ഇമാ ജഗതി വിസ്തീര്ണേ ശരീരോപലപങ്ക്തയഃ । തിഷ്ഠന്തി പരിവല്ഗന്തി രുദന്തി ച ഹസന്തി ച
ഈ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ, ശരീരധാരികളായ ജീവികൾ നില്ക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കരയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ അവരവരുടെ ജീവിതം നയിക്കുന്നു.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം സ്പന്ദനൈഃ പവനോ യഥാ । ഉല്ലസന്തി നിയച്ഛന്തി മ്ലായന്തി വിഹസന്തി ച
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ, എല്ലാം കാറ്റുപോലെ സ്പന്ദനങ്ങളോടെ ഉല്ലസിക്കുകയും, നിയന്ത്രിക്കുകയും, ക്ഷയിക്കുകയും, സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
താ ഏതാഃ കാശ്ചിദ് അത്യച്ഛാ യഥാ ഹരിഹരാദയഃ । കാശ്ചിദ് അല്പവിമോഹസ്ഥാ യഥോരഗനരാമരാഃ
ഇവയിൽ ചിലത് വളരെ വിശുദ്ധമാണ്, ഹരി, ഹരൻ എന്നിവരെപ്പോലെ; ചിലർ ചെറിയ മായയിൽ ആണ്, പാമ്പുകൾ, മനുഷ്യർ, ദേവതകൾ എന്നിവരെപ്പോലെ.
കാശ്ചിദ് അത്യന്തമോഹസ്ഥാ യഥാ തരുതൃണാദയഃ । കാശ്ചിദ് അജ്ഞാനസമ്മൂഢാഃ ക്രിമികീടത്വമ് ആഗതാഃ
ചിലർ അതീവ മായയിൽ ആണ്, മരങ്ങളും പുല്ലുകളും പോലെ; ചിലർ അജ്ഞാനത്തിൽ മുഴുകി, കീടങ്ങളുടെയും പുഴുക്കളുടെയും അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് തൃണവദ് ഉഹ്യന്തേ ദൂരേ ബ്രഹ്മമഹോദധേഃ । അപ്രാപ്തഭൂമികാ ഏതാ യഥോരഗനരാദയഃ
ചിലർ പുല്ലുപോലെ ദൂരെയ്ക്ക് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഇവർക്ക് യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്താനായിട്ടില്ല, പാമ്പുകളും മനുഷ്യരും പോലെയാണ്.
തടമാത്രം സമാലോക്യ കാശ്ചിത് ഖേദമ് ഉപാഗതാഃ । ജാതാജാതാ നിഖന്യന്തേ കൃതാന്തജരദാഖുനാ
ചെരുവിന്റെ തീരം ഒന്നു കാണുമ്പോൾ തന്നെ ചിലർ ക്ഷീണത്തിൽ ആകുന്നു; ജനിച്ചവരും ജനിക്കാത്തവരും മരണത്തിന്റെ പഴയ നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് അടിഞ്ഞുമൂടുന്നു.
കാശ്ചിദ് അന്തരമ് ആസാദ്യ ബ്രഹ്മതത്ത്വമഹാമ്ബുധേഃ । ഗതാസ് തത്താമ് അശോകായ ഹരിബ്രഹ്മഹരാദികാഃ
ചിലർ ബ്രഹ്മതത്വത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ഇടവേളയിൽ എത്തി, വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും ശിവനും മറ്റ് ദേവന്മാരുമൊക്കെ ദുഃഖമില്ലാതെ ആ തീരത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അല്പമോഹാന്വിതാഃ കാശ്ചിത് തമ് ഏവ ബ്രഹ്മവാരിധിമ് । അദൃഷ്ടരാഗരോഗൌഘമ് അവലമ്ബ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ചിലർ അല്പമായ മായയോടെ അതേ ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിൽ തന്നെ ആശ്രയിച്ച്, കാണാത്ത ആസക്തിയും രോഗങ്ങളുമെന്ന പ്രളയം തൊടാതെ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കാശ്ചിദ് ഭോക്തവ്യജന്മൌഘാ ഭുക്തജന്മൌഘകോടയഃ । വന്ധ്യാഃ പ്രകാശതാമസ്യസ് സംസ്ഥിതാ ഭൂതജാതയഃ
ചിലർ അനുഭവിക്കേണ്ട ജന്മങ്ങളുടെ തിരകളാണ്; ചിലർ അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞ അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ തിരകളാണ്; അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജീവികൾ വന്ധ്യകളാണ്.
