കാശ്ചിച് ചലാനനമൃഗഗൃധ്രവഞ്ജുലകാദയഃ । സ്ഫുരന്തി ഗിരികുഞ്ജേഷു വേലാവനതടേഷ്വ് ഇവ
മറ്റുചിലർ—ചഞ്ചലമായ മുഖമുള്ള മാൻ, കഴുകൻ, കുരങ്ങ് എന്നിവ—പർവതത്തിലെ കാടുകളിൽ, തിരമാലകൾ വളഞ്ഞ തീരങ്ങളിൽ കാണുന്നവരെപ്പോലെ, ജീവിക്കുന്നു.
സുദീര്ഘജീവിതാഃ കാശ്ചിത് കാശ്ചിദ് അത്യല്പജീവിതാഃ । സ്വതുച്ഛഭാവനാത് തുച്ഛാത് കാശ്ചിത് തുച്ഛശരീരികാഃ
ചിലർക്ക് വളരെ ദീർഘമായ ആയുസ്സാണ്, ചിലർക്ക് അത്യന്തം ചെറുതാണ്; സ്വന്തം ശൂന്യമായ ധാരണകളാൽ ചിലർക്ക് അത്രയും വിലയില്ലാത്ത ശരീരങ്ങൾ മാത്രം ഉണ്ട്.
സംസാരസ്വപ്നസംരമ്ഭേ കാശ്ചിത് സ്ഥൈര്യേണ ഭാവിതാഃ । സ്വവികല്പഹതാഃ കാശ്ചിച് ഛങ്കന്തേ സുസ്ഥിരം ജഗത്
സംസാരത്തിന്റെ സ്വപ്നരൂപമായ ആ അലയിലും ചിലർ ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ചിലർ, സ്വന്തം ഭ്രമങ്ങൾ കൊണ്ടു ബാധിച്ചവരായി, ലോകം സ്ഥിരമാണോ എന്ന് സംശയിക്കുന്നു.
അല്പാല്പഭാവനാഃ കാശ്ചിദ് ദൈന്യദോഷവശീകൃതാഃ । കൃശോ ഽതിദുഃഖീ മൂഢോ ഽഹമ് ഇതി ദുഃഖൈര് ദൃഢീകൃതാഃ
ചെറിയ ചെറിയ ചിന്തകളോടെ ചിലർ ദു:ഖത്തിന്റെ ദോഷങ്ങളിൽ അടിമപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. 'ഞാൻ ക്ഷീണിച്ചവനും അത്യന്തം ദു:ഖിതനും മണ്ടനും ആണ്' എന്നുറച്ച്, അവർ ദു:ഖത്തിൽ ഉറച്ചുപോയിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് സ്ഥാവരതാം യാതാഃ കാശ്ചിദ് ദേവത്വമ് ആഗതാഃ । കാശ്ചിത് പുരുഷതാം പ്രാപ്താഃ കാശ്ചിദ് ദാനവതാം ഗതാഃ
ചിലർ സ്താവരരൂപം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ ദൈവരൂപം കൈവരിച്ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ മനുഷ്യരായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു, ചിലർ ദാനവരൂപം സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് സ്ഥിതാ ജഗതി കല്പശതാന്യ് അനല്പാഃ കാശ്ചിദ് വ്രജന്തി പരമം പുരുഷം സുശുദ്ധാഃ । ബ്രഹ്മാര്ണവാത് സമുദിതാ ലഹരീവിലോലാശ് ചിത്സംവിദോ ഹി മനനാപരനാമവത്യഃ
ചിലർ അനവധി കാലങ്ങൾ ലോകത്ത് തുടരുന്നു, ശുദ്ധരായ ചിലർ പരമപുരുഷനിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നതും, ചിന്തയുടെ തിരകളായി അലയുന്നവരുമായ ഇവർ ധ്യാനത്തിൽ ലയിച്ചവരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
മിഥ്യാഭാവനയാ ബ്രഹ്മന് സ്വവികല്പകലങ്കിതാഃ । ന ബ്രഹ്മ വയമ് ഇത്യ് അന്തര്നിശ്ചയേന ഹ്യ് അധോഗതാഃ
തെറ്റായ ഭാവനകൊണ്ട്, സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഭ്രമങ്ങളിൽ അകപ്പെട്ട്, 'നാം ബ്രഹ്മം അല്ല' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസത്തോടെ അവർ താഴേക്ക് വീണുപോകുന്നു.
