അസ്യോഡ്ഡാമരലീലസ്യ ദൂരാസ്തസകലാപദഃ । സംസാരേ രാജപുത്രസ്യ കാലസ്യാകലിതൌജസഃ
ഈ മഹത്തായ ലീലയുടെ എല്ലാ ഘട്ടങ്ങളും ലോകത്തിലെ രാജകുമാരനിൽ നിന്ന് ദൂരെയാണ്, കാരണം അവന്റെ ശക്തി കാലം അളന്നിട്ടില്ല.
അസ്മിന്ന് ആചരതോ ദീനൈര് മുഗ്ധൈര് ഭൂതമൃഗവ്രജൈഃ । ആഖേടകം ജര്ജരിതേ ജഗജ്ജങ്ഗലജാലകേ
ഇവിടെ, ദു:ഖിതരുമായ ഭ്രമിതരായ ജീവികളുടെ കൂട്ടത്തോടെ, അവൻ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലോകം തളർന്നുപോയ സൃഷ്ടിയുടെ കാടിൽ ഒരു വേട്ടയിടൽ സ്ഥലമാകുന്നു.
ഏകദേശോല്ലസച്ചാരുവഡവാനലപങ്കജാ । ക്രീഡാപുഷ്കരിണീ രമ്യാ കല്പകാലമഹാര്ണവഃ
ഒരു ഭാഗത്ത്, സമുദ്രാഗ്നിയുടെ മനോഹരമായ താമരപ്പൂവ് വിരിയുന്നു; അതു പോലെ, കളിയുടെ മനോഹരമായ കുളവും, കല്പകാലത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രവും അവിടെ ഉണ്ട്.
കടുതിക്താമ്ബ്ലഭൂതാഢ്യൈസ് സദധിക്ഷീരസാഗരൈഃ । തൈര് ഏവ തൈഃ പര്യുഷിതൈര് ജഗദ്ഭിഃ കാലവര്തനമ്
ഈ ലോകത്തിലെ കാലചക്രം, കയ്പ്, പുളിപ്പ്, ഉപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രങ്ങളിൽ പഴകിയ ജീവികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ചണ്ഡീ ചതുരസഞ്ചാരാ സര്വമാതൃഗണാന്വിതാ । സംസാരവനവിന്യസ്തനരൈണാകര്ഷണീ വൃകീ
സകല മാതാക്കളോടും കൂടെ എല്ലാ ദിശകളിലും സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭയങ്കരിയായവൾ, സാംസാരിക കാട്ടിൽ മനുഷ്യരെന്ന മാൻകുട്ടികളെ ആകർഷിക്കുന്ന ഒരു പെണ്ണുപുലിയാണ്.
പൃഥ്വീ കരതലേ പൃഥ്വീ പാനപാത്രീ രസാന്വിതാ । കമലോത്പലകല്ഹാരലോലജാലകമാലിതാ
ഭൂമി അവളുടെ കൈയിലുണ്ട്; ഭൂമി രുചികളാൽ നിറഞ്ഞ ഒരു കുടിവെള്ളപാത്രമാണ്; അതു കൂടെ, കമലം, നെലുമ്ബ്, പൂമാലകൾ എന്നിവയുടെ ആലകൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.
വിരാവീ വികടാസ്ഫാലോ നൃസിംഹോ ഭുജപഞ്ജരേ । സടാവികടപീനാംസഃ കാന്തഃ ക്രീഡാശകുന്തകഃ
ഗർജ്ജിച്ച്, ഭയങ്കരമായി അടിച്ചുകൊണ്ട്, ഭുജങ്ങളുടെ പഞ്ചരയിൽ ഇരിക്കുന്ന മനുഷ്യസിംഹം, വീർപ്പുമുട്ടിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള കേശവും ശക്തമായ ശരീരവും ഉള്ളവൻ, പ്രിയപ്പെട്ട കളിക്കിളിയാണ്.
അലാബുവീണാമധുരശ് ശരദ്വ്യോമാമലച്ഛവിഃ । ദേവഃ കില മഹാകാലോ ലീലാകോകിലബാലകഃ
കുമ്പളവീണയുടെ മധുരമായ സംഗീതംപോലെയും, ശരദ്കാലത്തിന്റെ നിർമ്മലമായ പ്രകാശംപോലെയും ഉള്ള മഹാകാലൻ ദൈവം, കളിയിലേർപ്പെട്ട ഒരു ബാലകോക്കിലയാണ്.