കാശ്ചിദ് ഊര്ധ്വാദ് അധോ യാന്തി തഥാധസ്താന് മഹത് പദമ് । ഊര്ധ്വാദ് ഊര്ധ്വതരം കാശ്ചിദ് അധസ്താത് കാശ്ചിദ് അപ്യ് അധഃ
ചിലര് താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോകുന്നു, അതുപോലെ താഴെ നിന്ന് വലിയ സ്ഥിതിയിലേക്കും എത്തുന്നു. ചിലര് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയര്ന്നതിലേക്കാണ് കയറുന്നത്, മറ്റുചിലര് പിന്നെയും താഴോട്ടാണ് വീഴുന്നത്.
ബഹുസുഖദുഃഖകടങ്കടാ ക്രിയേയം പരമപദാസ്മരണാത് സമാഗതേഹ । പരമപദാവഗമാത് പ്രയാതി നാശം വിഹഗപതിസ്മരണാദ് വിഷവ്യഥേവ
ഇവിടെ നടക്കുന്ന ഈ പ്രവൃത്തികള് അനേകം സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞതാണ്, അതു പരമാവസ്ഥയെ ഓര്മ്മിക്കുന്നതില് നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. പരമാവസ്ഥയെ യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അറിയുമ്പോള് അതെല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, പക്ഷിയുടെ പേരെ ഓര്മ്മിച്ചാല് വിഷവേദന ഇല്ലായ്മയാകുന്നതുപോലെ.
മധ്യാജ് ജിതമനോമോഹാ ദൃഷ്ടലോകപരാവരാഃ । ജീവന്മുക്താ ഭ്രമന്തീഹ യക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരാഃ
ഇടയില്, മനസ്സിന്റെ മായയെ ജയിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഉയര്ച്ചയും താഴ്വാരവും കാണുന്നവര് ഇവിടെ യക്ഷന്മാരായി, ഗന്ധര്വന്മാരായി, കിന്നരന്മാരായി സ്വതന്ത്രരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അന്യേ തു കാഷ്ഠകുഡ്യാഭാ മൂഢാസ് സ്ഥാവരതാം ഗതാഃ । അപരിക്ഷീണമോഹാസ് തേ കിം തേഷാം പ്രവിചാര്യതേ
മറ്റുചിലര് മരച്ചില്ലയോ മതിലോ പോലെയുള്ള മന്ദബുദ്ധികളായി അചഞ്ചലാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്. അവരുടെ മായ പൂര്ണമായും മാറിയിട്ടില്ല—അവരെക്കുറിച്ച് എന്ത് ചിന്തിക്കാനുണ്ട്?
