സ്വയാ വാസനയാ ലോകോ യദ് യത് കര്മ കരോതി യഃ । സ തഥൈവ തദ് ആപ്നോതി നേതരസ്യാത്ര കര്തൃതാ
ലോകത്തിലെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമാണ് അവർ അനുഭവിക്കുന്നത്; ഇതിൽ മറ്റൊരാളുടെ പങ്കില്ല.
നാനുസംഹിതമ് അന്തര് യന് മനോവാസനയാ സ്വയാ । കോ നാമ ഭുവനേ സോ ഽസ്തി തത് കര്തും യസ്യ ശക്തതാ
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം കൂടാതെ ഈ ലോകത്ത് എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി ആര്ക്കാണ് ഉണ്ടാവുക?
യേ സ്വര്ഗനരകാഭോഗാ യാസ് സ്വര്ഗനരകൈഷണാഃ । സ്വമനോമനനേന്ദോസ് സ നിഷ്ഷ്യന്ദോ മാന്ദ്യദുഃഖദഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിലും നരകത്തിലും അനുഭവിക്കുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും, അവയ്ക്കുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം മാത്രമാണ്; അതിന്റെ ഫലം മന്ദതയും ദു:ഖവും മാത്രമേയുള്ളൂ.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന ശബ്ദസന്ദര്ഭകാരിണാ । ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവന് യാമോ യത്ര തേ തനയസ് സ്ഥിതഃ
ഇവിടെ കൂടുതൽ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? മഹാനേ, എഴുന്നേറ്റു നമുക്ക് നിങ്ങളുടെ മകൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം.
സര്വം ചിത്തശരീരേണ ഭുക്ത്വാ ശുക്രഃ ക്ഷണാദ് ഇഹ । അദ്യേന്ദുരശ്മിസങ്ഘട്ടാത് സമങ്ഗാതാപസസ് സ്ഥിതഃ
മനസ്സിന്റെ ശരീരത്തിൽ എല്ലാം അനുഭവിച്ചശേഷം, ശുക്രൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഇന്നലെ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ ചേർന്നതുകൊണ്ട് സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്പ്രാണപവനശ് ചിത്ത്വയുക്ത ഇന്ദ്വംശുഗഃ ഫലമ് । അവശ്യായതയാ ഭൂത്വാ വീര്യത്വേന നരസ് സ്ഥിതഃ
ആ പ്രാണവായു മനസ്സുമായി ചേർന്ന്, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളുടെ ഫലം വഹിച്ച്, മഴപോലെ മാറി, പുരുഷനിൽ വീര്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് കാലോ ഹസന്ന് ഇവ ജഗദ്ഗതീഃ । ഹസ്താദ് ധസ്തേന ജഗ്രാഹ ഭൃഗുമ് ഇന്ദുമ് ഇവാംശുമാന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ കാലൻ ലോകത്തിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളെപോലെ പുഞ്ചിരിച്ച്, ഭൃഗുവിന്റെ കൈ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു, സൂര്യൻ ചന്ദ്രകിരണം പിടിക്കുന്നതുപോലെ.
അഹോ നു ചിത്രാ നിയതേര് വ്യവസ്ഥേതി വദഞ് ശനൈഃ । ഭഗവാന് ഭൃഗുര് ഉത്തസ്ഥാവ് ഉദയാദ്രേര് യഥാ രവിഃ
'നിശ്ചയമായും വിധിയുടെ ക്രമീകരണങ്ങൾ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്' എന്ന് மெതുകെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ ഭൃഗു കിഴക്കൻ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉദയസൂര്യൻ ഉയരുന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
തേജോനിധീ സുസമസങ്ഗസമുത്ഥിതൌ തൌ ഭാതസ് തദാ വരവനേ സതമാലജാലേ । തുല്യോദയാവ് ഇവ നഭസ്യ് അമലേ വിഹര്തുമ് അഭ്യുദ്യതാവ് അജലദൌ സകലേന്ദുസൂര്യൌ
പ്രകാശത്തിന്റെ ഇരട്ട നിധികൾപോലെ ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന അവർ, മനോഹരമായ വനത്തിൽ കറുത്ത തമാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു; വൃത്തചന്ദ്രനും സൂര്യനും വൃത്താകാശത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന്, മേഘവും വെള്ളവും നിറഞ്ഞ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ തയ്യാറായി.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്കു നീങ്ങി, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. സഭയിലെ എല്ലാവരും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു, അസ്തമയ സൂര്യന്റെ മൃദുലമായ കിരണങ്ങൾക്കൊപ്പം അവരും പോയി.
