പുഷ്പഭാരപിനദ്ധാങ്ഗാന് വൃക്ഷാന് പവനകമ്പിതാന് । ക്ഷീവാന് ഇവ മധുപ്രാപ്തൌ ഘൂര്ണന്മധുകരേക്ഷണാന്
പൂക്കളുടെ ഭാരത്തിൽ ശാഖകൾ കുനിയുന്ന, കാറ്റിൽ കുലുങ്ങുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, തേൻ ലഭിച്ചപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ചവരെപ്പോലെ, അവയുടെ ചുറ്റും ചുറ്റും അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന മധുകരങ്ങൾ ഉണർന്ന കണ്ണുകളോടെ കാണപ്പെടുന്നു.
ശൈലരാജശ്രിയം സ്ഫീതാം പശ്യന്തൌ താവ് ഇതസ് തതഃ । പ്രാപ്തവന്തൌ വസുമതീം പുരപത്തനമണ്ഡിതാമ്
പർവ്വതരാജാവിന്റെ മഹത്വവും സമൃദ്ധിയും കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ഇരുവരും ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു, നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമിയിൽ എത്തി.
ക്ഷണാദ് അവാപതുസ് തത്ര പുഷ്പലോലതരങ്ഗിണീമ് । സമങ്ഗാം സരിതം സാധൂ സര്വപുഷ്പമയീമ് ഇവ
അവിടെ, അവർ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പൂക്കൾക്കിടയിൽ കളിക്കുന്ന തിരമാലകളുള്ള, മനോഹരവും പൂർണ്ണവുമായ, പൂക്കൾകൊണ്ടു തന്നെ നിർമ്മിതമായതുപോലെയുള്ള ഒരു നദിയിൽ എത്തി.
ദദര്ശാഥ തടേ തസ്യാഃ കസ്മിംശ്ചിത് തനയം ഭൃഗുഃ । ദേഹാന്തരപരാവൃത്തം ഭാവമ് അന്യമ് ഉപാഗതമ്
അത്തിൻ്റെ തീരത്ത്, ഭൃഗു ഒരു യുവാവിനെ കണ്ടു; അവൻ പഴയ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന് മറ്റൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് കടന്നവനായിരുന്നു.
ശാന്തേന്ദ്രിയം സമാധിസ്ഥമ് അചഞ്ചലമനോമൃഗമ് । സുചിരാദ് ഇവ വിശ്രാന്തം സുചിരം ശ്രമശാന്തയേ
അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശാന്തമായിരുന്നു, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്നതും മനസ്സ് അശാന്തമില്ലാതെയും ഉറച്ചതുമായിരുന്നതും, ദീർഘകാലം വിശ്രമിച്ച ശേഷം ദീർഘമായ ക്ഷീണം മാറിയതുപോലെയായിരുന്നു.
ചിന്തയന്തമ് ഇവാനന്താശ് ചിരഭുക്താശ് ചിരോജ്ഝിതാഃ । സംസാരസാഗരഗതീര് ഹര്ഷശോകനിരന്തരാഃ
അവസാനമില്ലാത്ത ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിലെ യാത്രകള്, അനന്തമായി സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞവ, ഒരിക്കല് ആസ്വദിച്ചെങ്കിലും ഇപ്പോള് ഏറെക്കാലമായി വിട്ടുകളഞ്ഞതുപോലെ, ഓര്മ്മയില് മാത്രം തെളിയുന്നതുപോലെയാണ്.
നൂനം നിശ്ചലതാം യാതമ് അതിഭ്രമിതചക്രവത് । അനന്തജഗദാവര്തവിവര്താതിശയാദ് ഇവ
അതിനിപ്പോള് പൂര്ണമായ ശാന്തി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു, അത്യന്തം ഭ്രമിച്ച ചക്രം ഒടുവില് നിര്ത്തിയതുപോലെയും, അനന്തമായ ലോകങ്ങളുടെ ചുറ്റിപ്പറക്കലിലൂടെ അതിവേഗം തിരിഞ്ഞതിന്റെ ഫലമായതുപോലെയും.