അജസ്രസ്ഫൂര്ജിതാകാരോ വാന്തദുഃഖശരാശനിഃ । അഭാവനാമകോദണ്ഡഃ പരിസ്ഫുരതി സര്വതഃ
എപ്പോഴും ഗർജ്ജിക്കുന്ന രൂപംdhരിച്ച്, കഷ്ടപ്പാടിന്റെ അമ്പുകൾ തള്ളിക്കളയുന്ന, 'അലോചന' എന്ന പേരുള്ള വില്ലുമായി, അതു എല്ലായിടത്തും വിറയുന്നു.
അനുത്തമസ്ഫുരിതവിലാസവര്ധിതോ ഭ്രമന് ഹരന് പരിവിലസന് വിദാരയന് । ജരജ്ജഗജ്ജരഢവിലോലമര്കടഃ പരിസ്ഫുരദ്വപുര് ഇഹ കാല ഈഹതേ
ഉയർന്ന സ്പന്ദനത്തിന്റെ കളിയാൽ ശക്തിപ്പെടുത്തപ്പെട്ട്, ചുറ്റി നടക്കുകയും പിടിക്കുകയും ചുറ്റിപ്പിടിക്കുകയും കീറിക്കളയുകയും ചെയ്യുന്ന, ഈ വൃദ്ധനും ലോകംകൊണ്ട് ക്ഷയിച്ചും അശാന്തനുമായ കുരങ്ങ് — ഇവിടെ, കാലം — തന്റെ ശരീരം വിറയിപ്പിക്കുന്നു.
അത്രൈവ ദുര്വിലാസാനാം ചൂഡാമണിര് ഇവാപരഃ । കരോത്യ് അസ്തീതി ലോകേന ദൈവം കാലശ് ച കഥ്യതേ
ഇവിടെ, ഈ ദുർലഭമായ സുഖങ്ങളിൽ മറ്റൊരു രത്നം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; അതാണ് ലോകം 'വിധി'യും 'കാലം' എന്നും വിശ്വസിച്ച് വിളിക്കുന്നത്.
ക്രിയാമാത്രാദ് ഋതേ യസ്യ സ്വപരിസ്പന്ദരൂപിണഃ । നാന്യദ് ആലക്ഷ്യതേ രൂപം കര്മണോ ന സമീഹിതമ്
സ്വന്തം ചലനമായ പ്രവർത്തനമല്ലാതെ, അതിന് മറ്റൊന്നും കാണപ്പെടുന്നില്ല; പ്രവർത്തിക്ക് ഉദ്ദേശിച്ച രൂപം എവിടെയും കാണാനാവില്ല.
തേനേയമ് അഖിലാ ഭൂതസന്തതിര് നിത്യപേലവാ । താപേന ഹിമമാലേവ നീതാ വിധുരതാം ഭൃശമ്
ഇതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ ജീവികളുടെ പരമ്പരയും എപ്പോഴും ദുർബലമായിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ, പനിയെപ്പോലെ ചൂടിൽ ഉരുകുന്ന പോലെ, അതു കഠിനമായ ദു:ഖത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു.
യദ് ഇദം ദൃശ്യതേ കിഞ്ചിജ് ജഗദാഭോഗിമണ്ഡലമ് । തത് തസ്യ നര്തനാഗാരമ് ഇഹാസാവ് അഭിനൃത്യതി
ഇവിടെ കാണുന്ന ഈ ലോകാനുഭവങ്ങളുടെ വലയം, അതിന്റെ നൃത്തശാലയാണ്; അവിടെ അവൻ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
തൃതീയം ച കൃതാന്തേതി നാമ ബിഭ്രത് സുദാരുണമ് । കാപാലികവപുര് മത്തം ദൈവം ജഗതി നൃത്യതി
മൂന്നാമത്തേതു, ഭയാനകമായ 'മരണം' എന്ന പേരിൽ, കപാലം കൈവശമുള്ള ഒരു ഭയങ്കര രൂപത്തിൽ, മദംപോലെ ഉല്ലാസത്തോടെ, വിധി ഈ ലോകത്ത് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
നൃത്യതോ ഹി കൃതാന്തസ്യ നിതാന്തമ് അവിരാമിണഃ । നിത്യം നിയതികാന്തായാ മുനേ പരമകാമിനഃ
മഹർഷേ, മരണം അശാന്തമായി, എപ്പോഴും തന്റെ പ്രിയയായ വിധിയോടൊപ്പം, പരമമായ ആസക്തിയോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
ശേഷശ് ശശികലാശുഭ്രോ ഗങ്ഗാവാഹശ് ച തൌ ത്രിധാ । ഉപവീതേ അവീതാഭേ ഉഭേ സംസാരവക്ഷസി
ശേഷം, ചന്ദ്രന്റെ അർദ്ധഭാഗംപോലെ ശുദ്ധമായതും, ഗംഗയെ താങ്ങുന്നവനും, ഈ ഇരുവരും മൂന്നു രൂപത്തിൽ, സംസാരത്തിന്റെ നെഞ്ചിൽ പൂണൂലായി, പൂണൂലിന്റെ പ്രകാശത്തിലും അതില്ലാത്തതിലും തിളങ്ങുന്നു.