തൌ ശൈലാദ് അവരോഹന്തൌ ദൃഷ്ടവന്തൌ മഹാദ്യുതീ । നവഹേമലതാജാലകുഞ്ജസുപ്താന് നഭശ്ചരാന്
അവർ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോൾ, പുതിയ പൊൻവള്ളികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുഞ്ചുകളിൽ ഉറങ്ങുന്ന അതീവ തേജസ്സുള്ള ദേവതകളെ അവർ കണ്ടു.
വല്ലീവലയദോലാഭിഃ ക്രീഡന്തീര് ഗഗനാങ്ഗനാഃ । ഹരിണീമുഗ്ധമുഗ്ധാക്ഷിപ്രേക്ഷിതസ്മാരിതോത്പലാഃ
വള്ളികൾകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങളും ഊഞ്ഞാലുകളും ഉപയോഗിച്ച് ആകാശവനിതകൾ കളിച്ചു; മാൻപോലെ നിർമലമായ കണ്ണുകളാൽ നോക്കി, അവരുടെ മനോഹരമായ കണ്ണുകൾ കമലങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
സിംഹാന് അധ്യാസിതോത്തുങ്ഗശിലാശകലവിഷ്ടരാന് । ധൃതാകാരാന് ഇവോത്സാഹാന് ഹേലാദൃഷ്ടജഗത്ത്രയാന്
ഉയർന്ന പാറക്കഷണങ്ങളിൽ ഇരുന്ന സിംഹങ്ങളെ അവർ കണ്ടു; അവ ശക്തിയുടെ രൂപങ്ങൾപോലെയും, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അവഗണിച്ച് നോക്കുന്നവരായും തോന്നി.
താലോത്താലലതാന്യസ്തഹസ്താന് ഹസ്തിഘടാപതീന് । മദാവലേപനിദ്രാലൂന് മദാന് മൂര്തിമ് ഇവാസ്ഥിതാന്
താളിന്റെയും വള്ളിയുടെയും തണ്ടുകളിൽ കൈ വെച്ച് നിന്ന, മദം കയറി മയങ്ങി നിന്ന, അഭിമാനത്തിന്റെ രൂപംപോലെ തോന്നുന്ന ആനകളെ അവർ കണ്ടു.
പുഷ്പകേസരരക്താങ്ഗപവനാരുണവാലധീന് । ചഞ്ചലാംശ് ചമരാംശ് ചാരു ഭൂഭൃന്മങ്ഗലചാലിതാന്
പൂക്കളുടെ പൊടിയും കാറ്റും കൊണ്ട് ശരീരം ചുവപ്പായ, വാൽ കുലുക്കി ഭൂമിയിൽ മനോഹരമായി ചലിക്കുന്ന ചാമരകളെയും അവർ കണ്ടു.
കൃതാജസ്രപതത്പുഷ്പധാരാസാരനിമജ്ജനാന് । ഭ്രമരാന് സര്ജഖര്ജൂരശാഖാശരണതാം ഗതാന്
തുടർച്ചയായി വീണു വരുന്ന പൂക്കളുടെ മഴയിൽ മുഴുകി, സർജമരത്തിലും ഈന്തപ്പനയിലും ശാഖകളിൽ അഭയം തേടുന്ന തേൻചീറ്റകളെയും അവർ കണ്ടു.
പരസ്പരഫലാഘാതക്ഷ്വേഡാവിജിതകീചകാന് । ധാതുപാടലസദ്വക്ത്രാന് മര്കടാന് അടനോത്കടാന്
ഒരേമുതൽ മറ്റൊരുത്തരേയ്ക്ക് പഴം എറിഞ്ഞ്, കൂവലും ശബ്ദവും ഉണ്ടാക്കി, ധാതുവർണ്ണമുള്ള മുഖങ്ങളോടെ കാട്ടിൽ അലയുന്ന കുരങ്ങുകളെയും അവർ കണ്ടു.
