അനന്തവിശ്രാന്തിതതേ പദേ വിശ്രാന്തമ് ആത്മനി । പ്രതിബിമ്ബമ് അഗൃഹ്ണന്തം സിതം മണിമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
അവൻ അനന്തമായ വിശ്രമത്തിൽ താനിൽ തന്നെ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവനെയും, പ്രതിഫലനം പിടിച്ചുപിടിക്കാതെ, വെളുത്ത മനിമുത്തുപോലെ ശാന്തമായി കിടക്കുന്നവനെയും കണ്ടു.
ഹേയോപാദേയസങ്കല്പവികല്പാഭ്യാം സമുജ്ഝിതമ് । സുപ്രബുദ്ധമതിം ധീരം ദദര്ശ തനയം ഭൃഗുഃ
എടുക്കണം, ഉപേക്ഷിക്കണം എന്നൊരു ഭാവവും ഇല്ലാതെ, ഉണർന്ന മനസ്സോടെ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ള മകനെയാണു ഭൃഗു കണ്ടത്.
തമ് ആലോക്യ ഭൃഗോഃ പുത്രം കാലോ ഭൃഗുമ് ഉവാച ഹ । വാക്യമ് അബ്ധിധ്വനിനിഭം തവ പുത്രസ് ത്വ് അസാവ് ഇതി
ഭൃഗുവിന്റെ മകനെ കണ്ടപ്പോൾ, കാലൻ ഭൃഗുവിനോട് സമുദ്രധ്വനിപോലുള്ള ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ മകൻ.'
വിബുധ്യതാമ് ഇതി ഗിരാ സമാധേര് വിരരാമ സഃ । ഭാര്ഗവോ ഽമ്ഭോദഘോഷേണ ശനൈര് ഇവ ശിഖണ്ഡഭൃത്
‘എഴുന്നേല്’ എന്ന വാക്ക് കേട്ടപ്പോള് ഭാര്ഗവന് സമാധിയില് നിന്നു പതിയെ ബോധം പ്രാപിച്ചു. മേഘഗര്ജ്ജനത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് പക്ഷിരാജാവ് ഉണരുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
ഉന്മീല്യ നേത്രേ സോ ഽപശ്യദ് അഗ്രേ കാലഭൃഗൂ പ്രഭൂ । സമോദയാവ് ഇവായാതൌ ദേവൌ ശശിദിവാകരൌ
അവന് കണ്ണുകള് തുറന്നപ്പോള് മുന്നില് പ്രകാശമുള്ള രണ്ടു ശക്തരായ കാലഭൃഗുക്കളെ കണ്ടു. അവര് ഒരുമിച്ച് പ്രത്യക്ഷമായ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായിരുന്നു.
കദമ്ബലതികാപീഠാദ് അഥോത്ഥായ നനാമ തൌ । സമം സമാഗതൌ കാന്തൌ വിപ്രൌ ഹരിഹരാവ് ഇവ
കദംബലതിയുടെ തണലില് നിന്നു എഴുന്നേറ്റു, അവന് ആ ഇരുവരോടും വണങ്ങി. ഒരുമിച്ച് വന്ന ആ മനോഹരരായ ബ്രാഹ്മണന്മാര് ഹരിയും ഹരിയും പോലെ ദിവ്യരൂപികളായിരുന്നു.
മിഥഃ കൃതസമാചാരാശ് ശിലായാം സമുപാവിശന് । മേരുപൃഷ്ഠേ ജഗത്പൂജ്യാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാ ഇവ
അന്യോന്യം ആശയവിനിമയം നടത്തി, അവര് എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഒരു പാറക്കലില് ഇരുന്നു. മേരുപര്വതത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന് ലോകം ആരാധിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഹരനും പോലെ അവരായിരുന്നു.
അഥ ശാന്തതപാ നാമ സ സമങ്ഗാതടേ ദ്വിജഃ । താവ് ഉവാച വചശ് ശാന്തമ് അമൃതസ്യന്ദസുന്ദരമ്
അപ്പോള് ആ നദീതീരത്ത് ശാന്തതപസ് എന്ന ബ്രാഹ്മണന് മധുരവും ശാന്തവുമായ, അമൃതം പോലെ മനോഹരമായ വാക്കുകള് അവരോടു പറഞ്ഞു.
