ബഹുസുഖദുഃഖകടങ്കടാ ക്രിയേയം പരമപദാസ്മരണാത് സമാഗതേഹ । പരമപദാവഗമാത് പ്രയാതി നാശം വിഹഗപതിസ്മരണാദ് വിഷവ്യഥേവ
ഇവിടെ നടക്കുന്ന ഈ പ്രവൃത്തികള് അനേകം സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞതാണ്, അതു പരമാവസ്ഥയെ ഓര്മ്മിക്കുന്നതില് നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. പരമാവസ്ഥയെ യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അറിയുമ്പോള് അതെല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, പക്ഷിയുടെ പേരെ ഓര്മ്മിച്ചാല് വിഷവേദന ഇല്ലായ്മയാകുന്നതുപോലെ.
മധ്യാജ് ജിതമനോമോഹാ ദൃഷ്ടലോകപരാവരാഃ । ജീവന്മുക്താ ഭ്രമന്തീഹ യക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരാഃ
ഇടയില്, മനസ്സിന്റെ മായയെ ജയിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഉയര്ച്ചയും താഴ്വാരവും കാണുന്നവര് ഇവിടെ യക്ഷന്മാരായി, ഗന്ധര്വന്മാരായി, കിന്നരന്മാരായി സ്വതന്ത്രരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അന്യേ തു കാഷ്ഠകുഡ്യാഭാ മൂഢാസ് സ്ഥാവരതാം ഗതാഃ । അപരിക്ഷീണമോഹാസ് തേ കിം തേഷാം പ്രവിചാര്യതേ
മറ്റുചിലര് മരച്ചില്ലയോ മതിലോ പോലെയുള്ള മന്ദബുദ്ധികളായി അചഞ്ചലാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്. അവരുടെ മായ പൂര്ണമായും മാറിയിട്ടില്ല—അവരെക്കുറിച്ച് എന്ത് ചിന്തിക്കാനുണ്ട്?
ലോകേ പ്രബുധ്യമാനാനാം ഭൂതാനാമ് ആത്മസിദ്ധയേ । വിഹരന്തീഹ ശാസ്ത്രാണി കല്പിതാന്യ് ഉചിതാത്മഭിഃ
ലോകത്ത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്ക് ഉണരുന്ന ജീവികൾക്കായി, ഉചിതമായ മനസ്സുള്ളവർ ഇവിടെ വിവിധ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സമ്പ്രബുദ്ധാശയാ യേ തു ദുഷ്കൃതാനാം പരിക്ഷയേ । തേഷാം ശാസ്ത്രവിചാരേഷു നിര്മലാ ധീഃ പ്രവര്തതേ
എന്നാൽ, മനസ്സ് സത്യത്തിൽ ഉണർന്നവരും പാപങ്ങൾ തീർന്നവർക്കു, ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ ബുദ്ധി നിർമ്മലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
വിലീയതേ മനോമോഹസ് സച്ഛാസ്ത്രപ്രവിചാരണാത് । നഭോവിഹരണാദ് ഭാനോശ് ശാര്വരം തിമിരം യഥാ
യഥാർത്ഥ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ആഴത്തിൽ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലെ മായ വാടൽ അകന്നു പോകുന്നു; സൂര്യൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ രാത്രി ഇരുണ്ടത് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
അക്ഷീയമാണം ഹി മനോ മോഹായൈവ ന സിദ്ധയേ । നീഹാര ഇവ സഞ്ഛാദ്യ വേതാല ഇവ വല്ഗതി
മനസ്സ് അകറ്റപ്പെടാതെ തുടരുമ്പോൾ അതിന് സാക്ഷാത്കാരത്തിനല്ല, മായയ്ക്കു മാത്രമാണ് നിലനിൽപ്പ്; അതു മൂടൽമഞ്ഞുപോലെയും, ഭൂതം പോലെ അലയുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേഷാമ് ഏവ ഭൂതാനാം സുഖദുഃഖാര്ഥഭാജനമ് । ശരീരം മന ഏവേഹ ന തു മാംസമയം മുനേ
മഹർഷേ, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നത് മനസ്സിലാണ്; മാംസവും അസ്ഥികളും ചേർന്ന ശരീരത്തിൽ അല്ല.