ബ്രഹ്മണോ വ്യതിരിക്തത്വം ബ്രഹ്മാര്ണവഗതാ അപി । ഭാവയന്ത്യോ വിമുഹ്യന്തി ഭീമാസു ഭവഭൂമിഷു
ബ്രഹ്മത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുമ്പോഴും, ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്ന് വേറിട്ടു എന്തോ ഉണ്ടെന്ന് ചിന്തിക്കുന്നവർ ഭയാനകമായ ഈ ലോകജീവിതത്തിൽ വഴിതെറ്റിപ്പോകുന്നു.
യാ ഏതാസ് സംവിദോ ബ്രാഹ്മ്യോ മുനേ നൈകകലങ്കിതാഃ । ഏതത് തത് കര്മണാം ബീജമ് അഥ കര്മൈവ വിദ്ധി വാ
മഹർഷേ, ഈ നിർമലമായ ബ്രഹ്മചൈതന്യങ്ങൾ തന്നെയാണ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ വിത്ത്; അല്ലെങ്കിൽ പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ് ഇതെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ മതി.
സങ്കല്പരൂപയൈവാന്തര് മുനേ കലനയൈതയാ । കര്മജാലകരഞ്ജാനാം ബീജമുഷ്ട്യാ കരാലയാ
മഹർഷേ, ഈ ഉള്ളിലെ ചിന്താശക്തിയാൽ തന്നെയാണ് പ്രവൃത്തികളുടെ കൂമ്പാരം ഉണ്ടാകുന്നത്; അതിന്റെ വിത്ത് മനസ്സിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
ഇമാ ജഗതി വിസ്തീര്ണേ ശരീരോപലപങ്ക്തയഃ । തിഷ്ഠന്തി പരിവല്ഗന്തി രുദന്തി ച ഹസന്തി ച
ഈ വിശാലമായ ലോകത്തിൽ, ശരീരധാരികളായ ജീവികൾ നില്ക്കുന്നു, സഞ്ചരിക്കുന്നു, കരയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ അവരവരുടെ ജീവിതം നയിക്കുന്നു.
ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം സ്പന്ദനൈഃ പവനോ യഥാ । ഉല്ലസന്തി നിയച്ഛന്തി മ്ലായന്തി വിഹസന്തി ച
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ല് വരെ, എല്ലാം കാറ്റുപോലെ സ്പന്ദനങ്ങളോടെ ഉല്ലസിക്കുകയും, നിയന്ത്രിക്കുകയും, ക്ഷയിക്കുകയും, സന്തോഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
താ ഏതാഃ കാശ്ചിദ് അത്യച്ഛാ യഥാ ഹരിഹരാദയഃ । കാശ്ചിദ് അല്പവിമോഹസ്ഥാ യഥോരഗനരാമരാഃ
ഇവയിൽ ചിലത് വളരെ വിശുദ്ധമാണ്, ഹരി, ഹരൻ എന്നിവരെപ്പോലെ; ചിലർ ചെറിയ മായയിൽ ആണ്, പാമ്പുകൾ, മനുഷ്യർ, ദേവതകൾ എന്നിവരെപ്പോലെ.
കാശ്ചിദ് അത്യന്തമോഹസ്ഥാ യഥാ തരുതൃണാദയഃ । കാശ്ചിദ് അജ്ഞാനസമ്മൂഢാഃ ക്രിമികീടത്വമ് ആഗതാഃ
ചിലർ അതീവ മായയിൽ ആണ്, മരങ്ങളും പുല്ലുകളും പോലെ; ചിലർ അജ്ഞാനത്തിൽ മുഴുകി, കീടങ്ങളുടെയും പുഴുക്കളുടെയും അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു.
കാശ്ചിത് തൃണവദ് ഉഹ്യന്തേ ദൂരേ ബ്രഹ്മമഹോദധേഃ । അപ്രാപ്തഭൂമികാ ഏതാ യഥോരഗനരാദയഃ
ചിലർ പുല്ലുപോലെ ദൂരെയ്ക്ക് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകിപ്പോകുന്നു; ഇവർക്ക് യഥാർത്ഥ അവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്താനായിട്ടില്ല, പാമ്പുകളും മനുഷ്യരും പോലെയാണ്.