ഭവതോര് ദര്ശനേനാഹമ് അദ്യ നിര്വൃതിമ് ആഗതഃ । സമമ് ആഗതയോര് ലോകം ശീതലോഷ്ണരുചോര് ഇവ
ഇന്ന് നിങ്ങളെ കണ്ടതിലൂടെ എനിക്ക് ആനന്ദം ലഭിച്ചു. തണുപ്പും ചൂടും പകരുന്ന ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഒരുമിച്ച് ലോകത്ത് പ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോള് ജനങ്ങള്ക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ.
യോ ന ശാസ്ത്രൈര് ന തപസാ ന ജ്ഞാനേന ന വിദ്യയാ । വിനഷ്ടോ മേ മനോമോഹഃ ക്ഷീണോ ഽസൌ ദര്ശനേന വാമ്
ശാസ്ത്രങ്ങളാലോ, തപസ്സിനാലോ, ജ്ഞാനത്താലോ, പഠനത്താലോ അകറ്റാനാവാത്ത എന്റെ മനസ്സിലെ ഭ്രമം, നിങ്ങളെ കണ്ടതിലൂടെ ഇപ്പോൾ അകന്നു പോയിരിക്കുന്നു.
ന തഥാ സുഖയന്ത്യ് അന്തര് നിര്മലാമൃതവൃഷ്ടയഃ । യഥാ പ്രഹര്ഷയന്ത്യ് ഏതാ മഹതാമ് ഏവ ദൃഷ്ടയഃ
ശുദ്ധമായ അമൃതം പോലെ ഉള്ള ആന്തരികാനുഭവങ്ങൾ പോലും, മഹാത്മാക്കളെ കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല.
ചരണാഭ്യാമ് ഇമം ദേശം ഭവന്തൌ ഭൂരിതേജസൌ । കൌ പവിത്രിതവന്തൌ നശ് ശശാങ്കാര്കാവ് ഇവാമ്ബരമ്
വലിയ തേജസ്സോടെ ഇരുവരും ഈ ദേശത്ത് കാലുകുത്തിയതുകൊണ്ട്, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ആകാശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ഭൂമി വിശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവന്തം പ്രോവാച ഭൃഗുര് ജന്മാന്തരാത്മജമ് । സ്മരാത്മാനം പ്രബുദ്ധോ ഽസി നാജ്ഞോ ഽസീതി രഘൂദ്വഹ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഭൃഗു തന്റെ മുൻജന്മപുത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ സ്വരൂപം ഓർക്കു; നീ ഉണർന്നവനാണ്, അജ്ഞാനിയല്ല, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.'
പ്രബോധിതോ ഽസൌ ഭൃഗുണാ ജന്മാന്തരദശാ നിജാഃ । മുഹൂര്തമാത്രം സസ്മാര ധ്യാനോന്മീലിതലോചനഃ
ഭൃഗു ഉണർത്തിയതോടെ, അവൻ തന്റെ മുൻജന്മങ്ങളുടെ അവസ്ഥകൾ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനത്തിൽ കണ്ണുതുറന്ന് ഓർത്തെടുത്തു.