യോ ഽയം മാംസാസ്ഥിസങ്ഘാതോ ദൃശ്യതേ ചാധിഭൌതികഃ । മനോവികല്പിതം വിദ്ധി ന ദേഹഃ പാരമാര്ഥികഃ
നാം കാണുന്ന ഈ മാംസവും അസ്ഥികളും ചേർന്ന ശരീരം ഭൗതികമായതാണെങ്കിലും, അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രമാണ്; ശരീരം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ സത്യമല്ല.
മനശ്ശരീരേണ തവ പുത്രോ യത് കൃതവാന് മുനേ । തദ് ഏവ പ്രാപ്തവാന് ആശു വയം നാത്രാപരാധിനഃ
മഹർഷേ, നിന്റെ മകൻ മനസ്സും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് എന്ത് ചെയ്തുവോ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ ഉടൻ തന്നെ അനുഭവിച്ചു; ഇതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് കുറ്റമില്ല.
സ്വയാ വാസനയാ ലോകോ യദ് യത് കര്മ കരോതി യഃ । സ തഥൈവ തദ് ആപ്നോതി നേതരസ്യാത്ര കര്തൃതാ
ലോകത്തിലെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമാണ് അവർ അനുഭവിക്കുന്നത്; ഇതിൽ മറ്റൊരാളുടെ പങ്കില്ല.
നാനുസംഹിതമ് അന്തര് യന് മനോവാസനയാ സ്വയാ । കോ നാമ ഭുവനേ സോ ഽസ്തി തത് കര്തും യസ്യ ശക്തതാ
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം കൂടാതെ ഈ ലോകത്ത് എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി ആര്ക്കാണ് ഉണ്ടാവുക?
യേ സ്വര്ഗനരകാഭോഗാ യാസ് സ്വര്ഗനരകൈഷണാഃ । സ്വമനോമനനേന്ദോസ് സ നിഷ്ഷ്യന്ദോ മാന്ദ്യദുഃഖദഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിലും നരകത്തിലും അനുഭവിക്കുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും, അവയ്ക്കുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം മാത്രമാണ്; അതിന്റെ ഫലം മന്ദതയും ദു:ഖവും മാത്രമേയുള്ളൂ.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന ശബ്ദസന്ദര്ഭകാരിണാ । ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവന് യാമോ യത്ര തേ തനയസ് സ്ഥിതഃ
ഇവിടെ കൂടുതൽ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? മഹാനേ, എഴുന്നേറ്റു നമുക്ക് നിങ്ങളുടെ മകൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം.
സര്വം ചിത്തശരീരേണ ഭുക്ത്വാ ശുക്രഃ ക്ഷണാദ് ഇഹ । അദ്യേന്ദുരശ്മിസങ്ഘട്ടാത് സമങ്ഗാതാപസസ് സ്ഥിതഃ
മനസ്സിന്റെ ശരീരത്തിൽ എല്ലാം അനുഭവിച്ചശേഷം, ശുക്രൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഇന്നലെ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ ചേർന്നതുകൊണ്ട് സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്പ്രാണപവനശ് ചിത്ത്വയുക്ത ഇന്ദ്വംശുഗഃ ഫലമ് । അവശ്യായതയാ ഭൂത്വാ വീര്യത്വേന നരസ് സ്ഥിതഃ
ആ പ്രാണവായു മനസ്സുമായി ചേർന്ന്, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളുടെ ഫലം വഹിച്ച്, മഴപോലെ മാറി, പുരുഷനിൽ വീര്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് കാലോ ഹസന്ന് ഇവ ജഗദ്ഗതീഃ । ഹസ്താദ് ധസ്തേന ജഗ്രാഹ ഭൃഗുമ് ഇന്ദുമ് ഇവാംശുമാന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ കാലൻ ലോകത്തിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളെപോലെ പുഞ്ചിരിച്ച്, ഭൃഗുവിന്റെ കൈ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു, സൂര്യൻ ചന്ദ്രകിരണം പിടിക്കുന്നതുപോലെ.
