ഏവംരൂപൈവ ഹി പരേ വര്തതേ സര്ഗസംസൃതിഃ । ന വാസ്തവീ വസ്തുതസ് തു സംസ്ഥിതേയമ് അവസ്തുനി
ഇങ്ങനെ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിയുടെ ചക്രവും നിലകൊള്ളുന്നത്; യഥാർത്ഥത്തിൽ അതിന് യാഥാർത്ഥ്യമില്ല, കാരണം അതു അസത്യത്തിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്.
പ്രത്യേകമ് ഉദിതം വിശ്വമ് ഏവമ് ഏവ മുധൈവ ഹി । നവഗുല്മകരൂപേണ വാസന്തികരസോ യഥാ
പ്രത്യേകമായി ഈ ലോകം ഓരോരുത്തർക്കും ഒരു ഭ്രമം പോലെ ഉദിക്കുന്നു, വസന്തകാലത്തിലെ രസം പുതുതായി മുളക്കുന്ന തണ്ടുകളിൽ കാണുന്നതുപോലെ.
പ്രഥമോ ഽയം സ്വസങ്കല്പസ് സുപ്രഥാമ് ആഗതസ് തഥാ । യഥാതിപാരമാര്ഥ്യേന ദൃഢേനേത്ഥം വിഭാവ്യതേ
സ്വന്തം മനസ്സിൽ ഉദിച്ച ആശയം ആദ്യം ഉറപ്പായി നിലനിൽക്കുന്നു, അതിനെ ഏറ്റവും യാഥാർത്ഥ്യമെന്നു ശക്തമായ വിശ്വാസത്തോടെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.
പ്രത്യേകമ് ഉദിതം ചിത്തം സ്വസ്വഭാവോദരസ്ഥിതമ് । ഇദമ് ഇത്ഥംസമാരമ്ഭം ജഗത് പശ്യദ് വിനശ്യതി
ഓരോരുത്തരുടെയും മനസ്സ് അവരവരുടെ സ്വഭാവത്തിനുള്ളിൽ ഉദിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു; ലോകം ഇങ്ങനെ അല്ലെങ്കിൽ അങ്ങനെ എന്നു കാണുമ്പോൾ അതു നശിച്ചുപോകുന്നു.
പ്രതിഭാസവശാദ് അസ്തി നാസ്തി വസ്ത്വവലോകനാത് । ദീര്ഘസ് സ്വപ്നോ ജഗജ്ജാലമ് ആലാനം ചിത്തദന്തിനഃ
കാണുന്ന ഭാവനയുടെ ശക്തിയാൽ വസ്തുക്കൾ ഉണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നു തോന്നുന്നു; ഈ ലോകജാലം മനസ്സെന്ന ആനയോട് ബന്ധിപ്പിച്ച ദീർഘസ്വപ്നം പോലെയാണ്.
ചിത്തസത്തൈവ ഹി ജഗജ് ജഗത്സത്തൈവ ചിത്തകമ് । ഏകാഭാവേ ദ്വയോര് നാശസ് തച് ച സത്യവിചാരണാത്
ബോധം തന്നെ ലോകത്തിന്റെ സത്തയാണ്, ലോകത്തിന്റെ സത്തയും ബോധത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതിൽ ഒന്നും ഇല്ലെങ്കിൽ രണ്ടും ഇല്ലാതാകും — സത്യമായുള്ള അന്വേഷനം ഇതു തെളിയിക്കുന്നു.
ശുദ്ധസ്യ പ്രതിഭാസോ ഹി സത്യോ ഭവതി ചേതസഃ । നിഷ്കലങ്കേ ഹി ലഗതി പടേ കുങ്കുമരഞ്ജനാ
ശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ പ്രതിഫലനം യഥാർത്ഥമാണ്; അകൃതമായ വസ്ത്രത്തിൽ കുങ്കുമം പടരുന്നതുപോലെ.
അന്യേനാനാഹൃതസ്യാന്യോ ഗുണോ ഽവശ്യം വിവര്ധതേ । അനാക്രാന്തസ്യ സങ്കല്പൈഃ പ്രതിഭോദേതി ചേതസഃ
മറ്റൊരാൾ കൊണ്ടുവരാത്തതിൽ വേറൊരു ഗുണം ഉറപ്പായും വളരും; ചിന്തകളാൽ പിടിക്കപ്പെടാത്ത മനസ്സിൽ അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ബോധം ഉദിക്കും.