അഥാസൌ വിസ്മയസ്മേരമുഖോ മുദിതമാനസഃ । വിതര്കമന്ഥരാം വാചമ് ഉവാച വദതാം വരഃ
അതിനുശേഷം, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മുഖത്തും സന്തോഷപൂർണ്ണമായ മനസ്സോടും, ആ ശ്രേഷ്ഠവക്താവ് ആലോചനയോടെ മന്ദഗതിയിലുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ജയത്യ് അവിരതാരമ്ഭാ നിയതിഃ പരമാത്മനഃ । യദ്വശാദ് ഇദമ് ആഭോഗി ജഗച്ചക്രം വിവര്തതേ
പരമാത്മാവിന്റെ അനന്തമായ പ്രവർത്തനശക്തിക്ക് ജയം. അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ ലോകചക്രം ആനന്ദം നിറഞ്ഞതായി നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മമാനന്താന്യ് അതീതാനി ജന്മാന്യ് അവിദിതാനി ഹ । താനി താന്തദശാഢ്യാനി സംസ്മൃതാന്യ് ഉചിതാനി ച
എന്റെ അനന്തമായ പഴയ ജന്മങ്ങൾ എനിക്ക് അറിയാത്തവയായിരുന്നു. അവയുടെ അവസ്ഥകളും അനുഭവങ്ങളും ഇപ്പോൾ ഓർമ്മയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
ഭുക്താനി ബഹുകാര്യാണി വിചിത്രവിഭവാന്യ് അതി । ദശാഫലാന്യ് അനന്താനി കല്പാന്തകലിതാനി ച
നാനാവിധ പ്രവർത്തികളും അത്ഭുതകരമായ ഐശ്വര്യങ്ങളും ഞാൻ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അനന്തമായ അവസ്ഥകളുടെ ഫലങ്ങൾ, കാലപരിധി കടന്നവയും, എനിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദൃഷ്ടാഃ കഠിനസംരമ്ഭാ വിഭവോപാര്ജനഭ്രമാഃ । വിഹൃതം വീതശോകാസു ചിരം മേരുസ്ഥലീഷു ച
ഐശ്വര്യം സമ്പാദിക്കാൻ ഉണ്ടായ കഠിനമായ പരിശ്രമങ്ങളും ഭ്രമങ്ങളും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ദു:ഖമില്ലാതെ ഞാൻ ദീർഘകാലം മേരു പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പീതമ് ആമോദി മന്ദാരകുസുമാരുണിതം പയഃ । മന്ദാകിന്യാസ് സകല്ഹാരം തടേഷ്വ് അമരഭൂഭൃതഃ
മന്ദാകിനിയുടെ തീരങ്ങളിൽ, ദേവന്മാർ സുഗന്ധമുള്ള, മന്ദാരപൂക്കൾ കൊണ്ട് ചുവപ്പു ചേർന്ന പാൽയും എല്ലാത്തരം വിഭവങ്ങളും ആസ്വദിച്ചു.
ഭ്രാന്തം സന്താനകുഞ്ജേഷു ഫുല്ലഹേമലതാലിഷു । മേരൌ കല്പതരുച്ഛായാപുഷ്പസുന്ദരസാനുഷു
അവർ കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ തോട്ടങ്ങളിലും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള പാറകളും ഉയർന്ന പനമരങ്ങളും നിറഞ്ഞ, കൽപ്പവൃക്ഷങ്ങളുടെ തണലും പൂവുകളും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്ന മെരുവിന്റെ മലഞ്ചെരിവുകളിലും സഞ്ചരിച്ചു.
ന തദ് അസ്തി ന യദ് ഭുക്തം ന തദ് അസ്തി ന യത് കൃതമ് । ന തദ് അസ്തി ന യദ് ദൃഷ്ടമ് ഇഷ്ടാനിഷ്ടാസു ദൃഷ്ടിഷു
ഇഷ്ടമോ അനിഷ്ടമോ, കണ്ണ് കണ്ടതിലോ, ആസ്വദിക്കാത്തതോ ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തതോ കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതോ ഒന്നുമില്ല.
ജ്ഞാതം ജ്ഞാതവ്യമ് അധുനാ ദൃഷ്ടം ദ്രഷ്ടവ്യമ് അക്ഷതമ് । വിശ്രാന്തോ ഽസ്മി ചിരശ്രാന്തോ ഗതോ മേ സകലോ ഭ്രമഃ
ഇപ്പോൾ അറിയേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ അറിഞ്ഞു, കാണേണ്ടതെല്ലാം ഞാൻ കണ്ടു, ദീർഘകാലം ക്ഷീണിച്ച ഞാൻ വിശ്രമം കണ്ടെത്തി, എന്റെ എല്ലാ ഭ്രമവും വിട്ടുപോയി.