അഹോ നു ചിത്രാ നിയതേര് വ്യവസ്ഥേതി വദഞ് ശനൈഃ । ഭഗവാന് ഭൃഗുര് ഉത്തസ്ഥാവ് ഉദയാദ്രേര് യഥാ രവിഃ
'നിശ്ചയമായും വിധിയുടെ ക്രമീകരണങ്ങൾ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്' എന്ന് மெതുകെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ ഭൃഗു കിഴക്കൻ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉദയസൂര്യൻ ഉയരുന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
തേജോനിധീ സുസമസങ്ഗസമുത്ഥിതൌ തൌ ഭാതസ് തദാ വരവനേ സതമാലജാലേ । തുല്യോദയാവ് ഇവ നഭസ്യ് അമലേ വിഹര്തുമ് അഭ്യുദ്യതാവ് അജലദൌ സകലേന്ദുസൂര്യൌ
പ്രകാശത്തിന്റെ ഇരട്ട നിധികൾപോലെ ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന അവർ, മനോഹരമായ വനത്തിൽ കറുത്ത തമാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു; വൃത്തചന്ദ്രനും സൂര്യനും വൃത്താകാശത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന്, മേഘവും വെള്ളവും നിറഞ്ഞ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ തയ്യാറായി.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്കു നീങ്ങി, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. സഭയിലെ എല്ലാവരും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു, അസ്തമയ സൂര്യന്റെ മൃദുലമായ കിരണങ്ങൾക്കൊപ്പം അവരും പോയി.
തൌ ശൈലാദ് അവരോഹന്തൌ ദൃഷ്ടവന്തൌ മഹാദ്യുതീ । നവഹേമലതാജാലകുഞ്ജസുപ്താന് നഭശ്ചരാന്
അവർ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോൾ, പുതിയ പൊൻവള്ളികൾകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുഞ്ചുകളിൽ ഉറങ്ങുന്ന അതീവ തേജസ്സുള്ള ദേവതകളെ അവർ കണ്ടു.
വല്ലീവലയദോലാഭിഃ ക്രീഡന്തീര് ഗഗനാങ്ഗനാഃ । ഹരിണീമുഗ്ധമുഗ്ധാക്ഷിപ്രേക്ഷിതസ്മാരിതോത്പലാഃ
വള്ളികൾകൊണ്ടുള്ള കങ്കണങ്ങളും ഊഞ്ഞാലുകളും ഉപയോഗിച്ച് ആകാശവനിതകൾ കളിച്ചു; മാൻപോലെ നിർമലമായ കണ്ണുകളാൽ നോക്കി, അവരുടെ മനോഹരമായ കണ്ണുകൾ കമലങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.
സിംഹാന് അധ്യാസിതോത്തുങ്ഗശിലാശകലവിഷ്ടരാന് । ധൃതാകാരാന് ഇവോത്സാഹാന് ഹേലാദൃഷ്ടജഗത്ത്രയാന്
ഉയർന്ന പാറക്കഷണങ്ങളിൽ ഇരുന്ന സിംഹങ്ങളെ അവർ കണ്ടു; അവ ശക്തിയുടെ രൂപങ്ങൾപോലെയും, മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അവഗണിച്ച് നോക്കുന്നവരായും തോന്നി.