തടമാത്രം സമാലോക്യ കാശ്ചിത് ഖേദമ് ഉപാഗതാഃ । ജാതാജാതാ നിഖന്യന്തേ കൃതാന്തജരദാഖുനാ
ചെരുവിന്റെ തീരം ഒന്നു കാണുമ്പോൾ തന്നെ ചിലർ ക്ഷീണത്തിൽ ആകുന്നു; ജനിച്ചവരും ജനിക്കാത്തവരും മരണത്തിന്റെ പഴയ നഖങ്ങൾ കൊണ്ട് അടിഞ്ഞുമൂടുന്നു.
കാശ്ചിദ് അന്തരമ് ആസാദ്യ ബ്രഹ്മതത്ത്വമഹാമ്ബുധേഃ । ഗതാസ് തത്താമ് അശോകായ ഹരിബ്രഹ്മഹരാദികാഃ
ചിലർ ബ്രഹ്മതത്വത്തിന്റെ മഹാസമുദ്രത്തിലെ ഇടവേളയിൽ എത്തി, വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും ശിവനും മറ്റ് ദേവന്മാരുമൊക്കെ ദുഃഖമില്ലാതെ ആ തീരത്തേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അല്പമോഹാന്വിതാഃ കാശ്ചിത് തമ് ഏവ ബ്രഹ്മവാരിധിമ് । അദൃഷ്ടരാഗരോഗൌഘമ് അവലമ്ബ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ചിലർ അല്പമായ മായയോടെ അതേ ബ്രഹ്മസമുദ്രത്തിൽ തന്നെ ആശ്രയിച്ച്, കാണാത്ത ആസക്തിയും രോഗങ്ങളുമെന്ന പ്രളയം തൊടാതെ അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
കാശ്ചിദ് ഭോക്തവ്യജന്മൌഘാ ഭുക്തജന്മൌഘകോടയഃ । വന്ധ്യാഃ പ്രകാശതാമസ്യസ് സംസ്ഥിതാ ഭൂതജാതയഃ
ചിലർ അനുഭവിക്കേണ്ട ജന്മങ്ങളുടെ തിരകളാണ്; ചിലർ അനുഭവിച്ചുകഴിഞ്ഞ അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ തിരകളാണ്; അഗ്നിയുടെ പ്രകാശത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജീവികൾ വന്ധ്യകളാണ്.
കാശ്ചിദ് ഊര്ധ്വാദ് അധോ യാന്തി തഥാധസ്താന് മഹത് പദമ് । ഊര്ധ്വാദ് ഊര്ധ്വതരം കാശ്ചിദ് അധസ്താത് കാശ്ചിദ് അപ്യ് അധഃ
ചിലര് താഴെ നിന്ന് മുകളിലേക്ക് പോകുന്നു, അതുപോലെ താഴെ നിന്ന് വലിയ സ്ഥിതിയിലേക്കും എത്തുന്നു. ചിലര് വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയര്ന്നതിലേക്കാണ് കയറുന്നത്, മറ്റുചിലര് പിന്നെയും താഴോട്ടാണ് വീഴുന്നത്.
ബഹുസുഖദുഃഖകടങ്കടാ ക്രിയേയം പരമപദാസ്മരണാത് സമാഗതേഹ । പരമപദാവഗമാത് പ്രയാതി നാശം വിഹഗപതിസ്മരണാദ് വിഷവ്യഥേവ
ഇവിടെ നടക്കുന്ന ഈ പ്രവൃത്തികള് അനേകം സന്തോഷവും ദുഃഖവും നിറഞ്ഞതാണ്, അതു പരമാവസ്ഥയെ ഓര്മ്മിക്കുന്നതില് നിന്നാണ് ഉരുത്തിരിയുന്നത്. പരമാവസ്ഥയെ യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് അറിയുമ്പോള് അതെല്ലാം അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, പക്ഷിയുടെ പേരെ ഓര്മ്മിച്ചാല് വിഷവേദന ഇല്ലായ്മയാകുന്നതുപോലെ.