ഉത്തിഷ്ഠ താത ഗച്ഛാമഃ പശ്യാമോ മന്ദരസ്ഥിതാമ് । താം തനും താവദ് ആശുഷ്കാം ശുഷ്കാം വനലതാമ് ഇവ
എഴുന്നേല്, മകനേ, നമുക്ക് പോയി മന്ദരപർവതത്തിൽ കിടക്കുന്ന ആ ശരീരം കണ്ടു വരാം. ഇപ്പോൾ അതു ഉണങ്ങിയ കാട്ടുവള്ളിപോലെ ഉണങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
നാസമീഹിതമ് അസ്തീഹ ന സമീഹിതമ് അസ്തി മേ । നിയതേ രചനാം ദ്രഷ്ടും കേവലം വിഹരാമ്യ് അഹമ്
ഇവിടെ എനിക്ക് ആഗ്രഹിക്കേണ്ടതൊന്നുമില്ല, ഒഴിവാക്കേണ്ടതൊന്നുമില്ല. വിധിയുടെ കളി നോക്കി ഞാൻ വെറുതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കിമ് ഇതി സുഭഗമ് ആര്യസേവിതം തത് സ്ഥിരമ് അനുയാമി മദേകഭാവബുദ്ധ്യാ । തദ് അലമ് അഭിമതാമതൈര് മമാസ്തു പ്രകൃതമ് ഇമം വ്യവഹാരമ് ആചരാമി
സദാചാരികൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും ഉത്തമമെന്നു കരുതുന്നതും ഞാൻ ഒരേ മനസ്സോടെ പിന്തുടരേണ്ടതെന്തിനാണ്? എനിക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള അഭിപ്രായങ്ങൾ എനിക്കുണ്ടായിരിക്കട്ടെ; ഞാൻ ഈ സ്വാഭാവികമായ പെരുമാറ്റം മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്.
ക്രമാദ് ആകാശമ് ആക്രമ്യ നിര്ഗത്യാമ്ബുദകോടരൈഃ । സമ്പ്രാപുസ് സിദ്ധമാര്ഗേണ മന്ദരം ഹേമകന്ദരമ്
അവരേൽപ്പിച്ച് ആകാശത്തിലേക്ക് കയറി, മേഘങ്ങളിലൂടെയുള്ള വഴികളിൽകൂടെ കടന്ന്, സിദ്ധന്മാരുടെ പാതയിലൂടെ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ഗുഹകളുള്ള മന്ദരപർവതത്തിലെത്തിച്ചു.
അധിത്യകായാം തസ്യാദ്രേര് ആര്ദ്രപര്ണാവഗുണ്ഠിതാമ് । ദദര്ശ ഭാര്ഗവശ് ശുഷ്കാം പൂര്വജന്മോദ്ഭവാം തനുമ്
ആ മലയുടെ അടിവാരത്തിലെ വയലിൽ, ഭൃഗുവംശജൻ ഒരു പഴയ ജന്മത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ, ഇപ്പൊഴൊരിക്കലും ജീവൻ ഇല്ലാത്ത, ഈർപ്പം ഉള്ള ഇലകളാൽ മൂടിയ ഒരു ഉണങ്ങിയ ശരീരം കണ്ടു.
ഉവാച ചേദം ഹേ താത തന്വീ തനുര് ഇയം ഹി സാ । യാ ത്വയാ സുഖസമ്ഭോഗൈഃ പുരാ സമഭിലാലിതാ
അവൻ പറഞ്ഞു: "പ്രിയനേ, ഈ സുന്ദരമായ ശരീരം തന്നെയാണ് നീ ഒരിക്കൽ സുഖവും ആനന്ദവും നൽകി സ്നേഹിച്ചിരുന്നത്."
ഇയം സാ മത്തനുര് യസ്യാ മന്ദാരകുസുമോത്കരൈഃ । രചിതാശ് ശീതലാശ് ശയ്യാ മേരൂപവനഭൂമിഷു
ഇവളാണ് ആ മദംപിടിച്ച ശരീരം, മേരു പർവതത്തിലെ തോട്ടങ്ങളിൽ, മന്ദാരപൂക്കളുടെ കൂമ്പാരത്തിൽ തണുത്ത കിടക്കകൾ ഒരുക്കിയിരുന്നത്.