ഏകാന്തസംസ്ഥിതം കാന്തം കാന്ത്യൈകാകിനമ് ആശ്രിതമ് । ഉപശാന്തേഹിതം ത്യക്തചിത്തസമ്ഭ്രമസങ്ഗമമ്
അവനെ അവന് കണ്ടത് പൂര്ണമായ ഏകാന്തതയില് വിശ്രമിക്കുന്നവനായി, സ്വയം പ്രകാശം മാത്രം ആശ്രയിച്ച് മനോഹരനായി, മനസ്സിന്റെ കലഹവും ആശങ്കകളും പൂര്ണമായും വിട്ട്, സമാധാനപൂര്വ്വം ഇരിക്കുന്നവനായി.
നിര്വികല്പസമാധിസ്ഥം വിരതം ദ്വന്ദ്വവൃത്തിതഃ । ഹസന്തമ് അഖിലാ ലോകഗതീശ് ശീതലയാ ധിയാ
ചിന്തകളെ അതിജയിച്ച സമാധിയില് ഇരിക്കുന്നവനായി, ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ കളിയില് നിന്നും പിന്മാറി, ലോകത്തിലെ എല്ലാ യാത്രകളെയും ശാന്തമായ മനസ്സോടെ പുഞ്ചിരിയോടെ നോക്കുന്നവനായി അവനെ കണ്ടു.
വിദിതാഖിലവൃത്താന്തം വിഗതാശേഷകൌതുകമ് । നിരസ്തകല്പനാജാലമ് ആലമ്ബിതമഹാപദമ്
അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാ കൗതുകവും വിട്ട്, കെട്ടുകഥകളെല്ലാം തള്ളിപ്പറഞ്ഞ്, പരമാവസ്ഥയിൽ ആശ്രയം പിടിച്ചവനെയും അവൻ കണ്ടു.
അനന്തവിശ്രാന്തിതതേ പദേ വിശ്രാന്തമ് ആത്മനി । പ്രതിബിമ്ബമ് അഗൃഹ്ണന്തം സിതം മണിമ് ഇവ സ്ഥിതമ്
അവൻ അനന്തമായ വിശ്രമത്തിൽ താനിൽ തന്നെ വിശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നവനെയും, പ്രതിഫലനം പിടിച്ചുപിടിക്കാതെ, വെളുത്ത മനിമുത്തുപോലെ ശാന്തമായി കിടക്കുന്നവനെയും കണ്ടു.
ഹേയോപാദേയസങ്കല്പവികല്പാഭ്യാം സമുജ്ഝിതമ് । സുപ്രബുദ്ധമതിം ധീരം ദദര്ശ തനയം ഭൃഗുഃ
എടുക്കണം, ഉപേക്ഷിക്കണം എന്നൊരു ഭാവവും ഇല്ലാതെ, ഉണർന്ന മനസ്സോടെ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ള മകനെയാണു ഭൃഗു കണ്ടത്.
തമ് ആലോക്യ ഭൃഗോഃ പുത്രം കാലോ ഭൃഗുമ് ഉവാച ഹ । വാക്യമ് അബ്ധിധ്വനിനിഭം തവ പുത്രസ് ത്വ് അസാവ് ഇതി
ഭൃഗുവിന്റെ മകനെ കണ്ടപ്പോൾ, കാലൻ ഭൃഗുവിനോട് സമുദ്രധ്വനിപോലുള്ള ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു: 'ഇവൻ തന്നെയാണ് നിന്റെ മകൻ.'
വിബുധ്യതാമ് ഇതി ഗിരാ സമാധേര് വിരരാമ സഃ । ഭാര്ഗവോ ഽമ്ഭോദഘോഷേണ ശനൈര് ഇവ ശിഖണ്ഡഭൃത്
‘എഴുന്നേല്’ എന്ന വാക്ക് കേട്ടപ്പോള് ഭാര്ഗവന് സമാധിയില് നിന്നു പതിയെ ബോധം പ്രാപിച്ചു. മേഘഗര്ജ്ജനത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് പക്ഷിരാജാവ് ഉണരുന്നതുപോലെ ആയിരുന്നു അത്.