ചന്ദ്രാര്കമണ്ഡലേ ഹേമകടകേ കരമൂലയോഃ । ലീലാസരസിജം ഹസ്തേ ബ്രാഹ്മം ബ്രഹ്മാണ്ഡകര്ണികമ്
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും വലയംപോലുള്ളതും, കൈയുടെ അടിവശങ്ങളിൽ പൊന്നിന്റെ വളയങ്ങൾ, കൈയിൽ കളിയോടെയുള്ള താമരയും, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഹൃദയമായ ദിവ്യമായ താമരയും അലങ്കാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
താരാബിന്ദുചിതം ലോലപുഷ്കരാവര്തപല്ലവമ് । ഏകാര്ണവപയോധൌതമ് ഏകമ് അമ്ബരമ് അമ്ബരമ്
നക്ഷത്രങ്ങളും തുള്ളികളും ചിതറുന്ന, കുലുങ്ങുന്ന താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലയുമായി, ഏകസമുദ്രത്തിന്റെ വെള്ളത്തിൽ കഴുകപ്പെട്ട, ഒറ്റ ആകാശം മാത്രം അവിടെ വിരിയുന്നു.
ഏവംരൂപസ്യ തസ്യാഗ്രേ നിയതിര് നിത്യകാമിനീ । അനസ്തമിതസംരമ്ഭമ് ആരമ്ഭൈഃ പരിനൃത്യതി
അങ്ങനെയുള്ള രൂപത്തിന്റെ മുന്നിൽ, എപ്പോഴും ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ വിധി, ഒരിക്കലും ശമിക്കാത്ത ആവേശത്തോടെ, തുടർച്ചയായ ആരംഭങ്ങളുമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
തസ്യാ നര്തനലോലായാ ജഗന്മണ്ഡപകോടരേ । അരുദ്ധസ്പന്ദരൂപായാ ആഗമാപായചഞ്ചുരേ
ലോകമണ്ഡപത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ, നൃത്തം ചെയ്യുന്നതിൽ ആസ്വാദനമുളള, ഒരിക്കലും തടയപ്പെടാത്ത തരംഗങ്ങളായി, സംഭവങ്ങളുടെ വരവുപോക്കിൽ എപ്പോഴും ചഞ്ചലമായ അവളാണ്.
ചാരുഭൂഷണമ് അങ്ഗേഷു ദേവലോകാന്തരാവലീ । ആപാതാലം നഭോ ലമ്ബം കവരീമണ്ഡലം ബൃഹത്
അവളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ അലങ്കാരമായി മറ്റുള്ള ലോകങ്ങളുടെ നിരകൾ ചാരുതയോടെ തിളങ്ങുന്നു. ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പാതാളം വരെ നീളുന്ന വലിയ മുടിയാലാണ് അവളെ അലങ്കരിക്കുന്നത്.
നരകാലീ ച മഞ്ജീരമാലാ കലകലാകുലാ । പ്രോതാ ദുഷ്കൃതസൂത്രേണ പാതാലചരണേ ചലാ
നരകത്തിന്റെ മണി കിണ്ണങ്ങൾ പോലെ മുഴങ്ങുന്ന പാദസരം, ദുഷ്കൃത്യങ്ങളുടെ നൂലിൽ കുത്തിയതുപോലെ, പാതാളത്തിൽ ഉള്ള അവളുടെ കാൽചുവട്ടിൽ ചലിക്കുന്നു.