താലോത്താലലതാന്യസ്തഹസ്താന് ഹസ്തിഘടാപതീന് । മദാവലേപനിദ്രാലൂന് മദാന് മൂര്തിമ് ഇവാസ്ഥിതാന്
താളിന്റെയും വള്ളിയുടെയും തണ്ടുകളിൽ കൈ വെച്ച് നിന്ന, മദം കയറി മയങ്ങി നിന്ന, അഭിമാനത്തിന്റെ രൂപംപോലെ തോന്നുന്ന ആനകളെ അവർ കണ്ടു.
പുഷ്പകേസരരക്താങ്ഗപവനാരുണവാലധീന് । ചഞ്ചലാംശ് ചമരാംശ് ചാരു ഭൂഭൃന്മങ്ഗലചാലിതാന്
പൂക്കളുടെ പൊടിയും കാറ്റും കൊണ്ട് ശരീരം ചുവപ്പായ, വാൽ കുലുക്കി ഭൂമിയിൽ മനോഹരമായി ചലിക്കുന്ന ചാമരകളെയും അവർ കണ്ടു.
കൃതാജസ്രപതത്പുഷ്പധാരാസാരനിമജ്ജനാന് । ഭ്രമരാന് സര്ജഖര്ജൂരശാഖാശരണതാം ഗതാന്
തുടർച്ചയായി വീണു വരുന്ന പൂക്കളുടെ മഴയിൽ മുഴുകി, സർജമരത്തിലും ഈന്തപ്പനയിലും ശാഖകളിൽ അഭയം തേടുന്ന തേൻചീറ്റകളെയും അവർ കണ്ടു.
പരസ്പരഫലാഘാതക്ഷ്വേഡാവിജിതകീചകാന് । ധാതുപാടലസദ്വക്ത്രാന് മര്കടാന് അടനോത്കടാന്
ഒരേമുതൽ മറ്റൊരുത്തരേയ്ക്ക് പഴം എറിഞ്ഞ്, കൂവലും ശബ്ദവും ഉണ്ടാക്കി, ധാതുവർണ്ണമുള്ള മുഖങ്ങളോടെ കാട്ടിൽ അലയുന്ന കുരങ്ങുകളെയും അവർ കണ്ടു.
ലതാവിതാനസഞ്ഛന്നസാനൂപവനമന്ദിരാന് । സിദ്ധാന് അമരനാരീഭിര് മന്ദാരകുസുമാഹതാന്
വള്ളികൾ കൊണ്ട് മറച്ചിരിക്കുന്ന മലകുന്നുകളും, തോട്ടങ്ങളും, കൊട്ടാരങ്ങളും, അവിടെ സിദ്ധന്മാർക്ക് ദേവതാസ്ത്രീയർ മന്ദാരപൂക്കൾ അണിഞ്ഞ് സേവനം ചെയ്യുന്നു.
ധാതുപാടലനിര്വാരിപയോദപടസംവൃതാന് । തടാന് അജനസംസര്ഗാന് ബൌദ്ധാന് പ്രവ്രാജിതാന് ഇവ
ഖനിജങ്ങളുടെ പാളികൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട്, മേഘപ്പടലങ്ങൾ കൊണ്ട് മറഞ്ഞ്, ആരും എത്താത്ത തീരങ്ങൾ, ലോകബന്ധങ്ങൾ വിട്ട് സഞ്ചരിക്കുന്ന ബൗദ്ധ സന്യാസികളെപ്പോലെയാണ്.
സരിതഃ കുന്ദമന്ദാരപിനദ്ധലഹരീഘടാഃ । സാഗരോത്കതയേവാത്തമധുമാസപ്രസാധനാഃ
കുണ്ടും മന്ദാരവും പൂക്കൾ കൂട്ടമായി ചേർന്ന് തിരകൾ പിണഞ്ഞ്, സമുദ്രം തന്നെ അവയെ പിടിച്ചുവെന്നതുപോലെ, വസന്തകാലത്തിന്റെ പുതുമയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നദികൾ.