ലതാവിതാനസഞ്ഛന്നസാനൂപവനമന്ദിരാന് । സിദ്ധാന് അമരനാരീഭിര് മന്ദാരകുസുമാഹതാന്
വള്ളികൾ കൊണ്ട് മറച്ചിരിക്കുന്ന മലകുന്നുകളും, തോട്ടങ്ങളും, കൊട്ടാരങ്ങളും, അവിടെ സിദ്ധന്മാർക്ക് ദേവതാസ്ത്രീയർ മന്ദാരപൂക്കൾ അണിഞ്ഞ് സേവനം ചെയ്യുന്നു.
ധാതുപാടലനിര്വാരിപയോദപടസംവൃതാന് । തടാന് അജനസംസര്ഗാന് ബൌദ്ധാന് പ്രവ്രാജിതാന് ഇവ
ഖനിജങ്ങളുടെ പാളികൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട്, മേഘപ്പടലങ്ങൾ കൊണ്ട് മറഞ്ഞ്, ആരും എത്താത്ത തീരങ്ങൾ, ലോകബന്ധങ്ങൾ വിട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്ന ബൗദ്ധ സന്യാസികളെപ്പോലെയാണ്.
സരിതഃ കുന്ദമന്ദാരപിനദ്ധലഹരീഘടാഃ । സാഗരോത്കതയേവാത്തമധുമാസപ്രസാധനാഃ
കുണ്ടും മന്ദാരവും പൂക്കൾ കൂട്ടമായി ചേർന്ന് തിരകൾ പിണഞ്ഞ്, സമുദ്രം തന്നെ അവയെ പിടിച്ചുവെന്നതുപോലെ, വസന്തകാലത്തിന്റെ പുതുമയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നദികൾ.
പുഷ്പഭാരപിനദ്ധാങ്ഗാന് വൃക്ഷാന് പവനകമ്പിതാന് । ക്ഷീവാന് ഇവ മധുപ്രാപ്തൌ ഘൂര്ണന്മധുകരേക്ഷണാന്
പൂക്കളുടെ ഭാരത്തിൽ ശാഖകൾ കുനിയുന്ന, കാറ്റിൽ കുലുങ്ങുന്ന വൃക്ഷങ്ങൾ, തേൻ ലഭിച്ചപ്പോൾ ക്ഷീണിച്ചവരെപ്പോലെ, അവയുടെ ചുറ്റും ചുറ്റും അലഞ്ഞു നടക്കുന്ന മധുകരങ്ങൾ ഉണർന്ന കണ്ണുകളോടെ കാണപ്പെടുന്നു.
ശൈലരാജശ്രിയം സ്ഫീതാം പശ്യന്തൌ താവ് ഇതസ് തതഃ । പ്രാപ്തവന്തൌ വസുമതീം പുരപത്തനമണ്ഡിതാമ്
പർവ്വതരാജാവിന്റെ മഹത്വവും സമൃദ്ധിയും കാണിച്ചുകൊണ്ട്, ഇരുവരും ഇവിടെ അവിടെ സഞ്ചരിച്ചു, നഗരങ്ങളും ഗ്രാമങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭൂമിയിൽ എത്തി.
ക്ഷണാദ് അവാപതുസ് തത്ര പുഷ്പലോലതരങ്ഗിണീമ് । സമങ്ഗാം സരിതം സാധൂ സര്വപുഷ്പമയീമ് ഇവ
അവിടെ, അവർ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് പൂക്കൾക്കിടയിൽ കളിക്കുന്ന തിരമാലകളുള്ള, മനോഹരവും പൂർണ്ണവുമായ, പൂക്കൾകൊണ്ടു തന്നെ നിർമ്മിതമായതുപോലെയുള്ള ഒരു നദിയിൽ എത്തി.