ഉന്മീല്യ നേത്രേ സോ ഽപശ്യദ് അഗ്രേ കാലഭൃഗൂ പ്രഭൂ । സമോദയാവ് ഇവായാതൌ ദേവൌ ശശിദിവാകരൌ
അവന് കണ്ണുകള് തുറന്നപ്പോള് മുന്നില് പ്രകാശമുള്ള രണ്ടു ശക്തരായ കാലഭൃഗുക്കളെ കണ്ടു. അവര് ഒരുമിച്ച് പ്രത്യക്ഷമായ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായിരുന്നു.
കദമ്ബലതികാപീഠാദ് അഥോത്ഥായ നനാമ തൌ । സമം സമാഗതൌ കാന്തൌ വിപ്രൌ ഹരിഹരാവ് ഇവ
കദംബലതിയുടെ തണലില് നിന്നു എഴുന്നേറ്റു, അവന് ആ ഇരുവരോടും വണങ്ങി. ഒരുമിച്ച് വന്ന ആ മനോഹരരായ ബ്രാഹ്മണന്മാര് ഹരിയും ഹരിയും പോലെ ദിവ്യരൂപികളായിരുന്നു.
മിഥഃ കൃതസമാചാരാശ് ശിലായാം സമുപാവിശന് । മേരുപൃഷ്ഠേ ജഗത്പൂജ്യാ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാ ഇവ
അന്യോന്യം ആശയവിനിമയം നടത്തി, അവര് എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് ഒരു പാറക്കലില് ഇരുന്നു. മേരുപര്വതത്തിന്റെ മുകളിലിരുന്ന് ലോകം ആരാധിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഹരനും പോലെ അവരായിരുന്നു.
അഥ ശാന്തതപാ നാമ സ സമങ്ഗാതടേ ദ്വിജഃ । താവ് ഉവാച വചശ് ശാന്തമ് അമൃതസ്യന്ദസുന്ദരമ്
അപ്പോള് ആ നദീതീരത്ത് ശാന്തതപസ് എന്ന ബ്രാഹ്മണന് മധുരവും ശാന്തവുമായ, അമൃതം പോലെ മനോഹരമായ വാക്കുകള് അവരോടു പറഞ്ഞു.
ഭവതോര് ദര്ശനേനാഹമ് അദ്യ നിര്വൃതിമ് ആഗതഃ । സമമ് ആഗതയോര് ലോകം ശീതലോഷ്ണരുചോര് ഇവ
ഇന്ന് നിങ്ങളെ കണ്ടതിലൂടെ എനിക്ക് ആനന്ദം ലഭിച്ചു. തണുപ്പും ചൂടും പകരുന്ന ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഒരുമിച്ച് ലോകത്ത് പ്രത്യക്ഷമാകുമ്പോള് ജനങ്ങള്ക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ.
യോ ന ശാസ്ത്രൈര് ന തപസാ ന ജ്ഞാനേന ന വിദ്യയാ । വിനഷ്ടോ മേ മനോമോഹഃ ക്ഷീണോ ഽസൌ ദര്ശനേന വാമ്
ശാസ്ത്രങ്ങളാലോ, തപസ്സിനാലോ, ജ്ഞാനത്താലോ, പഠനത്താലോ അകറ്റാനാവാത്ത എന്റെ മനസ്സിലെ ഭ്രമം, നിങ്ങളെ കണ്ടതിലൂടെ ഇപ്പോൾ അകന്നു പോയിരിക്കുന്നു.
ന തഥാ സുഖയന്ത്യ് അന്തര് നിര്മലാമൃതവൃഷ്ടയഃ । യഥാ പ്രഹര്ഷയന്ത്യ് ഏതാ മഹതാമ് ഏവ ദൃഷ്ടയഃ
ശുദ്ധമായ അമൃതം പോലെ ഉള്ള ആന്തരികാനുഭവങ്ങൾ പോലും, മഹാത്മാക്കളെ കാണുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സന്തോഷം നൽകുന്നില്ല.