സുവര്ണോ ന സ്ഥിതിം യാതി മലവത്യ് അംശുകേ യഥാ । ഏകാ ദൃഷ്ടിസ് സ്ഥിതിം യാതി ന മ്ലാനേ ചിത്തകേ തഥാ
കഴുക്കുള്ള വസ്ത്രത്തിൽ പൊന്നിന് അടിയുറപ്പില്ലാത്തതുപോലെ, മലിനമായ മനസ്സിൽ ഏകാഗ്രമായ ദൃഷ്ടിയും നിലനിൽക്കില്ല.
പ്രമാര്ജനാദ് ഇവ മണേസ് താമ്രസ്യേവ ച യുക്തിതഃ । ചിരമ് ഏകദൃഢാഭ്യാസാച് ഛുദ്ധിര് ഭവതി ചേതസഃ
മണിയെ തിളപ്പിക്കുന്നതുപോലെയും, താമ്രം ഉഴുക്കുന്നതുപോലെയും, ദീർഘകാലം സ്ഥിരമായി അഭ്യാസം ചെയ്താൽ മനസ്സ് ശുദ്ധമാകുന്നു.
പ്രതിഭാസാത്മനി ജഗത്യ് ഏതേ കാലക്രിയാക്രമാഃ । സോദയാസ്തമയാ ജാതാഃ കഥം ശുക്രസ്യ ചേതസഃ
ഇവിടെ ലോകം വെറും ഭ്രമമായതിനാൽ, കാലവും പ്രവർത്തിയും ഉദയം അസ്തമയങ്ങളുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ ഇവ എങ്ങനെയാകും നിലനിൽക്കുക?
യാദൃഗ് ജഗദ് ഇദം ദൃഷ്ടം ശുക്രേണ പിതൃമാതൃതഃ । താദൃക് തസ്യ സ്ഥിതം ചിത്തേ മയൂരാണ്ഡേ മയൂരവത്
പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും വഴി ലഭിച്ച ശുദ്ധമായ മനസ്സിൽ ഈ ലോകം എങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നുവോ, അതുപോലെയാണ് അതു മനസ്സിൽ നിലനിൽക്കുന്നത്. മയിലിന്റെ മുട്ട് മയിലിൽ നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ.
സ്വഭാവകോശാത് സ്വദിതം തദ് അനേന ക്രമോദിതമ് । ബീജേനാങ്കുരപത്ത്രാദിലതാപുഷ്പഫലം യഥാ
സ്വഭാവത്തിന്റെ അകക്കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഇതെല്ലാം അനുഭവപ്പെടുന്നത്, പിന്നെ ക്രമമായി വളരുന്നു. വിത്തിൽ നിന്ന് മുളയും ഇലയും വള്ളിയും പൂവും പഴവും ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ.
ജീവോ യദ്വാസനാസാരസ് തദ് ഏവാന്തഃ പ്രപശ്യതി । സ്വപ്ന ഏവാത്ര ദൃഷ്ടാന്തോ ദീര്ഘസ്വപ്നസ് ത്വ് ഇദം ജഗത്
ജീവന്റെ സ്വഭാവം എങ്ങനെയോ, അതിന്റെ ഉള്ളിലേക്കും അതുപോലെ തന്നെയാണു കാണുന്നത്. ഇതിന് ഉദാഹരണമായി സ്വപ്നം പറയാം; ഈ ലോകം ഒരു നീണ്ട സ്വപ്നംപോലെയാണ്.
പ്രത്യേകമ് ഉദിതോ രാമ നനു സംസാരഷണ്ഡകഃ । രാത്രൌ സൈന്യനരസ്വപ്നജാലവത് സ്വാത്മനി സ്ഫുടഃ
രാമാ, ഓരോരുത്തനും ഈ സാംസാരിക വനമെന്നതിനെ വ്യക്തമായി സ്വന്തം ഉള്ളിൽ അനുഭവപ്പെടുന്നു. രാത്രിയിൽ സ്വയം സൈന്യങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും സ്വപ്നങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണുന്നതുപോലെ.