കസ്തൂരികാതിലകകം ക്രിയാസഖ്യോപകല്പിതമ് । ചിത്രിതം ചിത്രഗുപ്തേന യാമേ വദനപട്ടകേ
കസ്തൂരി തിലകമായി അവളുടെ നെറ്റിയിൽ, കർമ്മങ്ങളുടെ സുഹൃത്ത് ഒരുക്കിയതും, ചിത്രഗുപ്തൻ രാത്രിയിൽ വരച്ചതുമായ ചിഹ്നം ഭംഗിയായി കാണാം.
കാലീരൂപമ് ഉപസ്ഥായ കല്പാന്തേഷു ക്രിയാകുലമ് । നൃത്യത്യ് ഏഷാ പുനര് ദേവീ സ്ഫുടച്ഛൈലഘനാരവമ്
കാലിയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച്, കാലചക്രം അവസാനിക്കുമ്പോൾ പ്രവർത്തികളാൽ നിറഞ്ഞ്, ഈ ദേവി വീണ്ടും നൃത്തം ചെയ്യുന്നു; അവളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള നിലവിളികൾ പർവതശൃംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മുഴങ്ങുന്നു.
പശ്ചാത്പ്രലമ്ബവിഭ്രാന്തകൌമാരരഥബര്ഹിഭിഃ । നേത്രത്രയബൃഹദ്രന്ധ്രഭൂരിഭാങ്കാരഭീഷണൈഃ
അവളുടെ പുറകിൽ, ബാല്യത്തിന്റെ രഥങ്ങൾ മയിൽപീലി കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച് കുലുങ്ങുന്നു. അവളുടെ മൂന്നു കണ്ണുകളും ഭയാനകമായി വലുതായി തെളിഞ്ഞു, അതിന്റെ കാഴ്ച ഭീതിജനകമാണ്.
ലമ്ബലോലശരച്ചന്ദ്രവിതീര്ണഹരമൂര്ധജൈഃ । ഉച്ചരച്ചാരുമന്ദാരഗൌരീകവരിചാമരൈഃ
അവളുടെ തലയിൽ നീണ്ടു വീണു കിടക്കുന്ന മുടി ശരത്കാലചന്ദ്രികയെപ്പോലെ മൃദുവും ഭംഗിയുമാണ്. അവൾ മനോഹരമായ വെള്ളി മന്ദാരപ്പൂക്കളും ഗൗരിയുടെ വെളുത്ത ചാമരകളും ആലോലമായി വീശുന്നു.
ഉത്താണ്ഡവാചലാകാരഭൈരവോദരതുമ്ബകൈഃ । രണത്സഹസ്രരന്ധ്രേന്ദ്രദേഹഭിക്ഷാകപാലകൈഃ
ഭയങ്കരനടനത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ ഭൈരവന്റെ വയറുപോലെയുള്ള തക്കളികൾ അവൾ കൈയിൽ പിടിച്ചു ഉണർത്തുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നെടുത്ത, ആയിരം തുളയുള്ള കപ്പാലങ്ങൾ അവൾ കുലുക്കുന്നു.
ശുഷ്കാ ശരീരഖട്വാങ്ഗഭങ്ഗൈര് ആപൂരിതാമ്ബരമ് । ഭായയത്യ് ആത്മനാത്മാനമ് അപി കൃഷ്ണൈര് ഘനാസിതമ്
ഉണങ്ങിയ ശരീരഭാഗങ്ങളും തല്ലുകളും ആകാശം നിറച്ചിരിക്കുന്നു. കനലുപോലെയുള്ള കറുത്ത മേഘംപോലെ അവൾ തന്നെ താനുമെന്തെന്നു തോന്നുന്നു.
വിശ്വരൂപശിരശ്ചക്രചാരുപുഷ്കരമാലയാ । താണ്ഡവേഷു വിവല്ഗന്തീ മഹാകല്പേഷു രാജതേ
സകലജീവികളുടെ തലകളാൽ നിർമ്മിച്ച ചക്രങ്ങളും താമരമാലകളും അലങ്കരിച്ച്, മഹാകല്പങ്ങളിൽ അവൾ താൻഡവനൃത്തത്തിൽ ചുറ്റി തിളങ്ങുന്നു.