ചരണാഭ്യാമ് ഇമം ദേശം ഭവന്തൌ ഭൂരിതേജസൌ । കൌ പവിത്രിതവന്തൌ നശ് ശശാങ്കാര്കാവ് ഇവാമ്ബരമ്
വലിയ തേജസ്സോടെ ഇരുവരും ഈ ദേശത്ത് കാലുകുത്തിയതുകൊണ്ട്, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ആകാശത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ഭൂമി വിശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്തവന്തം പ്രോവാച ഭൃഗുര് ജന്മാന്തരാത്മജമ് । സ്മരാത്മാനം പ്രബുദ്ധോ ഽസി നാജ്ഞോ ഽസീതി രഘൂദ്വഹ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ഭൃഗു തന്റെ മുൻജന്മപുത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ സ്വരൂപം ഓർക്കു; നീ ഉണർന്നവനാണ്, അജ്ഞാനിയല്ല, രഘുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.'
പ്രബോധിതോ ഽസൌ ഭൃഗുണാ ജന്മാന്തരദശാ നിജാഃ । മുഹൂര്തമാത്രം സസ്മാര ധ്യാനോന്മീലിതലോചനഃ
ഭൃഗു ഉണർത്തിയതോടെ, അവൻ തന്റെ മുൻജന്മങ്ങളുടെ അവസ്ഥകൾ ഒരു നിമിഷം ധ്യാനത്തിൽ കണ്ണുതുറന്ന് ഓർത്തെടുത്തു.
അഥാസൌ വിസ്മയസ്മേരമുഖോ മുദിതമാനസഃ । വിതര്കമന്ഥരാം വാചമ് ഉവാച വദതാം വരഃ
അതിനുശേഷം, അത്ഭുതം നിറഞ്ഞ മുഖത്തും സന്തോഷപൂർണ്ണമായ മനസ്സോടും, ആ ശ്രേഷ്ഠവക്താവ് ആലോചനയോടെ മന്ദഗതിയിലുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ജയത്യ് അവിരതാരമ്ഭാ നിയതിഃ പരമാത്മനഃ । യദ്വശാദ് ഇദമ് ആഭോഗി ജഗച്ചക്രം വിവര്തതേ
പരമാത്മാവിന്റെ അനന്തമായ പ്രവർത്തനശക്തിക്ക് ജയം. അവന്റെ ഇച്ഛയാൽ ഈ ലോകചക്രം ആനന്ദം നിറഞ്ഞതായി നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
മമാനന്താന്യ് അതീതാനി ജന്മാന്യ് അവിദിതാനി ഹ । താനി താന്തദശാഢ്യാനി സംസ്മൃതാന്യ് ഉചിതാനി ച
എന്റെ അനന്തമായ പഴയ ജന്മങ്ങൾ എനിക്ക് അറിയാത്തവയായിരുന്നു. അവയുടെ അവസ്ഥകളും അനുഭവങ്ങളും ഇപ്പോൾ ഓർമ്മയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.
ഭുക്താനി ബഹുകാര്യാണി വിചിത്രവിഭവാന്യ് അതി । ദശാഫലാന്യ് അനന്താനി കല്പാന്തകലിതാനി ച
നാനാവിധ പ്രവർത്തികളും അത്ഭുതകരമായ ഐശ്വര്യങ്ങളും ഞാൻ അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. അനന്തമായ അവസ്ഥകളുടെ ഫലങ്ങൾ, കാലപരിധി കടന്നവയും, എനിക്ക് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ദൃഷ്ടാഃ കഠിനസംരമ്ഭാ വിഭവോപാര്ജനഭ്രമാഃ । വിഹൃതം വീതശോകാസു ചിരം മേരുസ്ഥലീഷു ച
ഐശ്വര്യം സമ്പാദിക്കാൻ ഉണ്ടായ കഠിനമായ പരിശ്രമങ്ങളും ഭ്രമങ്ങളും ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ദു:ഖമില്ലാതെ ഞാൻ ദീർഘകാലം മേരു പർവ്വതശൃംഗങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
പീതമ് ആമോദി മന്ദാരകുസുമാരുണിതം പയഃ । മന്ദാകിന്യാസ് സകല്ഹാരം തടേഷ്വ് അമരഭൂഭൃതഃ
മന്ദാകിനിയുടെ തീരങ്ങളിൽ, ദേവന്മാർ സുഗന്ധമുള്ള, മന്ദാരപൂക്കൾ കൊണ്ട് ചുവപ്പു ചേർന്ന പാൽയും എല്ലാത്തരം വിഭവങ്ങളും ആസ്വദിച്ചു.