ഏഷ സംസൃതിഷണ്ഡൌഘോ മിഥസ് സമ്മിലതി സ്വയമ് । നോ വാപി യദി തന് മേ ത്വം യഥാവദ് വക്തുമ് അര്ഹസി
ഈ സാംസാരിക വനത്തിന്റെ കൂട്ടം സ്വയം തമ്മിൽ ചേരുന്നുണ്ടാവാം, അല്ലെങ്കിൽ അല്ലായിരിക്കാം. അല്ലെങ്കിൽ, അതെങ്ങനെ എന്ന് നീ എനിക്ക് ശരിയായി വിശദീകരിക്കണം.
മലിനം ഹി മനോ ഽവീര്യം ന മിഥശ് ശ്ലേഷമ് അര്ഹതി । അയോ ഽയസീവാസന്തപ്തേ ശുദ്ധേ തപ്തേ തു ലീയതേ
കൊഴുപ്പ് കൂടിയ ദുർബലമായ മനസ്സ് തമ്മിൽ ചേർന്ന് ഒന്നാകാൻ കഴിയില്ല; ചൂട് കിട്ടാത്ത ഇരുമ്പ് മറ്റൊരു ഇരുമ്പുമായി ചേർന്നില്ലേപോലെ. എന്നാൽ ശുദ്ധവും ചൂടുള്ളതുമായ ഇരുമ്പ് ഒന്നാകുന്നു.
ചിത്തതത്ത്വാനി ശുദ്ധാനി സമ്മിലന്തി പരസ്പരമ് । ഏകരൂപാണി തോയാനി യാന്ത്യ് ഐക്യം നാബിലാനി ഹി
ശുദ്ധമായ മനസ്സിന്റെ സ്വഭാവങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേർന്ന് ഒന്നാകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് ഒരുപോലെയുള്ള വെള്ളങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒന്നിച്ചു കലരുന്നത്, പക്ഷേ ഇടയിൽ തടസ്സം ഉണ്ടെങ്കിൽ അങ്ങനെ ഒന്നാകില്ല.
ശുദ്ധിര് ഹി ചിത്തസ്യ വിവാസനത്വമ് അഭൂതസംവേദനരൂപമ് ഏകമ് । തസ്യാസ് സുഷുപ്താത്മപദാത് പ്രബുധ്യ തന്മാത്രയുക്ത്യാ പരസങ്ഗമ് ഏതി
മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി എന്നത് വാസനകളില്ലായ്മയാണ്, അതൊരു അനുഭവമില്ലാത്ത ഏകാവസ്ഥയാണ്. ആ അവസ്ഥയിൽ നിന്ന്, ഗഹനനിദ്ര കഴിഞ്ഞ് ഉണരുമ്പോൾ, സൂക്ഷ്മകാരണങ്ങളാൽ മറ്റുള്ളവരുമായി ബന്ധം ഉണ്ടാകുന്നു.
പ്രവൃത്തിര് വാ നിവൃത്തിര് വാ തന്മാത്രാപത്തിപൂര്വകമ് । സര്വസ്യ ജീവജാതസ്യ സുഷുപ്തത്വാദ് അനന്തരമ്
പ്രവൃത്തി ആകട്ടെ, നിരവൃത്തി ആകട്ടെ, എല്ലാം സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങൾ ലഭിച്ചതിന് ശേഷം, എല്ലാ ജീവികളിലും ഗഹനനിദ്ര കഴിഞ്ഞ ഉടനെ സംഭവിക്കുന്നു.
പ്രവൃത്തിഭാജോ യേ ജീവാസ് തേ തന്മാത്രപദം ഗതാഃ । തന്മാത്രൈകതയാ സര്ഗാന് മിഥഃ പശ്യന്തി കല്പിതാന്
പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ജീവികൾ ആ സൂക്ഷ്മതത്വാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ആ സൂക്ഷ്മതത്വങ്ങളുടെ ഏകത്വം മൂലം അവർ പരസ്പരം കല്പിതമായ സൃഷ്ടികളെ കാണുന്നു.
തന്മാത്രൈക്യപ്രണാലേന ചിത്രാസ് സര്ഗജലാശയാഃ । പരസ്പരം സമ്മിലന്തി ഘനതാം യാന്തി ചാഭിതഃ
സൂക്ഷ്മത്വങ്ങളിലൂടെയുള്ള ഏകതയുടെ വഴി കൊണ്ടാണ് സൃഷ്ടിയുടെ വിവിധ ജലാശയങ്ങൾ തമ്മിൽ കലർന്നും, ഒരുമിച്ച് കട്ടിയാർന്നതായും മാറുന്നത്.