മധ്യാജ് ജിതമനോമോഹാ ദൃഷ്ടലോകപരാവരാഃ । ജീവന്മുക്താ ഭ്രമന്തീഹ യക്ഷഗന്ധര്വകിന്നരാഃ
ഇടയില്, മനസ്സിന്റെ മായയെ ജയിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഉയര്ച്ചയും താഴ്വാരവും കാണുന്നവര് ഇവിടെ യക്ഷന്മാരായി, ഗന്ധര്വന്മാരായി, കിന്നരന്മാരായി സ്വതന്ത്രരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അന്യേ തു കാഷ്ഠകുഡ്യാഭാ മൂഢാസ് സ്ഥാവരതാം ഗതാഃ । അപരിക്ഷീണമോഹാസ് തേ കിം തേഷാം പ്രവിചാര്യതേ
മറ്റുചിലര് മരച്ചില്ലയോ മതിലോ പോലെയുള്ള മന്ദബുദ്ധികളായി അചഞ്ചലാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തിയത്. അവരുടെ മായ പൂര്ണമായും മാറിയിട്ടില്ല—അവരെക്കുറിച്ച് എന്ത് ചിന്തിക്കാനുണ്ട്?
ലോകേ പ്രബുധ്യമാനാനാം ഭൂതാനാമ് ആത്മസിദ്ധയേ । വിഹരന്തീഹ ശാസ്ത്രാണി കല്പിതാന്യ് ഉചിതാത്മഭിഃ
ലോകത്ത് ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്ക് ഉണരുന്ന ജീവികൾക്കായി, ഉചിതമായ മനസ്സുള്ളവർ ഇവിടെ വിവിധ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സമ്പ്രബുദ്ധാശയാ യേ തു ദുഷ്കൃതാനാം പരിക്ഷയേ । തേഷാം ശാസ്ത്രവിചാരേഷു നിര്മലാ ധീഃ പ്രവര്തതേ
എന്നാൽ, മനസ്സ് സത്യത്തിൽ ഉണർന്നവരും പാപങ്ങൾ തീർന്നവർക്കു, ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ അവരുടെ ബുദ്ധി നിർമ്മലമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
വിലീയതേ മനോമോഹസ് സച്ഛാസ്ത്രപ്രവിചാരണാത് । നഭോവിഹരണാദ് ഭാനോശ് ശാര്വരം തിമിരം യഥാ
യഥാർത്ഥ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ആഴത്തിൽ അന്വേഷിക്കുമ്പോൾ മനസ്സിലെ മായ വാടൽ അകന്നു പോകുന്നു; സൂര്യൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ രാത്രി ഇരുണ്ടത് അകന്നുപോകുന്നതുപോലെ.
അക്ഷീയമാണം ഹി മനോ മോഹായൈവ ന സിദ്ധയേ । നീഹാര ഇവ സഞ്ഛാദ്യ വേതാല ഇവ വല്ഗതി
മനസ്സ് അകറ്റപ്പെടാതെ തുടരുമ്പോൾ അതിന് സാക്ഷാത്കാരത്തിനല്ല, മായയ്ക്കു മാത്രമാണ് നിലനിൽപ്പ്; അതു മൂടൽമഞ്ഞുപോലെയും, ഭൂതം പോലെ അലയുകയും ചെയ്യുന്നു.
സര്വേഷാമ് ഏവ ഭൂതാനാം സുഖദുഃഖാര്ഥഭാജനമ് । ശരീരം മന ഏവേഹ ന തു മാംസമയം മുനേ
മഹർഷേ, ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികൾക്കും സന്തോഷവും ദുഃഖവും അനുഭവിക്കുന്നത് മനസ്സിലാണ്; മാംസവും അസ്ഥികളും ചേർന്ന ശരീരത്തിൽ അല്ല.
യോ ഽയം മാംസാസ്ഥിസങ്ഘാതോ ദൃശ്യതേ ചാധിഭൌതികഃ । മനോവികല്പിതം വിദ്ധി ന ദേഹഃ പാരമാര്ഥികഃ
നാം കാണുന്ന ഈ മാംസവും അസ്ഥികളും ചേർന്ന ശരീരം ഭൗതികമായതാണെങ്കിലും, അതെല്ലാം മനസ്സിന്റെ സങ്കല്പം മാത്രമാണ്; ശരീരം യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ സത്യമല്ല.
മനശ്ശരീരേണ തവ പുത്രോ യത് കൃതവാന് മുനേ । തദ് ഏവ പ്രാപ്തവാന് ആശു വയം നാത്രാപരാധിനഃ
മഹർഷേ, നിന്റെ മകൻ മനസ്സും ശരീരവും ഉപയോഗിച്ച് എന്ത് ചെയ്തുവോ, അതിന്റെ ഫലം അവൻ ഉടൻ തന്നെ അനുഭവിച്ചു; ഇതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് കുറ്റമില്ല.