ലോകേ പ്രബുധ്യമാനാനാം ഭൂതാനാമ് ആത്മസിദ്ധയേ । വിഹരന്തീഹ ശാസ്ത്രാണി കല്പിതാന്യ് ഉചിതാത്മഭിഃ
ലോകത്ത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്ക് ഉണരുന്ന ജീവികൾക്കായി, ഉചിതമായ മനസ്സുള്ളവർ ഇവിടെ വിവിധ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സമ്പ്രബുദ്ധാശയാ യേ തു ദുഷ്കൃതാനാം പരിക്ഷയേ । തേഷാം ശാസ്ത്രവിചാരേഷു നിര്മലാ ധീഃ പ്രവര്തതേ
എന്നാൽ, മനസ്സ് സത്യത്തിൽ ഉണർന്നവരും പാപങ്ങൾ തീർന്നവർക്കു, ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ ബുദ്ധി നിർമ്മലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
വിലീയതേ മനോമോഹസ് സച്ഛാസ്ത്രപ്രവിചാരണാത് । നഭോവിഹരണാദ് ഭാനോശ് ശാര്വരം തിമിരം യഥാ
യഥാർത്ഥ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ആഴത്തിൽ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലെ മായ വാടൽ അകന്നു പോകുന്നു; സൂര്യൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ രാത്രി ഇരുണ്ടത് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
അക്ഷീയമാണം ഹി മനോ മോഹായൈവ ന സിദ്ധയേ । നീഹാര ഇവ സഞ്ഛാദ്യ വേതാല ഇവ വല്ഗതി
മനസ്സ് അകറ്റപ്പെടാതെ തുടരുമ്പോൾ അതിന് സാക്ഷാത്കാരത്തിനല്ല, മായയ്ക്കു മാത്രമാണ് നിലനിൽപ്പ്; അതു മൂടൽമഞ്ഞുപോലെയും, ഭൂതം പോലെ അലയുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേഷാമ് ഏവ ഭൂതാനാം സുഖദുഃഖാര്ഥഭാജനമ് । ശരീരം മന ഏവേഹ ന തു മാംസമയം മുനേ
മഹർഷേ, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നത് മനസ്സിലാണ്; മാംസവും അസ്ഥികളും ചേർന്ന ശരീരത്തിൽ അല്ല.
യോ ഽയം മാംസാസ്ഥിസങ്ഘാതോ ദൃശ്യതേ ചാധിഭൌതികഃ । മനോവികല്പിതം വിദ്ധി ന ദേഹഃ പാരമാര്ഥികഃ
നാം കാണുന്ന ഈ മാംസവും അസ്ഥികളും ചേർന്ന ശരീരം ഭൗതികമായതാണെങ്കിലും, അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രമാണ്; ശരീരം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ സത്യമല്ല.
മനശ്ശരീരേണ തവ പുത്രോ യത് കൃതവാന് മുനേ । തദ് ഏവ പ്രാപ്തവാന് ആശു വയം നാത്രാപരാധിനഃ
മഹർഷേ, നിന്റെ മകൻ മനസ്സും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് എന്ത് ചെയ്തുവോ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ ഉടൻ തന്നെ അനുഭവിച്ചു; ഇതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് കുറ്റമില്ല.
സ്വയാ വാസനയാ ലോകോ യദ് യത് കര്മ കരോതി യഃ । സ തഥൈവ തദ് ആപ്നോതി നേതരസ്യാത്ര കര്തൃതാ
ലോകത്തിലെ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമാണ് അവർ അനുഭവിക്കുന്നത്; ഇതിൽ മറ്റൊരാളുടെ പങ്കില്ല.
നാനുസംഹിതമ് അന്തര് യന് മനോവാസനയാ സ്വയാ । കോ നാമ ഭുവനേ സോ ഽസ്തി തത് കര്തും യസ്യ ശക്തതാ
സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ ആഗ്രഹം കൂടാതെ ഈ ലോകത്ത് എന്തെങ്കിലും ചെയ്യാനുള്ള ശക്തി ആര്ക്കാണ് ഉണ്ടാവുക?
യേ സ്വര്ഗനരകാഭോഗാ യാസ് സ്വര്ഗനരകൈഷണാഃ । സ്വമനോമനനേന്ദോസ് സ നിഷ്ഷ്യന്ദോ മാന്ദ്യദുഃഖദഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിലും നരകത്തിലും അനുഭവിക്കുന്ന സുഖവും ദു:ഖവും, അവയ്ക്കുള്ള ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാം സ്വന്തം മനസ്സിന്റെ പ്രവാഹം മാത്രമാണ്; അതിന്റെ ഫലം മന്ദതയും ദു:ഖവും മാത്രമേയുള്ളൂ.
ബഹുനാത്ര കിമ് ഉക്തേന ശബ്ദസന്ദര്ഭകാരിണാ । ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവന് യാമോ യത്ര തേ തനയസ് സ്ഥിതഃ
ഇവിടെ കൂടുതൽ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് എന്ത് പറയേണ്ടതുണ്ട്? മഹാനേ, എഴുന്നേറ്റു നമുക്ക് നിങ്ങളുടെ മകൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോകാം.