കേചിത് പൃഥക് സ്ഥിതിമ് ഇതാഃ പൃഥഗ് ഏവ ലയം ഗതാഃ । കേചിന് മിഥസ് സമ്മിലിതാ ജഗത്ഷണ്ഡാസ് സ്ഥിതാഃ കൃതാഃ
ചിലവയർ വേറിട്ട നിലയിൽ തന്നെ നിലനിന്നു വേറിട്ടതായും ലയിച്ചു; ചിലവയർ തമ്മിൽ ചേർന്ന് ലോകാണ്ഡങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു.
ജഗത്ഷണ്ഡസഹസ്രാണി യത്രാസങ്ഖ്യാന്യ് അണാവ് അണൌ । അപരസ്പരലഗ്നാനി കാനനം ബ്രഹ്മ നാമ തത്
അനവധി ലോകാണ്ഡങ്ങൾ ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിനോട് ചേർന്നില്ലാതെ അനേകമായും ഉള്ളിടം ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാടെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
മിഥസ് സ മേലനം നൈതി ഘനതാം സമുപാഗതഃ । യദ് യദ് യത്ര യഥാ രൂഢം തത് തത് പശ്യതി നേതരത്
തമ്മിൽ ചേർന്ന് ഒന്നാകാത്തതും കട്ടിയാർന്നതായതും അവിടെയുള്ളത് മാത്രം കാണുന്നു, മറ്റൊന്നും കാണുന്നില്ല.
വര്തമാനമനോരാജ്യവശാജ് ജീവപരമ്പരാഃ । പരസ്പരം സമ്മിലിതാസ് സര്ഗാണാം രൂഢിഭാവനാഃ
ഇപ്പോഴത്തെ മനസ്സിലെ കല്പനകളുടെ ശക്തിയാൽ ജീവികളുടെ അനന്തരാവലികൾ തമ്മിൽ ചേർന്ന് സൃഷ്ടികളുടെ സ്ഥിരമായ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
ദേഹസത്താ ഭൃശം രൂഢാ ദേഹാഭാവസ് തു വിസ്മൃതഃ । ദേഹത്വപരിരൂഢത്വാച് ചിദ്വ്യോമ്നാ വിസ്മൃതാത്മനാ
ശരീരത്തിന്റെ നില വളരെ ഉറപ്പുള്ളതാണെന്നും ശരീരമില്ലായ്മ മറന്നുപോയതാണെന്നും കാരണം ശരീരത്തിൽ ആഴമായ ഐക്യവും ചൈതന്യത്തിന്റെ വിശാലതയിൽ സ്വയം മറന്നുപോയതുമാണ്.
യഥാ ശുദ്ധപ്രാണമരുത് പരപ്രാണാഭിവേധനാത് । വേത്തി വേധ്യമനോരാജ്യം തഥാ സര്ഗാന് നരാശ്രയീ
ശുദ്ധമായ പ്രാണവായു മറ്റൊരാളുടെ ശ്വാസം തൊട്ടാൽ അവന്റെ മനസ്സിലെ ലോകം അറിയുന്നതുപോലെ, മനുഷ്യരിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന സൃഷ്ടികളും അറിയപ്പെടുന്നു.
സര്വേഷാം ജീവരാശീനാമ് ആത്മാവസ്ഥാത്രയം ശ്രിതഃ । ജാഗ്രത്സ്വപ്നസുഷുപ്താഖ്യമ് അത്ര ദേഹോ ന കാരണമ്
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ആത്മാവിന്റെ മൂന്നു നിലകളും—ജാഗ്രത, സ്വപ്നം, സുഷുപ്തി—ലഭിക്കുന്നു; ഇതിൽ ശരീരം കാരണമല്ല.
ഏവമ് ആത്മനി ജീവത്വമ് അന്യാവസ്ഥാത്രയാത്മനി । താപാമ്ഭസീവ വീചിത്വമ് അസ്മിന് കചതി ദേഹതാ
ഈ ആത്മാവിൽ ജീവിക്കുന്നതെന്ന അനുഭവം, അവസ്ഥയുടെ മൂന്നു നിലകളിൽ നിന്നുമാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. ഇത് ചൂടുള്ള വെള്ളത്തിൽ തിരകൾ ഉയരുന്നതുപോലെ, ഈ ശരീരഭാവത്തിൽ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മാറിമാറി കാണപ്പെടുന്നു.