ദദര്ശാഥ തടേ തസ്യാഃ കസ്മിംശ്ചിത് തനയം ഭൃഗുഃ । ദേഹാന്തരപരാവൃത്തം ഭാവമ് അന്യമ് ഉപാഗതമ്
അത്തിൻ്റെ തീരത്ത്, ഭൃഗു ഒരു യുവാവിനെ കണ്ടു; അവൻ പഴയ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന് മറ്റൊരു അവസ്ഥയിലേക്ക് കടന്നവനായിരുന്നു.
ശാന്തേന്ദ്രിയം സമാധിസ്ഥമ് അചഞ്ചലമനോമൃഗമ് । സുചിരാദ് ഇവ വിശ്രാന്തം സുചിരം ശ്രമശാന്തയേ
അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശാന്തമായിരുന്നു, ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചിരുന്നതും മനസ്സ് അശാന്തമില്ലാതെയും ഉറച്ചതുമായിരുന്നതും, ദീർഘകാലം വിശ്രമിച്ച ശേഷം ദീർഘമായ ക്ഷീണം മാറിയതുപോലെയായിരുന്നു.
ചിന്തയന്തമ് ഇവാനന്താശ് ചിരഭുക്താശ് ചിരോജ്ഝിതാഃ । സംസാരസാഗരഗതീര് ഹര്ഷശോകനിരന്തരാഃ
അവസാനമില്ലാത്ത ഈ ജന്മമരണചക്രത്തിലെ യാത്രകള്, അനന്തമായി സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞവ, ഒരിക്കല് ആസ്വദിച്ചെങ്കിലും ഇപ്പോള് ഏറെക്കാലമായി വിട്ടുകളഞ്ഞതുപോലെ, ഓര്മ്മയില് മാത്രം തെളിയുന്നതുപോലെയാണ്.
നൂനം നിശ്ചലതാം യാതമ് അതിഭ്രമിതചക്രവത് । അനന്തജഗദാവര്തവിവര്താതിശയാദ് ഇവ
അതിനിപ്പോള് പൂര്ണമായ ശാന്തി ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു, അത്യന്തം ഭ്രമിച്ച ചക്രം ഒടുവില് നിര്ത്തിയതുപോലെയും, അനന്തമായ ലോകങ്ങളുടെ ചുറ്റിപ്പറക്കലിലൂടെ അതിവേഗം തിരിഞ്ഞതിന്റെ ഫലമായതുപോലെയും.
ഏകാന്തസംസ്ഥിതം കാന്തം കാന്ത്യൈകാകിനമ് ആശ്രിതമ് । ഉപശാന്തേഹിതം ത്യക്തചിത്തസമ്ഭ്രമസങ്ഗമമ്
അവനെ അവന് കണ്ടത് പൂര്ണമായ ഏകാന്തതയില് വിശ്രമിക്കുന്നവനായി, സ്വയം പ്രകാശം മാത്രം ആശ്രയിച്ച് മനോഹരനായി, മനസ്സിന്റെ കലഹവും ആശങ്കകളും പൂര്ണമായും വിട്ട്, സമാധാനപൂര്വ്വം ഇരിക്കുന്നവനായി.
നിര്വികല്പസമാധിസ്ഥം വിരതം ദ്വന്ദ്വവൃത്തിതഃ । ഹസന്തമ് അഖിലാ ലോകഗതീശ് ശീതലയാ ധിയാ
ചിന്തകളെ അതിജയിച്ച സമാധിയില് ഇരിക്കുന്നവനായി, ദ്വന്ദ്വങ്ങളുടെ കളിയില് നിന്നും പിന്മാറി, ലോകത്തിലെ എല്ലാ യാത്രകളെയും ശാന്തമായ മനസ്സോടെ പുഞ്ചിരിയോടെ നോക്കുന്നവനായി അവനെ കണ്ടു.
വിദിതാഖിലവൃത്താന്തം വിഗതാശേഷകൌതുകമ് । നിരസ്തകല്പനാജാലമ് ആലമ്ബിതമഹാപദമ്
അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നവനും, എല്ലാ കൗതുകവും വിട്ട്, കെട്ടുകഥകളെല്ലാം തള്ളിപ്പറഞ്ഞ്, പരമാവസ്ഥയിൽ ആശ്രയം പിടിച്ചവനെയും അവൻ കണ്ടു.