സര്വം ചിത്തശരീരേണ ഭുക്ത്വാ ശുക്രഃ ക്ഷണാദ് ഇഹ । അദ്യേന്ദുരശ്മിസങ്ഘട്ടാത് സമങ്ഗാതാപസസ് സ്ഥിതഃ
മനസ്സിന്റെ ശരീരത്തിൽ എല്ലാം അനുഭവിച്ചശേഷം, ശുക്രൻ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഇന്നലെ ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ ചേർന്നതുകൊണ്ട് സൂര്യന്റെ ചൂടിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
തത്പ്രാണപവനശ് ചിത്ത്വയുക്ത ഇന്ദ്വംശുഗഃ ഫലമ് । അവശ്യായതയാ ഭൂത്വാ വീര്യത്വേന നരസ് സ്ഥിതഃ
ആ പ്രാണവായു മനസ്സുമായി ചേർന്ന്, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങളുടെ ഫലം വഹിച്ച്, മഴപോലെ മാറി, പുരുഷനിൽ വീര്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യ് ഉക്ത്വാ ഭഗവാന് കാലോ ഹസന്ന് ഇവ ജഗദ്ഗതീഃ । ഹസ്താദ് ധസ്തേന ജഗ്രാഹ ഭൃഗുമ് ഇന്ദുമ് ഇവാംശുമാന്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ കാലൻ ലോകത്തിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളെപോലെ പുഞ്ചിരിച്ച്, ഭൃഗുവിന്റെ കൈ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു, സൂര്യൻ ചന്ദ്രകിരണം പിടിക്കുന്നതുപോലെ.
അഹോ നു ചിത്രാ നിയതേര് വ്യവസ്ഥേതി വദഞ് ശനൈഃ । ഭഗവാന് ഭൃഗുര് ഉത്തസ്ഥാവ് ഉദയാദ്രേര് യഥാ രവിഃ
'നിശ്ചയമായും വിധിയുടെ ക്രമീകരണങ്ങൾ എത്ര അത്ഭുതകരമാണ്' എന്ന് மெതുകെ പറഞ്ഞ്, മഹാനായ ഭൃഗു കിഴക്കൻ പർവതത്തിൽ നിന്ന് ഉദയസൂര്യൻ ഉയരുന്നതുപോലെ എഴുന്നേറ്റു.
തേജോനിധീ സുസമസങ്ഗസമുത്ഥിതൌ തൌ ഭാതസ് തദാ വരവനേ സതമാലജാലേ । തുല്യോദയാവ് ഇവ നഭസ്യ് അമലേ വിഹര്തുമ് അഭ്യുദ്യതാവ് അജലദൌ സകലേന്ദുസൂര്യൌ
പ്രകാശത്തിന്റെ ഇരട്ട നിധികൾപോലെ ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന അവർ, മനോഹരമായ വനത്തിൽ കറുത്ത തമാലവൃക്ഷങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു; വൃത്തചന്ദ്രനും സൂര്യനും വൃത്താകാശത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ഉയർന്ന്, മേഘവും വെള്ളവും നിറഞ്ഞ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും പോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ തയ്യാറായി.
ഇത്യ് ഉക്തവത്യ് അഥ മുനൌ ദിവസോ ജഗാമ സായന്തനായ വിധയേ ഽസ്തമ് ഇനോ ജഗാമ । സ്നാതും സഭാ കൃതനമസ്കരണാ ജഗാമ ശ്യാമാക്ഷയേ രവികരൈശ് ച സഹാജഗാമ
മഹർഷി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ആ ദിവസം സന്ധ്യയിലേക്കു നീങ്ങി, സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു. സഭയിലെ എല്ലാവരും വിനയപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു, കുളിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു, അസ്തമയ സൂര്യന്റെ മൃദുലമായ കിരണങ്ങൾക്കൊപ്പം അവരും പോയി.