ണ് തന്നെ കാണാത്തതുപോലെ, സ്വയം കാണുന്നില്ല. ഈ ഭ്രമം എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്!
ആകാശവിശദം ബ്രഹ്മ യത്നേനാപി ന ലഭ്യതേ । ദൃശ്യേ ദൃശ്യതയാദൃഷ്ടേ ത്വ് അസ്യ ലാഭസ് സുദൂരതഃ
ആകാശം പോലെ നിർമ്മലമായ ബ്രഹ്മം എത്ര ശ്രമിച്ചാലും ലഭ്യമാകുന്നില്ല; ദൃശ്യത്തെ ദൃശ്യമായിട്ടു മാത്രം കാണുമ്പോൾ, അതിന്റെ പ്രാപ്തി വളരെ ദൂരെയാണു.
ത്വാദൃക്സ്ഥൂലോ ഽവധാനേന വിനാ യത്ര ന ദൃശ്യതേ । തത്രാതിദൂരോദസ്തൈവ ദ്രഷ്ടുസ് സൂക്ഷ്മസ്യ ദൃശ്യതാ
നിനക്കുപോലെയുള്ള സ്ഥൂലമായത് ശ്രദ്ധയില്ലാതെ കാണാനാവാത്തിടത്ത്, അതിവൈകൃതമായ ദൃക്സാക്ഷിയുടെ ദൃശ്യമായിത്തീരുന്നത് വളരെ ദൂരെയായി തള്ളപ്പെടുന്നു.
ദ്രഷ്ടാ ദ്രഷ്ടൈവ ഭവതി ന തു സ്പൃശതി ദൃശ്യതാമ് । ദൃശ്യം ച ദൃശ്യതേ തേന ദ്രഷ്ടാ രാമ ന ദൃശ്യതേ
ദൃക്സാക്ഷി ദൃക്സാക്ഷിയായിരിക്കും, ദൃശ്യമായിത്തീരില്ല; ദൃശ്യങ്ങൾ അവൻ കാണുന്നു, രാമാ, അതുകൊണ്ട് ദൃക്സാക്ഷിയെ കാണാൻ കഴിയില്ല.
ദ്രഷ്ടൈവ സമ്ഭവത്യ് ഏകോ ന തു ദൃശ്യമ് ഇഹാസ്തി ഹി । ദ്രഷ്ടാ സര്വാത്മകോ ദൃശ്യം സ്ഥിതശ് ചേത് കേവ ദൃശ്യതാ
ഇവിടെ കാണുന്നവയൊന്നുമില്ല; കാണുന്നവൻ മാത്രമാണ് സത്യത്തിൽ ഉള്ളത്. കാണുന്നവൻ എല്ലായിടത്തുമാണ്, കാണുന്നത് നിലനിൽക്കുന്നുവെങ്കിൽ, പിന്നെ കാണാനുള്ളത് എന്താണ്?